Кіріспе
Анапластикалық ірі клеткалы лимфома (АЛКЛ) – аберрантты Т-клеткалардың бақылаусыз көбеюімен сипатталатын Ходжкин емес лимфомалардың тобы. Жекеленген жағдай ретінде қарастырылғанда, АЛКЛ – перифериялық лимфоманың ең көп кездесетін түрі және балалардағы барлық перифериялық лимфомалардың шамамен 10% құрайды. Америка Құрама Штаттарында АЛКЛ-дың таралуы 100 000 адамға 0,25 жағдайға бағаланады. Микроскопиялық зерттеуде ортақ негізгі гистопатологиялық ерекшеліктері мен ісік маркерлік ақуыздары бар анапластикалық ірі клеткалы лимфоманың төрт ерекше түрі бар. Дегенмен, төрт түрдің клиникалық көрінісі, гендік бұзылыстары, болжамы және/немесе емделуі өте әртүрлі. 2016 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) АЛКЛ-ды төрт түрге бөлді: АЛК-оң АЛКЛ (сондай-ақ АЛК+ АЛКЛ деп аталады), АЛК-теріс АЛКЛ (АЛК− АЛКЛ), біріншілік тері АЛКЛ (pcALCL) және сүт безі имплантатымен байланысты АЛКЛ (BIA ALCL). ДДҰ BIA ALCL-ды АЛКЛ түрі ретінде алдын ала анықтады, яғни болашақ зерттеулер осындай өзгерісті растаса, қайта қарауға жатады. АЛК-оң және АЛК-теріс АЛКЛ – агрессивті жүйелік лимфомалар. Олар АЛК геніндегі соматикалық рекомбинация нәтижесінде пайда болатын аномальды АЛК ақуызының экспрессиясына қарай ажыратылады. АЛК, яғни анапластикалық лимфома киназасы, 2-хромосомада орналасқан АЛК генінің ақуыздық өнімі болып табылады. АЛК-оң АЛКЛ-да АЛК генінің бір бөлігі бірдей немесе басқа хромосомадағы басқа жермен бірігіп, АЛК белсенділігін кодтайтын АЛК генінің бөлігін және жаңа жердің бөлігінен тұратын химералық генді құрайды. АЛК-теріс АЛКЛ АЛК транслокациясын қамтымаса да, жағдайлардың өзгеретін үлесінде оның дамуына ықпал ететін әртүрлі транслокациялар, қайта құрылымдалулар және мутациялар бар. BIA ALCL бір немесе екі гендегі эпизодтық мутациялармен байланысты, бірақ ген транслокациясының немесе қайта орналасуының өнімдерімен байланысты емес. Көптеген науқастарда, оның ішінде кішкентай балалар мен жасөспірімдердің 90% дейін, олардың ісіктік жасушалары экспрессиялайтын ALK фузиялық ақуызына қарсы бағытталған циркуляциялық аутоантителолар анықталады.
Диагностика
ALK оң ALCL диагнозы әсер еткен тіндердің, әдетте лимфа түйіндерінің гистологиялық және иммунологиялық зерттеулері арқылы қойылады. Бұл тіндерде лимфомаға ұқсас инфильтраттар болады, олардың құрамында ALCL-дың "белгісі" саналатын клеткалардың әртүрлі саны кездеседі, яғни CD30-ды иммуногистохимиялық зерттеу арқылы және ALK фузиялық ақуызын флуоресценциялық in situ гибридтеу арқылы анықталатын бүйрек немесе жылқының ілгегі тәрізді ядролары бар клеткалар бар. Бұл клеткалар инфильтраттардың ішінде шашырап орналасқан. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) осы инфильтраттарды 5 түрге жіктейді: көбінесе бірнеше нуклеоласы бар ірі ядролары бар, әртүрлі пішіндегі ірі клеткалардан тұратын ең көп кездесетін түр (жағдайлардың 60–70% құрайды); кішкентай цитоплазмасы бар және кішкентай қан тамырларының маңында шоғырланған "белгілі" клеткалардан тұратын кішкентай және орташа мөлшердегі неопластикалық клеткалардан тұратын кішкентай клеткалық түр (жағдайлардың 5% құрайды); көптеген гистиоциттермен бірге кішкентай неопластикалық клеткалардан тұратын лимфогистиоциттік түр (жағдайлардың 10% құрайды); Ходжкин лимфомасының түйіндік склерозының үлгісіне ұқсас архитектурасы бар Ходжкинге ұқсас түр (жағдайлардың 3% құрайды); және жоғарыда сипатталған түрлердің екі немесе одан да көп түрлерінен тұратын композиттік түр (жағдайлардың 15% құрайды). ALK гені 2-ші хромосоманың қысқа немесе "p" қолда, 23-ші позицияда орналасқан (2p23 деп белгіленеді), бұл (2;5)(p23;q35) деп белгіленген химерлік генді құрайды. 13% жағдайда ALK TPM3 генімен, ал келесі гендердің әрқайсысы үшін <1% жағдайда бірігуі мүмкін: TFG, ATIC, CLTC, TPM4, MSN, RNF213 (сонымен қатар ALO17 деп те аталады), MYH9 немесе TRAF1. Кризотиниб және алектиниб сияқты ALK белсенділігін тежейтін препараттар ALK оң, прогрессірлеген, емге жауап бермейтін ALCL ауруы бар пациенттердің шектеулі санында толық және ішінара ремиссияға қол жеткізуге мүмкіндік берді. Бұл және басқа да препараттар ALK оң ALCL-ды емдеудегі қауіпсіздігі мен тиімділігін анықтау үшін клиникалық сынақтардан өтуде. (Сондай-ақ, ALK оң ALCL-да ALK ингибиторларын қолданатын клиникалық зерттеулерді және ALK оң қатерлі ісіктерде ALK ингибиторларын қолданатын клиникалық зерттеулерді қараңыз.)
Белгілері мен симптомдары
ALK оң ALCL-ден айырмашылығы, ALK теріс ALCL көбінесе ересек жастағы адамдарда (диагностикалау кезіндегі орташа жасы: 55–60 жас) кездеседі және негізінен лимфа түйіндеріне қатысумен көрінеді; ALK ALCL-мен ауыратын пациенттердің бар болғаны 20% ғана тері, сүйек және жұмсақ тіндер сияқты лимфа түйіндерінен тыс жерлерде ауруға шалдығады. Дегенмен, көптеген адамдар (~67%) III немесе IV сатыдағы кең таралған аурумен келеді, онда неопластикалық инфильтраттар бірнеше лимфа түйіндері мен/немесе лимфа түйіндерінен тыс жерлерде пайда болады. Жағдайлардың 15%-да, ал NOTCH1 генінің өзгеруі 15%-да кездеседі. Шамамен 24% жағдайда ERBB4 генінің қысқартылған нұсқасы анықталады.
Белгілері мен симптомдары
pcALCL – лимфомалық папулезді, әртүрлі шекаралық CD30 оң терілік Т-клеткалық лимфомаларды, ALK немесе TPM3 ALK химерлік гендерін қамтитын екінші жиі кездесетін лимфома. Барлық 6 науқастың ALK генінің 20-экзонында ALK-ның дәл сол үзіліс нүктесі болды. Әдетте, аяқтарға тараған жағдайда, жағдай нашарлайды: бес жылдық ауруға байланысты өмір сүру көрсеткіші 76 пайызды құрайды, ал басқа жерлерде бұл көрсеткіш 96 пайызға жетеді. Тері зақымдалған науқастарда тек жергілікті лимфа түйіндерінің қатысуы нашар болжамға алып келмейді. БИА АЖК-нің (BIA ALCL) кездесу жиілігі текстуралы беткейі бар имплантаттары бар адамдарда 30 000-нан 1-ге дейін бағаланады, ал тегіс беткейлі имплантаты бар немесе мүлдем имплантаты жоқ (яғни, басқа типтегі АЖК-сы бар) адамдарда бұл қауіп 70 есе төмен. Бұл байланыстар БИА АЖК-нің негізінен, тіпті тек текстуралы имплантаттары бар науқастарда ғана дамитынын көрсетеді. Дегенмен, көптеген зерттеушілер барлық жағдайларда БИА АЖК-нің (BIA ALCL) емшек имплантациясының жиі танылмаған, дұрыс диагнозы қойылмаған және хабарланбаған асқынуы болуы мүмкін деп күдіктенеді.
Емдеу және болжамы
BIA ALCL үшін 1) көпсалалы сарапшылар тобы, 2) Ұлттық жан-жақты қатерлі ісік желісі және 3) Франция Ұлттық қатерлі ісік институты (Agence Nationale de Sécurité du Médicament [ANSM]) ұсынған емдеу схемалары өте ұқсас, кеңінен қолданылады және төменде қысқаша баяндалған. BIA ALCL сатылануы имплант, капсула және эффузиямен шектелген BIA ALCL науқастарын, сондай-ақ кең тараған аурудан айыру үшін жасалады. Сатылануға арналған TMN жүйесі, қатты ісіктерді сатылануға арналған жүйе қолданылады. Бұл BIA ALCL басқа лимфомалар сияқты емес, қатты ісіктер сияқты жергілікті түрде прогрессия жасайтынын көрсететін тарихи деректерге негізделген. BIA ALCL науқастарында имплант, капсула және олармен байланысты массалар хирургиялық жолмен алынып тасталады. Жергілікті ауруы бар (мысалы, TMN 1А-2А сатылары) және имплантты, бүкіл капсуланы және барлық массаларды алып тастау арқылы толыққанды жойылған науқастарға қосымша емдеу қажет емес. Барлық BIA ALCL науқастарының шамамен 85% осы емдеу схемасына жарамды. Кеуде қабырғасына операциялық араласу мүмкін болмаған жағдайда, аймақтық лимфа түйіндеріне қатысы бар (яғни TMN 2B-4 сатылары) немесе операциядан кейін қалдық ауруы бар науқастарға EPOCH, CHOP немесе CHOP плюс этопозид сияқты күшті адъювантты химиотерапия схемасы тағайындалады. Балама ретінде, иммунотерапиялық препарат – брентуксимаб ведотин, диссеминацияланған ауруды емдеу үшін жеке немесе химиотерапия схемасымен бірге бастапқы емдеу ретінде қолданылуы мүмкін. Ірі зерттеулер қажет болғанымен, жағдайлар бойынша мәліметтер брентуксимаб ведотиннің хирургиялық кесуден кейін немесе резекцияланбайтын BIA ALCL үшін бірінші қатарлы монотерапия ретінде тиімді болуы мүмкін екенін көрсетеді. Сәулелік терапия кеуде қабырғасының резекцияланбайтын инвазиясы (NMN IIE сатысы) жағдайында қолданылған. Қарастырылған жағдайлардың саны шешімді болмаса да, массасы жоқ науқастардың 93%-ы және массасы бар науқастардың 72%-ы толық ремиссияға қол жеткізді; дискретті сүт безі массасы бар ауру үшін медианалық өмір сүру ұзақтығы 12 жылды құрады, ал дискретті сүт безі массасы жоқ науқастар үшін 12 жылдан асып, зерттеу кезеңінде анықталған жоқ.