Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Голланд зерттеушісі, фотограф (1835–1869)
Dutch explorer, photographer (1835–1869)
Александрин "Алексин" Питернелла Франсуаза Тинне (17 қазан 1835 – 1 тамыз 1869) – Африкадағы голланд зерттеушісі, Сахарадан өтуге тырысқан тұңғыш еуропалық әйел. Ол алғашқы фотографтардың бірі болды.
Alexandrine "Alexine" Pieternella Françoise Tinne (17 October 1835 – 1 August 1869) was a Dutch explorer in Africa who was the first European woman to attempt to cross the Sahara. She was an early photographer.
Ерте өмір
Алексин Тинне – Филип Фредерик Тинне мен оның екінші әйелі, баронша Генриетта ван Капеленнің қызы. Филип Тинне – голландиялық саудагер, Атлантика арқылы дәмдеуіштер саудасына белсенді қатысқан. Ол Демерарада (қазіргі Гайанадағы голландиялық, кейін британдық колониясы) кофе плантацияларында жұмыс істеді. 1813 жылы Филип Тинне Ливерпульдегі Sandbach, Tinne & Company фирмасының толық серіктесі болды. Бұл фирма 1782 жылдан 1920 жылға дейін кемелер мен плантацияларға иелік етіп, құлдықпен және құлдар мен қант тасымалымен айналысты. Филип Тинне Наполеон соғыстары кезінде Англияға қоныстанды, кейін туған жеріне оралып, голландиялық вице-адмирал Теодорус Фредерик ван Капеленнің қызы Генриеттамен және королева Софияның күтімшісі Петронелла де Лангемен үйленді. Алексин Филип 63 жасында дүниеге келді. Тинне үйде тәрбиеленді және сурет салу, фортепиано, тілдер, фотосурет және география саласында қабілетті екенін көрсетті. Оның әкесі оның он жасында қайтыс болды. Әкесінің мол байлығы, оның көп бөлігі дәмдеуіштер мен қант саудасындағы қызметі арқасында жиналды (1833 жылы құлдық жойылған кезде оның компаниясына 150 452 фунт стерлинг төленді, бұл кез-келген коммерциялық мекемеге жасалған екінші ең ірі төлем), нәтижесінде жас қыз Нидерландыдағы ең бай әйел атанды. Тинне үйінде, Гаагада және оның порты Шевенингенде фотосуретке тәжірибе жасауды бастады. Ол бірнеше коммерциялық фотографтармен жұмыс істеді: Роберт Джефферсон Бингхам (Гаагаға келген), Фрэнсис Фрит (Ол Мысырда кездестірген) және Алжирдегі J. Geiser фотостудиясы.
Alexine Tinne was the daughter of Philip Frederik Tinne and his second wife, Baroness Henriette van Capellen. Philip Tinne was a Dutch merchant, who was heavily involved in the transatlantic spice trade. He worked at coffee plantations in Demerara (a Dutch and then British colony in modern Guyana). In 1813, Philip Tinne became a full partner in the Liverpool firm Sandbach, Tinne & Company, a firm which from 1782 until the 1920s, owned ships and plantations, engaging in both slavery and the transport of slaves and sugar. Philip Tinne settled in England during the Napoleonic Wars and later returned to his native land, marrying Henriette, daughter of a Dutch Vice Admiral, Theodorus Frederik van Capellen, and Petronella de Lange, a lady in waiting to Queen Sofia. Alexine was born when Philip was sixty three. Tinne was tutored at home and showed proficiency at painting, piano, languages, photography and geography. Her father died when she was ten years old. The immense wealth of her father, much of which was amassed due to his activities in the spice and sugar trade (when slavery was abolished in 1833, his company was awarded £150,452, the second largest payment made to any mercantile concern), resulted in the young girl becoming the richest female in the Netherlands. Tinne started experimenting with photography in her home town of The Hague and its harbour Scheveningen. She worked with several commercial photographers: Robert Jefferson Bingham (who visited The Hague), Francis Frith (whom she met in Egypt) and the J. Geiser photostudio in Algiers.
Африка
Тинне 1861 жылы жаз айында анасы Харриет және әпкесімен бірге Еуропадан Ақ Ніл аймағына сапар шекті. Хартумда қысқа уақыт тоқтағаннан кейін, топ Ақ Ніл бойымен жол тартты және Гондокороға жеткен алғашқы еуропалық әйелдер болды. Ол ауырып қалды, сондықтан олар 20 қарашада Хартумға қайта оралуға мәжбүр болды. Теодор фон Хёглин мен Герман Штуднер Тинндермен кездесіп, төртеуі Ақ Нілдің саласы – Бахр-эль-Газалға саяхаттауды жоспарлады, содан кейін «Ниам-Ниам» (Азанде) елдеріне жетуді көздеді. Хёглин мен Штуднер 25 қаңтарда экспедицияның қалған бөлігінен бұрын Хартумнан кетіп қалды, ал Тинндер 5 ақпанда олардың соңынан ерді. Хёглин географиялық зерттеулерді де мақсат етіп, өзеннен тыс, белгісіз аймақты зерттеуге және Нил бассейнінің батысқа қарай қаншалықты кеңейгенін анықтауға ниеттенді. Ол сондай-ақ Орталық Африкадағы үлкен көл туралы хабарларды зерттеуді жоспарлады, бұл көлдің орталық Конгоның ұқсас кеңдіктері болуы мүмкін еді. Бахр-эль-Газалға көтеріліп, 10 наурызда кеме жүрудің шегіне жетті. Мишра-эр-Ректен Бахр-Джур арқылы, Бахр-Косанго арқылы оңтүстік-батысқа қарай, Ниам-Ниам елінің шекарасындағы Джебель-Косангоға дейін құрлықпен сапар жасалды. Сапар барысында барлық саяхатшылар ауыр қызбадан зардап шекті. Сәуір айында бір студент, шілдеде Тинненің анасы, содан кейін екі голландиялық қызметші қайтыс болды. Көптеген саяхаттар мен қауіп-қатерлерден кейін, партияның қалған бөлігі 1864 жылдың наурыз айының соңында Хартумға жетті, онда Хартумда қалған Тинненің әпкесі дүние салды. Тинне әпкесі мен бір қызметшіні жерледі, ал анасы мен екінші қызметшінің мәйітін Каирге қайтарып әкелді. Джон Тинне, оның Ливерпульден келген жартылай бауыры, 1865 жылдың қаңтар-ақпанында оны үйіне оралуға көндіру ниетімен келді. Тинне оның сөзіне құлақ қоймады, ал Джон екі мәйіт пен оның этнографиялық коллекциясының көп бөлігін алып кетті. Анасының денесі кейін Гаагадағы Оуд Эйк эн Дуйнен зиратына жерленді. Джон Тинне этнографиялық коллекцияны Қоғамдық мұражайға (қазіргі Ливерпуль әлем мұражайы) сыйға берді. Тинне 1862-1864 жылдары Ніл өзені мен Бахр-эль-Газал аймағында сәтті суретке түсірді, бұл оны Гондокороның (1862) алғашқы белгілі суреттерінің авторы етті, сондай-ақ зерттелген аймақтардың тұрғындарының суреттерін жасады. Бұл фотосуреттердің сирек кездесуіне байланысты, олар 1860 және 1870 жылдары осы аймақтар туралы көптеген мақалалар мен кітаптарды суреттеу үшін гравюралардың үлгілері ретінде пайдаланылды. Оның құрметіне бір нәрсе аталды. Каирде Тинне келесі төрт жыл бойы шығыс стилінде өмір сүрді, Алжир, Тунис және Жерорта теңізінің басқа да аймақтарына сапар шекті. 1868 жылы Алжирден туарегтерге жету әрекеті сәтсіз аяқталды.
Accompanied by her mother Harriette and her aunt, Tinne left Europe in the summer of 1861 for the White Nile region. After a short stay at Khartoum, the party traveled up the White Nile and became the first European women to reach Gondokoro. She fell ill and they were forced to return, reaching Khartoum on 20 November. Directly after their return, Theodor von Heuglin and Hermann Steudner met the Tinnes and the four of them planned to travel to the Bahr el Ghazal, a tributary of the White Nile, to reach the countries of the 'Niam Niam' (Azande). Heuglin and Steudner left Khartoum on 25 January, ahead of the rest of the expedition; the Tinnes following on 5 February. Heuglin also had geographical exploration in mind, intending to explore the uncharted region beyond the river and to ascertain how far westward the Nile basin extended. He also intended to investigate the reports of a vast lake in Central Africa eastwards of those already known, most likely the lake like expanses of the middle Congo. Ascending the Bahr el Ghazal, the limit of navigation was reached on 10 March. From Mishra er Rek, a journey was made overland, across the Bahr Jur and south west by the Bahr Kosango to Jebel Kosango, on the borders of the Niam Niam country. During the journey, all of the travellers suffered severely from fever. A student died in April and Tinne's mother in July, followed by two Dutch maids. After much travel and dangers, the remainder of the party reached Khartoum at the end of March 1864, when Tinne's aunt, who had stayed in Khartoum, died. Tinne buried her aunt and one maid and brought the corpse of her mother and the other maid back to Cairo. John Tinne, her half brother from Liverpool, visited in January–February 1865, with the intention of persuading her to return home with him. Tinne was not to be persuaded and John left with the two corpses and a large part of her ethnographic collection. Her mother's body later was buried at the Oud Eik en Duinen Cemetery in The Hague. Tinne's ethnographic collection was donated by John to the Public Museum (now the Liverpool World Museum). Tinne successfully photographed during her 1862–1864 trip up the Nile and in the Bahr el Ghazal region, making her the author of the first known views of Gondokoro (1862), as well as of inhabitants of the areas explored. The extreme rarity of these photographs led them to be used as models for engravings illustrating several articles and books on these regions in the 1860s and 1870s. was named in her honour. At Cairo, Tinne lived in Oriental style during the next four years, visiting Algeria, Tunisia, and other parts of the Mediterranean. An attempt to reach the Touaregs in 1868 from Algiers failed.
Сахара мен өлім
1869 жылдың қаңтарында Тинне тағы да туарегтерге жетуге тырысты. Ол Триполиден кербенмен бірге Чад көліне, содан кейін Удайға, Дарфур мен Кордофанға дейін жоғарғы Нилге жету ниетімен жолға шықты. Мурзук қаласында ол неміс саяхатшысы Густав Начтигалмен кездесті, олармен бірге шөлді кесіп өтуді жоспарлады. Начтигал ең алдымен Тибесті тауларына баруды қалағандықтан, ол өздігінен оңтүстікке қарай аттанды. Оның кербені баяу жылжыды. Денсаулығының нашарлауына байланысты (подагра шабуылдары мен көздің қабынуы) ол тобында тәртіп сақтай алмады. 1 тамыздың таңын атып, Мурзуктан Гатқа бара жатқанда, ол екі голланд теңізшісімен бірге, оның сүйемелдеушілерімен байланысы бар туарегтер тарапынан өлтірілді. Триполиде 1869 жылдың желтоқсаны мен 1870 жылдың қаңтарында өткен сотта көрсетілгендей, екі қылыш соққысы – біреу мойнына, екіншісі қолына тиіп, оның құлауына себеп болды. Оны қанға толып өлуге тастады. Оның өліміне қатысты бірнеше теория бар, бірақ ешқайсысы дәлелденген жоқ. Бірі – оның жетекшілері оның темір су ыдыстары алтынға толы деп ойлаған. Оның өлімі жергілікті туарег басшылары арасындағы ішкі саяси шиеленістің салдары болуы да мүмкін. 1870 жылдары осы аймаққа келген саяхатшы Эрвин фон Бари шабуылға қатысқандармен кездесіп, бұл солтүстік туарегтердің "үлкен әкесі" Ихенухенге жасалған шабуыл екенін білді. Ихенухен өзінің ықпалды лауазымынан алынуы керек еді, ал осы мақсатқа жету үшін христиандарды өлтіру құралы ретіне пайдаланды – Ихенухен саяхатшыларды қорғай алмайды деп көрсету үшін. Солтүстік туарегтер арасындағы Фезан провинциясын (Оңтүстік Ливия) Осман империясы басып алғанға дейін жалғасқан ішкі тартыстарды ескере отырып, бұл нұсқа себепсіз қырғынның ең ықтимал түсіндірмесі болып табылады.
In January 1869, Tinne again made an attempt to reach the Touaregs. She started from Tripoli with a caravan, with the intention of traveling to Lake Chad, followed by Wadai, Darfur and Kordofan before reaching the upper Nile. In Murzuq, she met the German explorer Gustav Nachtigal, with whom she intended to cross the desert. As Nachtigal wanted to go to the Tibesti Mountains first, she set out for the South on her own. Her caravan advanced slowly. Due to her diseases (attacks of gout and inflammation of her eyes), she was not able to maintain order in her group. In the early morning of 1 August, on the route from Murzuk to Ghat, she was murdered together with two Dutch sailors in her party, allegedly by Tuareg people in league with her escort. According to statements at the trial in Tripoli in December 1869–January 1870, two blows of a sword — one in her neck, one on one of her hands — made her collapse. They left her to bleed to death. There are several theories as to the motive, none of them proven. One is that her guides believed that her iron water tanks were filled with gold. It is also possible that her death came as a result of an internal political conflict between local Tuareg chiefs. Another explorer, Erwin von Bary, who visited the same area in the 1870s, met participants of the assault and learned that it had been a blow against the "great old man" of the Northern Tuaregs, Ikhenukhen, who was to be removed from his powerful position, and the means was to be the killing of the Christians — just to prove that Ikhenukhen was too weak to protect travelers. Given the internal strife among the Northern Tuareg that lasted until the Ottoman occupation of the Fezzan Province (Southern Libya), this version is the most probable explanation of the otherwise unmotivated massacre.
Мұра
Тинннің Ливерпульдегі этнографиялық үлгілер жинағы 1941 жылы бомбалау кезінде жойылған деп есептелді. Оның есімімен Гаагада салынған шіркеу де солай қирады. Бірақ, соңғы зерттеулер оның этнографиялық жинағының шамамен 75%-ы (100-ден астам зат) әуе шабуылынан аман қалғанын көрсетті. Оның Суданға жасаған екі сапарының құжаты ретіндегі құндылығынан бөлек, оның жинағы, Штутгарттағы (Линден мұражайы) Хёглиннің сол кездегі жинағымен бірге, Суданның материалдық мәдениеттеріне жататын ерте заманның сирек үлгілерін құрайды. Судандағы Джубаның жанындағы шағын белгі XIX ғасырдағы Нілді зерттеушілерді еске алады, онда Тинннің есімі де жазылған, сондай-ақ Танжердегі терезенің тақтасында да. Оның қалған көптеген қағаздары, оның ішінде Африкадан келген хаттарының көп бөлігі Гаагадағы Ұлттық мұрағатта сақталады. Оның фотосуреттері Ұлттық мұрағатта және Гаага қалалық мұрағатында сақталады. 2024 жылы Лейден университетінің кітапханасы Тинненің 1862 жылы Нубия мен Суданда, соның ішінде Гондокоро ауылында түсірген он сегіз фотосуретін сатып алды. Бұл Африка құрлығының ортасында түсірілген ең алғашқы суреттердің қатарына жатады.
It was believed that Tinne's collections of ethnographic specimens in Liverpool were destroyed in 1941 during a bombing raid. The church built in her memory in The Hague was similarly destroyed. Recent research revealed however that around 75% (over 100 objects) of her ethnographic collection survived the air raid. Besides their value as a document of her two Sudan journeys, her collection, together with the contemporary one of Heuglin at Stuttgart (the Linden Museum), represent rare specimens of an early date belonging to material cultures in Sudan. A small marker near Juba in Sudan commemorating the Nile explorers of the 19th century bears Tinne's name, as well as a window plaque in Tangiers. Many of her remaining papers, including most of her letters from Africa, are stored at the National Archive in The Hague. Her photographs are at the National Archive and the Municipal Archive of The Hague. In 2024 Leiden University Library acquired eighteen photos made by Tinne in 1862 in Nubia and Sudan, including in the village of Gondokoro. These are among the earliest images taken in the heart of the African continent.