Кіріспе

Николаус Сторх (Nikolaus Storch) 1500 жылға дейін дүниеге келген, 1536 жылдан кейін қайтыс болған неміс тоқымашысы және Саксонияның Цвиккау қаласындағы радикалды уағызшы. Ол және оның ізбасарлары, Цвиккау пайғамбарлары деп белгілі болған, Оңтүстік-Шығыс Саксониядағы Германия реформациясының алғашқы жылдарында қысқа ғана рөл атқарды, және ол анабаптистердің алға басушысы болды деген пікір бар. 1520–1521 жылдары ол радикалды теолог Томас Мюнцермен тығыз байланыста жұмыс істеді.

Жігіт және дін қызметкері

Сторхтың өмірі туралы өте аз мәлімет белгілі. Оның туған жері мен күні туралы деректер жоқ, бірақ ол Цвиккау қаласында туған деп есептеледі. Оның Цвиккау қаласындағы және одан тыс жерлердегі қызметі жетіксіз жазылған. Ол хаттар немесе басқа да жазбалар қалдырмаған. Ол тоқымашы болған, бірақ оның шәкірт пе, әлде шебер тоқымашы болғаны белгісіз. Сол кезде 7000-ге жуық тұрғыны бар Цвиккау гүлденген қала болды, мата саудасы дамыған және айналасындағы Рудные горы (Оре Горы) аймағында күміс кенін өндіру қарқынды жүргізілді. Кендерден түскен кіріс жергілікті шебер тоқымашыларға шағын бәсекелестерін басып тастауға мүмкіндік берді. Бұл қаладағы әлеуметтік және экономикалық қатынастарды шиеленістірді. Цвиккау қаласындағы тоқымашылардың діни ұйымы – Fronleichnams Bruderschaft немесе 'Corpus Christi бауырластығы' қаладағы Әулие Екатерина шіркеуінде алтарьға ие болды. 1520 жылға дейін Сторхтың басшылығымен осы гильдиядан бөлінген топ пайда болды, олардың мүшелері нағыз христиандық сенімнің көзі – аяндар мен түстер арқылы келеді деп сенді. Сторх, бір кезде Цвиккау қаласының мектеп мұғалімі болған Балтазар Тюфельден Білім алғандықтан, Киелі кітапты жақсы білген. Сторх бизнес ісімен бірнеше рет Богемияға сапар шекті және онда Жатец (Сааз) қаласының табориттерінің ықпалына түсті. Цвиккау қаласында ол басқа тоқымашылардың үйлерінде 'бұрыштағы уағыздарды' жүргізді. Қаланың жылнамашысы Питер Шуман Сторхты 'Киелі жазбаларды терең білетін және Рухтың істерін жақсы түсінетін адам' деп сипаттады.

Виттенберг

Сәуір оқиғасынан кейін Цвиккау қаласында жыл соңына дейін тығырықтанған бейбітшілік орнады. Бірақ желтоқсанның басында қалалық кеңес Сторшты және оның топтағы басқа мүшелерді тыңдауға шақырды. Бұл тыңдаудың нәтижесі Сторш үшін қолайсыз болғандықтан, ол қаладан кетіп қалды. Бірақ 1521 жылдың желтоқсан айының ортасында ол Маркус Штюбнер мен Томас Дрексельмен бірге Виттенбергке келіп, реформалардың өз түсіндірмелерін «ресми» жетекшілерге жеткізуге тырысты. Лютер сол кезде 1521 жылдың сәуір айында Вормстағы императорлық мәжілістен кейін рухпен Вартабург қамалына апарылғандықтан, оның өкілі Филипп Меланхтон мен Николаус фон Амсдорф Сторшты күтіп алып, оның көзқарастарымен, әсіресе аяндырлы жандар және крещение туралы пікірталас жүргізді. Меланхтонның алғашқы реакциясы – қызығушылық пен қуаныш болды, бұл сезімді оның бірнеше әріптесі де бөлісті. Дегенмен, ол сақтанды және сайлау ханзадасы Фридрих пен Лютерден кеңес алуға шешім қабылдады. 27 желтоқсанда ханзада Фридрихке жазған хатында: «Сіздің билігіңізде Цвиккау қаласында көптеген, түрлі және қауіпті келіспеушіліктер оянғанын білесіз. Осы аласапырандықтардың салдарынан билік тарапынан қуылған үш адам осында келді, олардың екеуі қарапайым, бірақ сауатты тоқымашылар, ал үшіншісі – ғалым [Штюбнер]. Мен оларды тыңдадым, бұл таңғажайып, бірақ олар уағыз айта бастады және Құдай оларды оқыту үшін жібергенін, Құдаймен тікелей сөйлесетінін, болашақты көре алатынын, қысқасы, олар пайғамбарлар мен елшілер екенін ашық айтты. Олардың маған қаншалықты әсер еткенін жеткізу қиын. Кейбір нәрселер мені оларды айыптамауға итермелейді. Оларды Мартиннен басқа ешкім одан жақсы бағалай алмайды».

Фридрихтің капелланы Георг Спалатинге қосымша хатта Меланхтон: «Осы адамдардың ішінде Киелі Рух бар» деп жазды. Виттенберг қозғалысының бұл жетекшісінің реакциясы таң қалдырды, өйткені университет білімі немесе теологиялық білімі жоқ адамдарға көбінесе назар аударылмайтын еді. Кейінгі жылдары көптеген реформатор уағызшылар «анабаптистер» деп есептелді. Бірақ 1521 жылдың соңғы айларында радикализм күшейді, ал Виттенберг жаңа идеяларға ашық болды. Ханзада Фридрих Меланхтонның хатына жауап ретінде Спалатинге Виттенбергке дереу барып, үш «Цвиккау пайғамбарымен» сұхбаттасуды және Меланхтонды Сторштан сақтандыруды бұйырды. Содан кейін Меланхтон көзқарасын өзгертті және тек крещение мәселесіне қызығушылық танытты.

Кейінгі өмірі

Сторх Виттенбергте біраз уақыт тұрып, сосын көшіп кетті. Ол бірнеше жыл Тюрингияның батысында болған деген болжам бар, ал Лютер 1524 жылғы наурыз айында Андреас Карлштадттың Орламунде қаласындағы қызметі туралы айтқан. Нюрнберг уағыздаушысы Доминик Шлюпнер Страсбург қалалық кеңесіне ескерту жіберіп, 1524 жылдың желтоқсанында Сторх олардың қаласында болғанын мәлімдеді. Бірақ, бұл үш хабардың ешқайсысы расталмады. Шежіреші Енох Видманның сөзіне қарағанда, 1524 жылдың соңында Сторх Баварияның Хоф қаласында тоқымашы болып жұмыс істеген, бірақ сонымен қатар уағыздауын жалғастырып, жақтастарын көбейтіп алған. 1525 жылдың қаңтар айының аяғында ол Цвиккау қаласының әкіміне туған қаласына оралуға рұқсат сұрады, бірақ оған бас тартылды. 1525 жылдың соңында Мюнхенде қайтыс болғаны туралы жалған ақпарат тарады, алайда 1536 жылғы Цвиккау қалалық тізімінде оның аты әлі де кездеседі – демек, ол тірі және Цвиккауға немесе оның маңына қайтып келген. Одан кейін оның жайлы ешқандай хабар жоқ.

Доктриналар

Сторхтың Цвиккаудағы ілімдерінің қысқаша мазмұны 1521 жылғы 18 желтоқсанда герцог Джон Саксонға жазған хатында баяндалған. Хатты, мүмкін, Сент-Мария шіркеуінің жаңа лютерандық уағыздаушысы Николаус Хаусман жазған: «кейбір адамдар, құданың сенімі крещение рәсімінде пайдалы бола ма екеніне күмәнданды. Ал кейбіреулер, крещениеден өтпеген күйінде де бата аламын деп ойлайды. Тағы бір топ, Киелі кітап адамдарды тәрбиелеуде тиімді емес, тек Киелі Рух арқылы ғана білім беруге болады дейді. Егер Құдай адамдарды Кітап арқылы үйреткісі келсе, онда ол бізге Кітапты көктен жіберген болар еді. Ал кейбіреулер, өлгендер үшін дұға етудің қажеті жоқ деседі. Міне, осындай қорқынышты, жеңілсіздіктер сіздің Lordship қалаңызға христиандық емес және пикардиялық есім беруге себеп болып отыр». 1529 жылы Меланктон 1521 жылға қайта оралып, Сторхтың ілімдерін былайша сипаттады: «Құдай оған түсінде өз қалауын көрсетті. Ол, өзіне бір періште келгенін, ол оған бас періште Жәбірейілдің тағына отыратынын және соның арқасында бүкіл жерді билеуге ие болатынын айтқан деді. Сондай-ақ, құдайсыздық жойылғаннан кейін қасиеттілер мен таңдалғандар билік ететінін, оның басшылығымен әлемнің барлық патшалары мен князьдары өлтірілетінін және шіркеу тазаланатынын айтты. Ол, жандарды соттау құқығын өзіне алды, таңдалғандарды тани аламын деп мәлімдеді. Ол, Еске алу кешін, крещение және қасиетті ортақтастықты келекеледі. Адамдарды Киелі Рухты қабылдауға дайындау үшін бірнеше пайдасыз амалдар ойлап тапты: егер олар аз сөйлесе, нашар киінсе, нашар тамақтанса және бірге Құдайдан Киелі Рухты сұраса…». Лютерандық Марк Вагнер Сторх ұсынған сегіз діни қағиданы тізімдеді, олардың ішінде: «Христиандық» неке институтын айыптау, сонымен қатар «әркім өз денесінің құштарлығына еріп, әйелдерді кез келген уақытта алып, қалағанындай өмір сүре береді» деген идеяны тарату; мүлікті ортақ пайдалануға шақыру; рухани және шіркеу билігіне қарсы айыптау; нәрестелерді крещениелеуге қарсылық білдіру, бірақ ересектерді крещениелеуді қолдамау; шіркеу рәсімдерін айыптау; және сенім мәселесінде еркін ерік туралы жариялау.

Мұра

Жалпы алғанда, 16 ғасырдағы комментаторлар Сторхты маңызды "анабаптист" деп есептеген. Дегенмен, кез келген радикалді уағыздаушыны анабаптист деп атауға бейімділік болған, бірақ бұл кейіннен, ешқандай айырмашылықсыз жасалған. Сондықтан, мұндай жіктеуге сақ болу керек. Хоф қаласында ересектерге дүркінді шомылдыру рәсімін өткізгендігі туралы Хофтың жылнамашысы Видманның хабарламасынан кейін, ол орталық Германияда анабаптизмді құрған деп саналады. Сонымен қатар, Меланхтон (Камерариусқа 17 сәуір 1525 жылы жазған хатында) 1525 жылғы шаруалар соғысында маңызды рөл атқарғанын айтады. Бұл болжам толығымен негізсіз және, мүмкін, Меланхтонның 1521 жылы тергеліске түскендігі үшін сезіміне байланысты.