Кіріспе

10 ғасырдағы Пумбедита академиясының гаоны Шера бар Ханина (ивритше: שרירא בר חנינא), көбінесе Шера Гаон (ивритше: שרירא גאון; шамамен 906 – шамамен 1006 жылдары) ретінде танымал, Пумбедита академиясының гаоны болды. Ол өзінің дәуіріндегі ең белгілі геонимі болды және одан кейін гаондық қызметке тағайындалған Хаи Гаонның әкесі еді. Ол Талмудтың жасалу тарихын қамтитын "Иггерет рав Шерира Гаон" ("Рав Шерира Гаонның хаты") атты еңбекті жазды.

Өмір

Шерира 906 жыл шамасында дүниеге келген. Оның әкесі де, анасы да көрнекті әулеттерден шыққан, олардың бірнеше мүшелері гаонаттық қызмет атқарған. Оның әкесі – Ханания бен Р. Ехудай, ол да гаон болған. Шерира Рабба бин Абухадан таратынын айтқан, ол елден қуылған патшаның әулетіне жатқандықтан, осылайша Дәуіттен тарағанмын деп мәлімдеген. Шерира оның шежіресі сол әулеттің Бостанаға дейінгі тармағына дейін жететінін айтқан. Оның сөзіне қарағанда, қуғын-сүргіннің нашарлауына байланысты, олар осы мәселеге қатысты талаптарынан бас тартып, оның орнына ғалымдық өмірді бағалаған. Оның әулетінің мөрі – арыстан, ол Яһуда патшаларының белгісі деп есептелген. 997 жылы ол және оның ұлы жауларының қастандық арқасында халифа әл-Қадирге шағымданып, айыпталыпты, бірақ айыптаудың мәні белгісіз. Олар екеуі түрмеге қамалып, мүлкінен және тіршілік көріктік қажеттіліктерінен айырылды. Түрмеде аз ғана уақыт өткенімен, Шерираның денсаулығы нашарлап кеткен. 998 жылы Шерира гаонаттық қызметтен бас тартып, орнын ұлына тапсырды. Ол Илья бен Менахем Ха Закеннің қарындасының күйеуі болған деседі.

Оның жауапкершілігі

Академияның директоры ретінде ол жақын және алыс оқушыларға жетіспеуге тырысты, ал оның көптеген жауаптары геоникалық жинақтарда және бұрынғы шешімдерді қамтитын еңбектерде сақталған. Оның жауаптары жалпы геоникалық жауаптарға ұқсас, олардың көпшілігі діни амалдарға қатысты мәселелерді қарастырады, бірақ кейбіреулерінде Талмуд пен Мишнадан үзінділерге түсіндірмелер мен пікірлер бар. Оның әдеби қызметі Талмуд және оған байланысты тақырыптармен ғана шектелді. Ол араб әдебиетіне аса қызығушылық танытпады, бірақ мұсылман елдеріндегі қауымдастықтарға арналған шешімдерін сол тілде жаза алатындай араб тілін білді. Ол көбінесе иврит немесе арамей тілдерін пайдаланды. Шерира асыл да, қатал мінезімен белгілі болды. Сот қызметінде ол мәселенің нақты жай-күйін анықтап, шешімін заңға сәйкес шығаруға тырысты. Практикалық мәселелерді шешуде ол қараиттердің шабуылдарына қарсы Талмудтың беделін нығайту мақсатымен Талмудтың әрпіне қатаң сәйкес келетін қатаң көзқарас ұстанды. Ол өз жауаптарында Талмудты дұрыс түсіндіру үшін маңызды ережелерді жиі қалыптастырды. Мысалы, ол «мицва» термині кейбір жерлерде бұзуға болмайтын міндетті білдіретінін, ал басқа жерлерде жазадан сескенбей елеуге болатын, бірақ орындалғанда мақтауға лайық болатын кеңес екенін айтты. Шерираны кейбіреулер каббалалық мистиканың шәкірті деп есептейді; бірақ «Ши’ур Кома» және «Хекалот» мистикалық еңбектері туралы сұрағанда және олардың ежелгі дәстүрлерді (Р. Исмаил мен Р. Акивадан бастау алған) көрсететіні туралы сұрағанда, ол «Ши’ур Кома» кітабындағы Құдайға адам мүшелерін жатқызушы үзінді терең құпияларды қамтиды, бірақ оны әдеби мағынада қабылдауға болмайды деп жауап берді. Шерира Талмудқа арналған «Мегилат Сетарим» атты еңбек жазды. Бұл еңбегінде ол аггаданың маңыздылығын талқылаған сияқты, бірақ осы тақырыпқа қатысты пікірлерін қамтитын бөлігі жоғалып кетті.

Оның айналмалы хаты

Шерираның ең белгілі еңбегі, оның ең танымал жұмысы – Каируан раввині Яков бен Ниссимге жазған "Хаты" немесе "Иггерет" еңбегі. Онда ол Талмуд қалай жасалғаны туралы мәселені көтеріп, Вавилониядағы Егилархтар (Реш Галута) дәуірінде қызмет еткен геонимдердің мерзімдік тізімін келтіреді. Көптеген зерттеушілер бұл "Иггеретті" еврей тарихының классикалық туындыларының бірі деп есептейді.