Кіріспе

Самад Беранги (صمد بهرنگی; 24 маусым 1939 – 31 тамыз 1968) – ирандық жазушы, әлеуметтік сыншы, фольклорші, аудармашы және әңгімеші, ирандық әзірбайжандық тегінен шыққан. Ол балалар кітаптарымен, әсіресе "Кішкентай қара балық" кітабымен әйгілі. Заманының зиялылары арасында кең таралған, көбінесе солшыл идеологиялардың ықпалымен, ол Иран халық федай партизандары ұйымында танымал болды. Оның кітаптары әдетте қалалық кедейлердің балаларының өмірін бейнелейді және адамды жеке бастамаларымен өзінің жағдайын өзгертуге шақырады.

Ерте өмір

Ол 1939 жылғы 24 маусымда Иран империясының Тәбриз қаласындағы Харандаб ауданында дүниеге келген. Ол жұмысшы отбасынан шыққан, ата-анасы Сара мен Еззат, екі бауыры мен үш қарындасы болған. Әкесі маусымдық жұмыс істеген және оның табысы жеткіліксіз болғандықтан, миллиондаған басқа жұмысшылар сияқты, жақсы өмір жағдайларын іздеп Кавказға кетіп, қайта оралмаған. Ол Тәбризде бастауыш мектепті және үш жыл орта мектепті бітіріп, содан кейін ауылдық мұғалімдер даярлау мектебіне түсті. Балаларға арналған әңгімелерден өзге, ол көптеген педагогикалық эсселер жазды, сондай-ақ ирандық ауызша әзербайжан әдебиетінің бірнеше үлгілерін жинап, жариялады. Оның фольклорлық зерттеулері көбінесе әріптесі Бехруз Дехганидің көмегімен жүзеге асырылды, ол Бехрангидің ерте қайтысынан кейін оның кейбір туындыларын жариялауға көмектесті. Бехрангиде Ахмад Шамлу, Форух Фаррохзад және Мехди Ахаван Салес қаламдарының парсы тіліндегі өлеңдерінен бірнеше әзербайжан тіліне аудармалары бар.

Жарияланымдар

Балаларға арналған әңгімелерден басқа, ол көптеген педагогикалық эсселер жазды және ауызша әзербайжан әдебиетінің бірнеше үлгілерін жинап, жариялады. "Америка дауысына" берген сұхбатында ол және САВАК оны өлтірген деген шабуылдарды нақты жоққа шығарды. Ирониялық түрде, оның "Кішкентай қара балық" атты маңызды еңбегінде балықтар өз орнын білмегені үшін бір құбыжықты суға батырады. Ол Тәбриз қаласының Имамие ауданындағы Имамие зиратында (немесе Эмамийе зираты; Фарсы:قبرستان امامیه) жерленген.