Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сандық экономикалық модель
экономикалық модель
Quantitative economic model
the economic model
Экономикада кіріс-шығыс моделі – ұлттық экономиканың немесе әртүрлі аймақтық экономикалардың әртүрлі секторлары арасындағы өзара байланыстарды көрсететін сандық экономикалық модель. Василий Леонтьев (1906–1999) осы талдау түрін жасаған және осы модельді дамытқаны үшін Экономика бойынша Нобель сыйлығына ие болды. Александр Богданов 1921 жылғы қаңтарда Еңбек және өндіріс процестерін ғылыми ұйымдастыру жөніндегі Бүкілресейлік конференцияда жасаған баяндамасында осы тұжырымның бастауын салған деп есептеледі. Бұл тәсілді Лев Крицман да жетілдірген. Томас Ремингтон олардың жұмысы Кеснейдің экономикалық кестесі мен Владимир Громан және Владимир Базаровтың Госпланның материалдық баланс жоспарлау әдісіне салған үлесі арасындағы байланысты қамтамасыз еткенін айтты. Леонтьев ұлттық (немесе аймақтық) экономиканы матрица түрінде бейнелеуді алғаш рет қолданды.
In economics, an input–output model is a quantitative economic model that represents the interdependencies between different sectors of a national economy or different regional economies. Wassily Leontief (1906–1999) is credited with developing this type of analysis and earned the Nobel Prize in Economics for his development of this model. Alexander Bogdanov has been credited with originating the concept in a report delivered to the All Russia Conference on the Scientific Organisation of Labour and Production Processes, in January 1921. This approach was also developed by Lev Kritzman. Thomas Remington, has argued that their work provided a link between Quesnay's tableau économique and the subsequent contributions by Vladimir Groman and Vladimir Bazarov to Gosplan's method of material balance planning. Leontief was the first to use a matrix representation of a national (or regional) economy.
Негізгі деривация
Модель экономикадағы салааралық қатынастарды көрсетеді, бір өнеркәсіптік сектордың өнімі екінші өнеркәсіптік сектор үшін қалай енгізілімге айналатынын көрсетеді. Салааралық матрицада бағандар әдетте өнеркәсіптік секторға енгізілетін енгізілімдерді көрсетеді, ал қатарлар берілген сектордың өнімдерін көрсетеді. Осы форматта, әрбір сектордың басқа секторларға тәуелділігі көрсетіледі, басқа секторлардың өнімдерін тұтынушы ретінде де, енгізілімдерді жеткізуші ретінде де. Секторлар өз өндірісінің бір бөлігіне ішкі тұрғысынан да тәуелді болуы мүмкін, бұл матрицаның диагональдық элементтерімен көрсетіледі. Енгізім-шығым матрицасының әр бағаны әр секторға келетін енгізімдердің ақшалай құнын көрсетеді, ал әр қатар әр сектордың өнімдерінің құнын көрсетеді. Делік, экономикада сектор бар. Әр сектор бір біртекті тауардың бірлігін өндіреді. Егер -шы сектор 1 бірлік өндіру үшін -шы сектордан бірлік енгізілім қажет болса, сондай-ақ әр сектор өзінің өнімінің бір бөлігін басқа секторларға (аралық өнім) және тұтынушыларға (түпкі өнім немесе соңғы сұраныс) сатады делік. -шы сектордағы соңғы сұранысты деп белгілейік. Онда мынаны жазуға болады:
The model depicts inter industry relationships within an economy, showing how output from one industrial sector may become an input to another industrial sector. In the inter industry matrix, column entries typically represent inputs to an industrial sector, while row entries represent outputs from a given sector. This format, therefore, shows how dependent each sector is on every other sector, both as a customer of outputs from other sectors and as a supplier of inputs. Sectors may also depend internally on a portion of their own production as delineated by the entries of the matrix diagonal. Each column of the input–output matrix shows the monetary value of inputs to each sector and each row represents the value of each sector's outputs. Say that we have an economy with sectors. Each sector produces units of a single homogeneous good. Assume that the th sector, in order to produce 1 unit, must use units from sector Furthermore, assume that each sector sells some of its output to other sectors (intermediate output) and some of its output to consumers (final output, or final demand). Call final demand in the th sector Then we might write
немесе жалпы өнім аралық өнім мен соңғы өнімнің қосындысына тең. Егер коэффициенттер матрицасы, жалпы өнімнің векторы және соңғы сұраныстың векторы болса, онда экономика үшін теңдеу мынадай болады:
or total output equals intermediate output plus final output. If we let be the matrix of coefficients , be the vector of total output, and be the vector of final demand, then our expression for the economy becomes
қайта жазылғаннан кейін. Егер матрицасы инверттік болса, онда бұл бірегей шешімі бар сызықтық теңдеулер жүйесі, сондықтан белгілі бір соңғы сұраныс векторы берілген жағдайда қажетті өнімді табуға болады. Сонымен қатар, егер матрицасының басқы кіші анықтауыштарының барлығы оң болса (Хокинс-Саймон шарты деп аталады), қажетті өнім векторы теріс емес болады.
which after re writing becomes If the matrix is invertible then this is a linear system of equations with a unique solution, and so given some final demand vector the required output can be found. Furthermore, if the principal minors of the matrix are all positive (known as the Hawkins–Simon condition), the required output vector is non negative.
Мысал
Екі тауарлы, А және В экономикасын қарастырайық. Коэффициенттер матрицасы және соңғы сұраныс мынадай берілген:
Consider an economy with two goods, A and B. The matrix of coefficients and the final demand is given by
Бұл интуитивті түрде, егер 7 бірлік А тауары және 4 бірлік В тауары қажет болса, әрбір сектор қанша өнім өндіруі керек екенін анықтауға сәйкес келеді. Осылайша, жоғарыда шығарылған сызықтық теңдеулер жүйесін шешу арқылы біз аламыз:
Intuitively, this corresponds to finding the amount of output each sector should produce given that we want 7 units of good A and 4 units of good B. Then solving the system of linear equations derived above gives us
Қосымша зерттеулер
Бұл модельдер туралы мол әдебиет бар. Модель секторлар арасындағы сызықтық емес байланыстармен жұмыс істеу үшін кеңейтілді. Өндіріс мүмкіндігіне қатысты Хокинс-Симон шарты бар. Өнеркәсіптер арасындағы кластерлік ағымдарға жіктеу және өнеркәсіптердің топтамаларын зерттеу жөніндегі зерттеулер жүргізілді. Коэффициенттерді анықтау үшін көптеген эмпирикалық жұмыстар атқарылды, сондай-ақ ұлттық экономика және аймақтар үшін деректер жарияланды. Леонтьев жүйесі жалпы тепе-теңдік моделіне дейін кеңейтілуі мүмкін; ол макродеңгейдегі жұмысты бөлудің әдісін ұсынады.
There is extensive literature on these models. The model has been extended to work with non linear relationships between sectors. There is the Hawkins–Simon condition on producibility. There has been research on disaggregation to clustered inter industry flows, and on the study of constellations of industries. A great deal of empirical work has been done to identify coefficients, and data has been published for the national economy as well as for regions. The Leontief system can be extended to a model of general equilibrium; it offers a method of decomposing work done at a macro level.
Өңірлік көбейтушілер
Ұлттық кіріс-шығыс кестелерін әдетте елдердің статистикалық агенттіктер жасаса, ресми жарияланған аймақтық кіріс-шығыс кестелері сирек кездеседі. Сондықтан экономистер ұлттық деректерден бастап аймақтық көбейтушілерді құру үшін орналасу квоталарын жиі пайдаланады. Бұл техника сынға ұшыраған, себебі орналасу квотасы бойынша аймақтастырудың бірнеше әдісі бар, және олардың ешқайсысы барлық қолданыс жағдайларында басым емес.
While national input–output tables are commonly created by countries' statistics agencies, officially published regional input–output tables are rare. Therefore, economists often use location quotients to create regional multipliers starting from national data. This technique has been criticized because there are several location quotient regionalization techniques, and none are universally superior across all use cases.
Көлікті енгізу
Көлік салалық ағымдар тұжырымдамасында жасырын түрде қамтылған. Көлік саласы өндіріс ретінде қарастырылғанда ғана нақты танылады – қанша көлік қызметі өндіріс үшін сатып алынады. Бірақ бұл толыққанды қанағаттандырмайды, себебі көлік талаптары өнеркәсіп орындарына және аймақтық өндірістің шектеулі мүмкіндіктеріне байланысты өзгереді. Сонымен қатар, тауарды алушы әдетте фрахт төлейді, ал көлік шығындары тауар құнының бір бөлігі ретінде қарастырылатындықтан, көлік туралы деректер жиі жоғалады. Уолтер Изард және оның шәкірті Леон Мозес кіріс-шығыстың кеңістіктік экономика мен көлік саласына тигізетін әсерін осыдан кейін байқап, 1950 жылдары аймақаралық кіріс-шығыс тұжырымдамасын әзірлеуді бастады. Бір аймақты әлеммен салыстырсақ. Біз аймақаралық тауар ағындары туралы білуге ниеттенсек, кестеге «экспорт» бағанасын және «импорт» қатарын қосамыз. +Кесте: Экспорттық және импорттық операцияларды қосуЭкономикалық қызмет 1 2 Z Экспорт Соңғы сұраныс Жалпы өнім 1 2 ZИмпорт
Transportation is implicit in the notion of inter industry flows. It is explicitly recognized when transportation is identified as an industry – how much is purchased from transportation in order to produce. But this is not very satisfactory because transportation requirements differ, depending on industry locations and capacity constraints on regional production. Also, the receiver of goods generally pays freight cost, and often transportation data are lost because transportation costs are treated as part of the cost of the goods. Walter Isard and his student, Leon Moses, were quick to see the spatial economy and transportation implications of input–output, and began work in this area in the 1950s developing a concept of interregional input–output. Take a one region versus the world case. We wish to know something about inter regional commodity flows, so introduce a column into the table headed "exports" and we introduce an "import" row. +Table: Adding Export And Import TransactionsEconomic Activities 1 2 Z Exports Final Demand Total Outputs1 2 ZImports
Көлік саласындағы мәселені тиімді шешу үшін аймақтарды өнеркәсіп деңгейінде байланыстыру қажет. Яғни, аймақ ішіндегі және аймақтар арасындағы салалық операцияларды анықтауға болады. Бірақ мұндағы қиындық – кесте тез өсе кетеді. Кіріс-шығыс тұжырымдамасы түсінуге оңай. Оның ұлттық экономикадағы тепе-теңдік моделіне кеңейтілуі жоғары сапалы деректерді пайдалану арқылы сәтті жүзеге асырылды. Кіріс-шығыс жүйелерімен жұмыс істегісі келетін адам өнеркәсіптік жіктеу, деректерді бағалау және өте үлкен, көбінесе жағдайы нашар матрицаларды инверсиялау мәселелерімен айналысуы керек. Кіріс-шығыс моделінің деректері мен матрицаларының сапасын цифрлық қос өндіргіштерді (digital twins) модельдеу арқылы және басқару шешімдерін оңтайландыру мәселесін шешу арқылы жақсартуға болады. Сонымен қатар, салыстырмалы бағалардың өзгеруі тек осы модельдеу тәсілімен толық шешілмейді. Кіріс-шығыс есептері модельдеудің икемді түріне, яғни жалпы тепе-теңдікті есептеу модельдеріне кіріктірілген. Көлік саласында екі қосымша қиындық бар: бір кірісті екіншісімен алмастыру мәселесі және өндіріс көлемі ұлғайғанда немесе азайғанда коэффициенттердің тұрақтылығы туралы сұрақ. Бұл өзара байланысты мәселелер. Олар аймақтық өндіріс функцияларының сипатына қатысты.
A more satisfactory way to proceed would be to tie regions together at the industry level. That is, we could identify both intra region inter industry transactions and inter region inter industry transactions. The problem here is that the table grows quickly. Input–output is conceptually simple. Its extension to a model of equilibrium in the national economy has been done successfully using high quality data. One who wishes to work with input–output systems must deal with industry classification, data estimation, and inverting very large, often ill conditioned matrices. The quality of the data and matrices of the input output model can be improved by modelling activities with digital twins and solving the problem of optimizing management decisions. Moreover, changes in relative prices are not readily handled by this modelling approach alone. Input–output accounts are part and parcel to a more flexible form of modelling, computable general equilibrium models. Two additional difficulties are of interest in transportation work. There is the question of substituting one input for another, and there is the question about the stability of coefficients as production increases or decreases. These are intertwined questions. They have to do with the nature of regional production functions.
Технологияның болжамы
Жеткізу және пайдалану кестелерінен кіріс-шығыс кестелерін жасау үшін төрт негізгі қағида қолданылуы мүмкін. Қайсысын таңдау өнім бойынша немесе сала бойынша кіріс-шығыс кестелерін құруға байланысты.
To construct input output tables from supply and use tables, four principal assumptions can be applied. The choice depends on whether product by product or industry by industry input output tables are to be established.
Пайдалылығы
Кіріс-шығыс моделі табиғаты бойынша сызықтық болғандықтан, ол жылдам есептеуге, сондай-ақ сұраныстың өзгеруінің әсерін есептеуде икемділікке мүмкіндік береді. Аймақтар арасындағы сауданың әсерін зерттеу үшін әртүрлі өңірлердегі кіріс-шығыс модельдерін біріктіруге болады, ал экологиялық кеңейтілген кіріс-шығыс талдауын (EEIOA) жүргізу үшін кестеге қосымша бағандар қосуға болады. Мысалы, әр секторға түсетін жанармай ресурстары туралы ақпаратты әр түрлі экономикалар арасындағы көміртегі ағындарын зерттеу үшін пайдалануға болады. Кіріс-шығыс моделінің құрылымы көптеген дамыған елдерде ұлттық есептерге енгізілген және оны ұлттық ЖІӨ сияқты маңызды көрсеткіштерді есептеу үшін пайдалануға болады. Кіріс-шығыс экономикасы ұлттың ішкі аймақтық экономикасын зерттеу үшін және ұлттық және аймақтық экономикалық жоспарлау құралы ретінде қолданылған. Кіріс-шығыс талдауының негізгі мақсаты – IMPLAN және Аймақтық кіріс-шығыс модельдеу жүйесі арқылы көрсетілгендей, оқиғалардың, сондай-ақ мемлекеттік инвестициялар мен бағдарламалардың экономикалық әсерін өлшеу. Сонымен қатар, ол экономикалық жағынан байланысты салалар кластерлерін және «негізгі» немесе «мақсатты» салаларды (белгіленген экономиканың ішкі үйлесімділігін арттыруға ықтимал салалар) анықтау үшін қолданылады. Өнеркәсіптік өнімді энергияны пайдалану, қалдық су өндірісі, кеңістік қажеттілігі және т.б. туралы спутниктік есептерге байланыстыра отырып, кіріс-шығыс талдаушылары әдістерді қолдануды әртүрлі мақсаттарға дейін кеңейтті.
Because the input–output model is fundamentally linear in nature, it lends itself to rapid computation as well as flexibility in computing the effects of changes in demand. Input–output models for different regions can also be linked together to investigate the effects of inter regional trade, and additional columns can be added to the table to perform environmentally extended input–output analysis (EEIOA). For example, information on fossil fuel inputs to each sector can be used to investigate flows of embodied carbon within and between different economies. The structure of the input–output model has been incorporated into national accounting in many developed countries, and as such can be used to calculate important measures such as national GDP. Input–output economics has been used to study regional economies within a nation, and as a tool for national and regional economic planning. A main use of input–output analysis is to measure the economic impacts of events as well as public investments or programs as shown by IMPLAN and Regional Input–Output Modeling System. It is also used to identify economically related industry clusters and also so called "key" or "target" industries (industries that are most likely to enhance the internal coherence of a specified economy). By linking industrial output to satellite accounts articulating energy use, effluent production, space needs, and so on, input–output analysts have extended the approaches application to a wide variety of uses.
Енгізу-өндіріс және социалистік жоспарлау
Кіріс-шығыс моделі – социалистік жоспарлы экономиканың маңызды тұжырымдамалық модельдерінің бірі. Бұл модель әр саланың өндіріс көлемін тікелей анықтауды қамтиды, бұл ресурстарды үлестірудің дәйекті экономикалық жоспарын жасауға пайдаланылады. Бұл жоспарлау әдісі бағаға бағытталған Ланге моделінің социализмінен және кеңес үлгісіндегі материалдық баланс жоспарлаудан өзгеше. Кеңес Одағының экономикасында ел тарағанға дейін жоспарлау материалдық баланс әдісімен жүргізілді. Материалдық баланс әдісі алғаш рет 1930 жылдары Кеңес Одағының қарқынды индустриализация кезеңінде әзірленді. Кіріс-шығыс жоспарлау қабылданбады, себебі материалдық баланс жүйесі кеңестік экономикада бекіп қалған еді, ал кіріс-шығыс жоспарлау идеологиялық себептермен қабылданбады. Осының салдарынан, кіріс-шығыс талдауы арқылы жүйелі және толыққанды жоспарлаудың артықшылықтары кеңес типтес экономикаларда пайдаланылмады.
The input–output model is one of the major conceptual models for a socialist planned economy. This model involves the direct determination of physical quantities to be produced in each industry, which are used to formulate a consistent economic plan of resource allocation. This method of planning is contrasted with price directed Lange model socialism and Soviet style material balance planning. In the economy of the Soviet Union, planning was conducted using the method of material balances up until the country's dissolution. The method of material balances was first developed in the 1930s during the Soviet Union's rapid industrialization drive. Input–output planning was never adopted because the material balance system had become entrenched in the Soviet economy, and input–output planning was shunned for ideological reasons. As a result, the benefits of consistent and detailed planning through input–output analysis were never realized in the Soviet type economies.
Кіріс-шығыс кестелерін өлшеу
Кірістер мен шығыстар экономикасының математикасы түсінікті, бірақ деректерге деген қажеттілік зор, себебі экономикалық қызметтің әр саласының шығындары мен кірістері көрсетілуі тиіс. Осының салдарынан, барлық елдер қажетті деректерді жинамайды және деректердің сапасы әртүрлі болады, тіпті Біріккен Ұлттар Ұйымы Ұлттық есептер жүйесі (SNA) арқылы деректерді жинау стандарттарын белгілеп бергенімен: соңғы стандарт – 2008 жылғы SNA. Кіріс-шығыс есептеріне қажетті деректерді жинау және дайындау процесі еңбек және компьютерлік ресурстарды көп қажет ететіндіктен, деректер жиналған жылдан кейін көп уақыт өткен соң, әдетте 5-7 жылдан соң деректер кестелері жарияланады. Сонымен қатар, кестелердің базалық нұсқасы экономиканың қимасы бойынша экономикалық «суретті» әдетте бірнеше жылда бір рет ғана түсіреді. Дегенмен, көптеген дамыған елдер кіріс-шығыс есептерін жыл сайын және одан да жиі жасайды. Себебі, кіріс-шығыс талдауының көп бөлігі салалар аралық айырбас матрицасына назар аударса, көптеген ұлттық статистикалық агенттіктердің басты назары жалпы ішкі өнімді есептеудің дұрыстығын тексеру болып табылады. Сондықтан кіріс-шығыс кестелері ұлттық есептердің маңызды құрамына жатады. Жоғарыда айтылғандай, негізгі кіріс-шығыс кестесі тек салалар арасында алмасатын аралық тауарлар мен қызметтерді көрсетеді. Бірақ, әдетте осы матрицаның төменгі жағында орналасқан қатар векторларының жиынтығы өнеркәсіптік емес кірістерді тіркейді, мысалы, еңбекақы төлеу; жанама бизнес салықтары; дивидендтер, пайыздық төлемдер және жалдау ақысы; капитал тозуына (амортизацияға) жұмсалатын қаражат; басқа да мүліктік табыстар (мысалы, пайда); және шетелдік жеткізушілерден тауар сатып алу (импорт). Ұлттық деңгейде, импортты ескермегенде, жиынталған сома «өндірілген жалпы өнім» немесе «салалар бойынша ішкі жалпы өнім» деп аталады. Бағандық векторлардың тағы бір жиынтығы «қорытынды сұраныс» немесе «тұтынылған жалпы өнім» деп аталады. Онда үй шаруашылықтарының, үкіметтің шығындары, өнеркәсіптік қорлардағы өзгерістер, инвестицияларға жұмсалатын қаражат, сондай-ақ таза экспорт көрсетіледі. (Сондай-ақ, Ішкі жалпы өнімді қараңыз.) Кез келген жағдайда, статистикалық агенттіктер экономикалық санақтың нәтижелерін пайдаланады, ол әрбір кәсіпорынның сатылымы, жалақысы және материалдық-техникалық жабдықталуы туралы ақпаратты сұрайды, кіріс-шығыс матрицасын екі еселенген есептеу жүйесі ретінде пайдаланып, салалық деңгейдегі пайда мен инвестицияларды бағалау үшін.
The mathematics of input–output economics is straightforward, but the data requirements are enormous because the expenditures and revenues of each branch of economic activity have to be represented. As a result, not all countries collect the required data and data quality varies, even though a set of standards for the data's collection has been set out by the United Nations through its System of National Accounts (SNA): the most recent standard is the 2008 SNA. Because the data collection and preparation process for the input–output accounts is necessarily labor and computer intensive, input–output tables are often published long after the year in which the data were collected—typically as much as 5–7 years after. Moreover, the economic "snapshot" that the benchmark version of the tables provides of the economy's cross section is typically taken only once every few years, at best. However, many developed countries estimate input–output accounts annually and with much greater recency. This is because while most uses of the input–output analysis focus on the matrix set of inter industry exchanges, the actual focus of the analysis from the perspective of most national statistical agencies is the benchmarking of gross domestic product. Input–output tables therefore are an instrumental part of national accounts. As suggested above, the core input–output table reports only intermediate goods and services that are exchanged among industries. But an array of row vectors, typically aligned at the bottom of this matrix, record non industrial inputs by industry like payments for labor; indirect business taxes; dividends, interest, and rents; capital consumption allowances (depreciation); other property type income (like profits); and purchases from foreign suppliers (imports). At a national level, although excluding the imports, when summed this is called "gross product originating" or "gross domestic product by industry." Another array of column vectors is called "final demand" or "gross product consumed." This displays columns of spending by households, governments, changes in industry stocks, and industries on investment, as well as net exports. (See also Gross domestic product.) In any case, by employing the results of an economic census which asks for the sales, payrolls, and material/equipment/service input of each establishment, statistical agencies back into estimates of industry level profits and investments using the input–output matrix as a sort of double accounting framework.
Енгізу-шығару талдау және сәйкестік талдау
Енгізу-шығыс моделінің бір саланың немесе сектордың екіншісіне тәуелділігін бейнелеу және талдау мүмкіндігіне қарамастан, Леонтьев және басқалар нарықтық экономикада тәуелділік қатынастарының толық спектрін енгізе алмады. 2003 жылы Леонтьевтің шәкірті Мұхаммед Гани өзінің «Экономикалық ғылымның негіздері» кітабында жүйелілік талдауын ұсынды, ол формальды түрде кіріс-шығыс кестесіне ұқсас, бірақ төлемдер мен делдалдық қатынастар арқылы тәуелділік қатынастарын зерттейді. Жүйелілік талдауы сатып алушылар мен сатушылардың жоспарларының үйлесімділігін кіріс-шығыс кестесін төрт матрицаға бөліп, әрқайсысы төлем құралының әртүрлі түріне сәйкес келеді. Ол микро және макроэкономиканы бір модельге біріктіреді және ақшаны құндылықты ескермей жұмсайды. Ол тауарлар ағыны арқылы қаражат ағынымен айналысады.
Despite the clear ability of the input–output model to depict and analyze the dependence of one industry or sector on another, Leontief and others never managed to introduce the full spectrum of dependency relations in a market economy. In 2003, Mohammad Gani, a pupil of Leontief, introduced consistency analysis in his book Foundations of Economic Science, which formally looks exactly like the input–output table but explores the dependency relations in terms of payments and intermediation relations. Consistency analysis explores the consistency of plans of buyers and sellers by decomposing the input–output table into four matrices, each for a different kind of means of payment. It integrates micro and macroeconomics into one model and deals with money in a value free manner. It deals with the flow of funds via the movement of goods.