Симон Лейс: Бельгия-Австралиялық жазушы, шығыстанушы және эссеші

Кіріспе

Бельгиялық-австралиялық жазушы, синолог және эссеші (1935–2014)

Пьер Рыкманс (28 қыркүйек 1935 – 11 тамыз 2014), көбінесе Саймон Лейс деген қаламдымымен танымал, 1970 жылдан бастап Австралияда тұратын бельгиялық-австралиялық жазушы, эссеші және әдеби сыншы, аудармашы, өнер тарихшысы, синолог және университет профессоры. Оның еңбектері негізінен Қытайдың саясаты мен дәстүрлі мәдениеті, каллиграфия, француз және ағылшын әдебиеті, университеттердің коммерциялануы және теңіздік ойларға арналған. "Президент Маоның жаңа киімдері" (1971), "Қытай көлеңкелері" (1974) және "Бұзылған бейнелер" (1976) трилогиясын жариялау арқылы ол Қытайдағы Мәдени революцияны және Батыста Маоға табынуды айыптаған алғашқы зиялылардың бірі болды.

Өмірбаян

Пьер Рикманс Брюссельдегі жоғарғы орта таптық ауданның Уккле қаласында, Оберпин проспектісіндегі үйінде тұратын бельгиялық беделді отбасында дүниеге келді. Ол баспагердің ұлы, Антверпен қаласының әкімі және Сенат вице-президенті Альфонс Рикманстың немересі, Бельгия Конгосының генерал-губернаторы Пьер Рикманс және Лувен католик университетінің профессоры, араб эпиграфиясының танымал маманы Гонзаг Рикманстың шөбересі болды. Ол үйіне жақын жердегі Сервиттер де Мари бастауыш мектебінде оқыды, содан кейін Брейне-л-Альлеудтегі кардинал Мерсье епархиялық мектебінде грек және латын тілдерін, гуманитарлық пәндерді оқыды. Сол жерде оның ұстаздарының бірі, аббат Вуссюр, оның бойында христиандық сенімнің берік негізін қалады. Осының нәтижесінде ол маоистік режимге симпатиямен қарады: «Мен маоистік режимге Қытайдың барлық нәрселеріне деген сезімімді сенімді түрде білдірдім». Ол сапардан қайтып келгенде «қазіргі заманда қытай тілін жақсы білмейтін және қытай мәдениетіне тікелей қол жеткізе алмайтын адам өмір сүруі мүмкін емес» деген пікірде болды. Чианг Кайшең үкіметінен шағын стипендия алғаннан кейін, ол Тайвань ұлттық университетінің Көркем өнер факультетіне оқуға түсті. Ол Сингапурдың Наньян университетінде жарты күндік студент және оқытушы болып жұмыс істеді. Алайда, 1963 жылы Ли Куан Ю режимі оны коммунист деп күдіктенгендіктен, ол Гонконгқа кетуге мәжбүр болды, ол кезде британдық колония болатын. Ол табысын Қытай баспасөзіндегі мақалалардың тұжырымдамаларын жазумен және Бельгияның дипломатиялық өкілдігі атынан материктік Қытайдан келген босқындардың куәліктерін жинаумен толықтырды. Ол сондай-ақ Гонконгта иезуит ғалымы Ласло Ладани шығарған апталық «China News Analysis» басылымынан ақпарат алды. Гонконгта Рикмансты француз синологы Рене Виене, ол кезде Ситуационисттер интернационалының мүшесі, басқа синолог Жак Пимпано таныстырды, оны ол Жаңа Азия колледжінде кездестірген. Рене Виене, Қытай баспасөзінің Мәдени революция туралы хабарлары батыс журналистері мен синологтарының жазбаларына қарағанда аз өңделген деп есептеген, Пьер Рикманстың мақаласы үшін келісімін алды. Докторлық диссертациясын жазу үшін Рикманс Қытай өнері тарихындағы шедеврді, Шитаоның сурет салу туралы трактатын аударып, түсіндіруді таңдады. Басшысының кеңесі бойынша, ол Қытай Халық Республикасында немесе басқа елдерде ұнамайтын тұлға деп жарияланудан сақтану үшін псевдоним қабылдауға шешім қабылдады. Ол өзінің бірінші есімі ретінде «Симонды», елші Петірдің бастапқы атына сілтеме жасай, ал екінші есімі ретінде «Лейзді» таңдады, бұл 1922 жылы жарық көрген Виктор Сегаленнің «Рене Лейз» романының басты кейіпкеріне құрмет көрсету болды, онда Цинь әулетінің соңғы күндері Пекинде тұратын бельгиялық жасөспірім өзінің жұмыс берушісіне патша сарайының қабырғалары артындағы интригалар мен құпиялар туралы айтады. Сонымен қатар, оның псевдоним Антверпендегі Лейс әулетіне, оның ең танымал өкілі Анри Лейске сілтеме болуы мүмкін. Ол 1972 жылы Бельгияның Пекиндегі елшілігінің мәдени атташесі ретінде Қытайға алты айға оралды. Арнайы шақырылған қонақ ретінде «Қытай сарапшысы» және «Dalla Cina» кітабының авторы Мария Антониетта Макчоччи де болды. Соңғысы Жаңа Қытай туралы лирикалық пікір білдіргеннен кейін, Рикманс оған қатысты қателіктерді көрсетіп, жауап берді, бұл оның кітабын жазу алдында дереккөздерін тексермегенін көрсетті, ол кітапты «толыққанды ақымақтық» немесе «алаялық» деп бағалады. 1987–1993 жылдары ол Сидней университетінде қытайтану профессоры болды. Ол ерте зейнеткерлікке шықты, кейіннен ол университетке қатысты «терен өзгерістер» Австралияда және бүкіл әлемде университеттерге әсер ете бастағанын түсіндірді, «бұл өзгерістер университетті бастапқыда өмірімді арнаған үлгіден бірте-бірте алыстатты». Зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол Канберраға оралды, онда өмірінің соңына дейін тұрды. Ол 2014 жылдың тамызында 78 жасында Сиднейде рактан қайтыс болды, оның жанында әйелі және төрт баласы – Этьен, Жанна, Луи және Марк болды.

Pierre Ryckmans was born in Uccle, an upper middle class district of Brussels, to a prominent Belgian family living in a house on Avenue des Aubépines. He was the son of a publisher, the grandson of Alfonse Ryckmans, an Antwerp alderman and vice president of the Senate, the nephew of Pierre Ryckmans, a governor general of the Belgian Congo, and Gonzague Ryckmans, a professor at the Université catholique de Louvain and a recognized expert of Arabic epigraphy. He attended the Servites de Marie primary school near his home, then studied Greek and Latin humanities at the Cardinal Mercier diocesan school in Braine l'Alleud. There, one of his teachers, abbé Voussure, "finished ingraining in him an unwavering Christian faith." As a result, he became sympathetic to the Maoist regime: "I confidently extended to the Maoist regime the same sympathy that I felt for all things Chinese." He returned from the trip with the view that "it would be inconceivable to live in this world, in our age, without a good knowledge of Chinese language and a direct access to Chinese culture". After being awarded a small bursary from the Chiang Kai shek government, he enrolled at the Fine Arts department of the National Taiwan University. he was able to take up a part time student and teaching job at Nanyang University in Singapore. However, in 1963, under suspicion of being a communist by the Lee Kuan Yew regime, he had to pack up and leave for Hong Kong, at the time a British colony. He supplemented his income by writing summaries of articles from the mainland Chinese press and collecting testimonies from refugees from the mainland on behalf of the Belgian diplomatic delegation. He also gleaned information from China News Analysis, a weekly publication produced in Hong Kong by the Jesuit scholar Father László Ladány. While in Hong Kong, Ryckmans was introduced to French sinologist René Viénet, then a member of the Situationist International, by another sinologist, Jacques Pimpaneau, whom he had met at the New Asian College. René Viénet, who took the view that Chinese press reports on the Cultural Revolution were less sanitized than the writings of Western journalists and sinologists, obtained Pierre Ryckmans's agreement for his essay Les Habits neufs du président Mao to be published in Paris by Champ Libre, a publishing house run by Gérard Lebovici. For his PhD thesis, Ryckmans chose to translate and comment on a masterpiece of the history of Chinese art, the treatise on painting by Shitao. On his publisher's advice, he decided to assume a pen name to avoid being declared persona non grata in the People's Republic of China. He chose "Simon" as his first name, a reference to the original name of the Apostle Peter, and "Leys" as his second name, a tribute to the main character of Victor Segalen's René Leys published in 1922, in which a Belgian teenager residing in Peking in the final days of the Qing Dynasty entertains his employer with accounts of the intrigues and conspiracies taking place behind the walls of the imperial palace. It is also suggested that his nom de plume is an allusion to a dynasty of painters from Antwerp under the name of Leys, with Henri Leys as its most famous representative. He returned to China in 1972 for six months as a cultural attaché for the Belgian Embassy in Beijing. The host, Bernard Pivot, had also invited Maria Antonietta Macciocchi, a "China expert" and author of the book Dalla Cina. After the latter had waxed lyrical on the subject of the New China, Ryckmans responded ferociously, pointing out errors of fact that suggested she had not verified her sources before writing her book, a work that he judged as being "d'une stupidité totale" (totally stupid) or "une escroquerie" (a fraud). In the period 1987–93, he was Professor of Chinese Studies at the University of Sydney. He took early retirement, later explaining that, near the end, "deep modifications" had begun to affect universities in Australia and worldwide, "transformations progressively taking the university further away from the model to which I had originally devoted my life". Following his retirement he returned to Canberra, where he lived for the remainder of his life. He died of cancer in Sydney at the age of 78, in August 2014, surrounded by his wife and four children, Etienne, Jeanne, Louis and Marc.

Шығармалары

Рикманс француз, ағылшын және қытай тілдерінде жазды. Оның Қытай мәдени революциясы және Маолық Қытай туралы кітаптары, оның трилогиясымен басталады: «Президент Маоның жаңа киімдері» (1971), «Қытай көлеңкелері» (1974) және «Бұзылған бейнелер» (1976). Бұл кітаптар Қытай материгіндегі мәдени және саяси құлдырауды өткір сипаттап, батыстық жақтаушыларының екіжүзділігін айыптады. Ол Виктор Сегаленнің 1922 жылы жарық көрген «Рене Лейз» романының басты кейіпкерінің есімімен – «Лейз» таңдады. 1970 жылдары Рикманстың осы кітаптары көптеген батыс зиялылары, әсіресе «Тел Квель» журналымен байланысты француз маоистері (мысалы, Филипп Соллерс) тарапынан қатты қарсылық тудырды және «Ле Монд» сияқты газеттердің шабуылдарына ұшырады. Дегенмен, Жан-Франсуа Ревел және Этиембль сияқты зиялылар оны қорғады. 1996 жылы ол «Мәдениет сарыны» тақырыбында Бойер лекцияларын оқыды, онда ой-сананың бақтарын өркендету қажеттігін дәлелдеді. Бұл лекциялар кейін «Көпірден көрініс: Мәдениет сарыны» (1996) деген атпен жарияланды. Рикманс сонымен қатар Конфуцийдің «Таңдамалы сөздері» және Шитаоның «Сурет салу туралы трактаты» сияқты қытай әдебиетін аударды. Оның «Конфуцийдің таңдамалы сөздері» (1997) аудармасы оқырмандарға ресми конфуциандық культтан гөрі «нағыз, тірі Конфуцийді» таныстыруға бағытталды, ол «әдемі мінезді, сәл мақтанғақ, сәл жалықтыратын» болып бейнеленген және авторитарлық билік иелері тарапынан қабылданып алынған. 2001 жылы Алан Тейлор режиссерлік еткен «Императордың жаңа киімдері» фильмі Лейстің «Наполеонның өлімі» романы негізінде түсірілді. Лейс фильмге наразылық білдірді, романның қайта басылымына қосымша жазған сөзінде: «Бұл соңғы нұсқасы [Императордың жаңа киімдері], әрине, қайғылы да, күлкілі де болды: қайғылы, өйткені Наполеон рөлін Иан Холм тамаша орындады, оның ойыны продюсер мен режиссер кітапты оқығанда қандай жетістікке жететінін елестете алдым». Оның 2011 жылы жарық көрген «Пайдасыздық залы» атты эсселер жинағы оның ерекше қызығушылықтарын, өткір ойын және көрегендігін көрсетті. Оның 2013 жылы аударған Симон Вейлдің 1940 жылғы «Барлық саяси партияларды жою туралы» эссесі, оның айтуынша, Австралия саясатын улап бастаған «улы атмосферадан» шабыттанды. Ол Австралия гуманитарлық академиясының мүшесі, француз әскери-теңіз күштерінің құрметті офицері және Бельгияның корольдік тіл және әдебиет академиясының мүшесі болды.

Ryckmans wrote in French, English and Chinese. His books on the Chinese Cultural Revolution and on Maoist China beginning with his trilogy Les Habits neufs du président Mao (1971), Ombres chinoises (1974) and Images brisées (1976) gave scathing descriptions of the cultural and political destruction in mainland China while denouncing the hypocrisy of its western defenders. He chose "Leys" after the main character of Victor Segalen's novel René Leys (published in 1922). During the 1970s these books by Ryckmans provoked intense hostility among many Western intellectuals, particularly the French Maoists associated with the journal Tel Quel (such as Philippe Sollers) and attracted attacks from daily newspapers such as Le Monde. However, he was defended by some intellectuals such as Jean François Revel and Étiemble. In 1996 he delivered the Boyer Lectures on the theme "Aspects of Culture", in which he argued the need to cultivate the gardens of the mind and which were later published as The View from the Bridge: Aspects of Culture (1996). Ryckmans was also a translator of Chinese literature, such as the Analects of Confucius and The Treatise on Painting by Shitao. His translation of The Analects of Confucius (1997) sought to introduce readers to "the real, living Confucius" rather than the official Confucian cult portraying him as "always proper, a bit pompous, slightly boring" — and appropriated by authoritarians. The 2001 film The Emperor's New Clothes, directed by Alan Taylor, was based on Leys' novel The Death of Napoleon. Leys expressed distaste for the film, however; stating in an afterword accompanying a reprint of the novel that this "latter avatar [The Emperor's New Clothes], by the way, was both sad and funny: sad, because Napoleon was interpreted to perfection by an actor (Ian Holm) whose performance made me dream of what could have been achieved had the producer and director bothered to read the book." His collection of essays, The Hall of Uselessness (2011), revealed the scope of his eccentric interests, wit and insights. His translation (2013) of Simone Weil’s 1940 essay On the Abolition of All Political Parties was inspired, he said, by the "toxic atmosphere" that had started to pollute Australian politics. He was a fellow of the Australian Academy of the Humanities, an Honorary Commander of the French Navy and member of the Académie royale de langue et de littérature françaises de Belgique.