Кіріспе

Ғылыми фантастика – қазіргі канадалық мәдениеттің маңызды, алуан түрлі, терең ойлы және әзіл-қалқыға толы бір бөлігі.

Канадалық ғылыми фантастика тарихы

Канаданың ғылыми фантастика немесе прото-ғылыми фантастика жанрындағы алғашқы туындылары ретінде 1839 жылы жарық көрген Наполеон Обеннің аяқталмаған сериалы «Айға саяхат» («Mon Voyage à la Lune») және Джеймс Де Милльдің 1888 жылы, өлімінен кейін жарық көрген «Мыс цилиндрден табылған ерекше қолжазба» романы аталады. Тағы бір ерте мысал – 1896 жылғы «Тисаб Тинг» немесе «Электрлік сүйіспеншілік», Нью-Брансуик тұрғыны Ида Мей Фергюсонның «Дижан Фергюс» псевдонімімен жазған тұңғыш романы. ХХ ғасырдың соңында Монреальде өрбіген оқиғада «электр генийі» – «Электрлік сүйіспеншілік» арқылы жоғары ғылыми білімімен канадалық әйелдің махаббатын жеңген «білімді қытай» бейнеленген. Ол негізінен жарық көрген мерзімі мен әйел авторлығымен қызығушылық тудырады; 1980 жылы микрофиш түрінде қайта басылды. 1948 жылы Торонтода 6-шы Дүниежүзілік ғылыми фантастика конвенциясы, сондай-ақ Торкон аталды. Оны «The Derelicts» деп аталатын жергілікті ғылыми фантастика жанкүйерлері тобы ұйымдастырғанмен, төрағасы жергілікті жанкүйер Эдвард «Нед» МакКеоун болса да, құрметті қонақтар Роберт Блох (профессионал) және Боб Таккер (жанкүйер) екеуі де америкалықтар еді. Іс-шараға Форрест Дж. Акерман, Блох, Лесли А. Кроуч, Э. Эверетт Эванс, Джеймс «Расти» Хевелин, Дэвид Х. Келлер, Джудит Меррил, Сэм Московиц, Чад Оливер, Джордж О. Смит, Уилл Сикора, Таккер және Дональд Вуллхайм қатысты. Канада мәдениетінің көптеген салалары сияқты, Канаданың ғылыми фантастикасы да А. Э. ван Вогт, Джон Бьюкеннің фантастикалық туындылары, Филис Готлибтің поэзиясы және тағы бірнеше авторлар сияқты әртүрлі оқшауланған көздерден пайда болды. ХХ ғасырдың соңында АҚШ-тағы саяси өзгерістер Спайдер Робинсон мен Джудит Меррил сияқты талантты жазушыларды Канадаға әкелді. 1973 жылы Торонтода тағы бір Дүниежүзілік ғылыми фантастика конвенциясы өтті, ол Джудит және Гарфилд Ривз Стивенс сияқты жазушыларға жаңа қызығушылықты әкелді. Бұл жанрға деген қызығушылықты арттырып, түрлі шараларға жол ашты. Меррил «Торонто Гидра» деп аталатын еркін топта авторлардың тоқсандық жиындарын өткізе бастады, бұл дәстүрді Нью-Йорк ғылыми фантастика қауымдастығынан әкелген еді. 1977 жылы Оттава ғылыми фантастика қоғамы құрылды, ол өздерінің клубтық журналы «Стардок» арқылы Чарльз Р. Сондерс және Чарльз де Линт сияқты жазушыларға мүмкіндік берді, сондай-ақ Maplecon-ның алғашқы жылдарына демеушілік етті. 1980 жылдардың басында Роберт Дж. Сойер Онтарио ғылыми фантастика клубын құрды, ал «Жеті топ» Канададағы алғашқы белгілі ғылыми фантастика жазу үйірмесіне айналды, бұл С. М. Стирлинг пен Таня Хафф сияқты авторлардың табысына көмектесті, кейіннен олар Сесил-стрит иррегулярлары құрамына кірді, оған Кори Доктороу сияқты жазушылар да енді. Де Линт, Хафф және Гай Гавриел Кей ғылыми фантастика мен фантастикада Канадалық тұрмысты пайдаланғаны үшін танымал болды, ал Уильям Гибсон өзінің «Нейроманс» романымен киберпанк жанрының негізін қалады. Квебекте Элизабет Вонарбург және басқа авторлар француз канадалық ғылыми фантастиканың ұқсас дәстүрін дамытты. 1979 жылы Prix Boreal сыйлығы француз тіліндегі канадалық ғылыми фантастика туындыларын марапаттау үшін тағайындалды. Prix Aurora Awards (алдында Casper Award болған) 1980 жылы француз және ағылшын тілдеріндегі Канаданың ең үздік ғылыми фантастика туындыларын тану және насихаттау мақсатымен құрылды. Жыл сайынғы ғылыми фантастика конвенциялары, әсіресе Ad Astra, жанкүйерлер мен жазушыларды біріктіріп, Канадада ғылыми фантастика әдебиетінің танымалдылығын арттыруға септігін тигізді. 1990 жылдарға қарай Канаданың ғылыми фантастикасы қалыптасып, халықаралық деңгейде танылды; Маргарет Этвуд сияқты көрнекті авторлар өз репертуарына ғылыми фантастиканы қоса бастады. SF Canada, Канаданың ғылыми фантастика саласындағы мамандардың ұлттық қауымдастығы 1992 жылы құрылды.

Канадалық ғылыми фантастика авторлары

Канаданың ең танымал ғылыми-фантастикалық жазушыларының қатарына Маргарет Атвуд, Джон Клют, Чарльз де Линт, Кори Докторов, Джеймс Алан Гарднер, Уильям Гибсон, Эд Гринвуд, Таня Хафф, Х. Л. Голд, Нало Хопкинсон, Гай Гавриэль Кей, Джудит Меррил, Спайдер Робинсон, Роберт Дж. Сойер, Карл Шредер, Джудит және Гарфилд Ривз Стивенс, А. Е. ван Вогт және Роберт Чарльз Уилсон кіреді.