Кіріспе
Патент құқығындағы түсінік
Өнер саласында қалыпты білімі бар адам (қысқаша PHOSITA), өнер саласында (қалыпты) білімі бар адам (POSITA немесе PSITA), өнер саласында білікті адам, білікті адресат немесе жай ғана білікті тұлға – бұл әлемдегі көптеген патенттік заңдарда кездесетін заңдық фикция. Бұл гипотетикалық тұлға белгілі бір техникалық салада ("өнер") қалыпты дағдылармен және біліммен қаруланған деп есептеледі, бірақ гений емес. Бұл өлшем негізінен өнертабыстың жаңалыққа ие еместігін анықтау немесе бағалау үшін анықтама ретінде қызмет етеді (АҚШ патенттік заңдарында) немесе өнертапқыштық деңгейіне ие еместігін анықтау үшін (Еуропалық патенттік заңдарда). Егер осы ойдан тудырылған адамға бұрынғы деңгейден бастап өнертабыс жасау оңай болса, онда бұл өнертабыс патентке жарамсыз деп есептеледі. Кейбір патенттік заңдарда өнер саласындағы білікті тұлға басқа да критерийлерді бағалау үшін анықтама ретінде қолданылады, мысалы, өнертабыстың патенттің немесе патенттік өтінімнің сипаттамасында жеткілікті түрде ашылғанын анықтау үшін (ашылудың жеткіліктілігі көптеген патенттік заңдардағы негізгі талап болып табылады) немесе екі техникалық құралдың бұзушылықты бағалау кезінде эквивалентті екенін анықтау үшін (эквиваленттілік доктринасын қараңыз). Іс жүзінде бұл заңдық фикция – уақыт өте келе қалыптасқан және әртүрлі мақсаттар үшін әртүрлі жолдармен түсіндірілуі мүмкін заңдық фикциялардың жиынтығы. Бұл заңдық фикция, негізінен, әр өнертабысты оның жататын техникалық саланың контекстінде қарастыру қажеттігін білдіреді.
Канада
Патент туралы заңда (R.S.C., 1985, c. P 4) 28.3-тармақтағы талап бойынша патент нысанының жаңалыққа ие болмауы туралы "сала маманы" деп нақты айтылған. Beloit Canada Ltd. v. Valmet Oy ісінде сала маманы былай сипатталған: өнерге бейімделген, бірақ ешқандай ойлап табу немесе қиялдау қабілеті жоқ техник; интуициядан толыққанды айырылған, дедукция мен ептіліктің үлгісі; сол жақ жарты шардың оң жақ жарты шардан басымдығы. Көтерілетін сұрақ: бұл мифтік жаратылыс (патент құқығындағы Клэфэм автобусындағы адам) өнер деңгейі мен белгілі жалпы білімді ескере отырып, өтінімде көрсетілген өнертабыс күніне дейін патентте көрсетілген шешімге тікелей және қиындықсыз жетер ме еді?
the technician skilled in the art but having no scintilla of inventiveness or imagination; a paragon of deduction and dexterity, wholly devoid of intuition; a triumph of the left hemisphere over the right. The question to be asked is whether this mythical creature (the man in the Clapham omnibus of patent law) would, in the light of the state of the art and of common general knowledge as at the claimed date of invention, have come directly and without difficulty to the solution taught by the patent.
Еуропалық патент конвенциясы
Еуропалық патенттік конвенция (ЕПК) білікті маманға сілтеме жасайды және «өнертабыс, өнер деңгейін ескере отырып, өнер саласындағы білікті маманға айқын болмаса, өнертабыстық қадамға ие деп есептеледі» деп қарастырады. ЕПК сондай-ақ «Еуропалық патенттік өтінім өнертабысты өнер саласындағы білікті маман жүзеге асыра алатындай жеткілікті түрде анық және толық сипаттауы тиіс» деген талапты қамтитын білікті маманға сілтеме жасайды. Әрі, «Түсіндіру протоколы» білікті маманға сілтеме жасайды. 1-баптың 2-ші сөйлемінде былай делінген: «[ЕПК 69-бап] талаптарды тек нұсқау ретінде ғана қарастыру және патент иесінің сипаттама мен суреттерді қарастырғаннан кейін білгеніне дейін нақты қорғау кеңейе алады деген мағынада түсінілмеуі тиіс». Еуропалық патенттік кеңсе білікті маманның қабілеттерін анықтайтын нұсқаулар береді. Бұл тұрғыда «кәсіпкер» деген ұғым да бар, ол да ойдағы тұлға. Ол ЕПК-де техникалық және техникалық емес элементтерін қамтитын өнертабыстың өнертабыстық деңгейін бағалау кезінде қолданылады. Кәсіпкер «кәсіби мәселелерді техникалық қарастырудан бөлу үшін абстракция немесе қысқартуды білдіреді».
Салыстыру
Жалпы құқық бұзушылықтар саласындағы кінәні анықтау үшін қолданылатын "ақылға қонымды адам" принципіне ұқсас, PHOSITA – патенттік сарапшының немесе қазылар алқасының ойынша құрылған, гений де емес, қарапайым адам да емес, гипотетикалық тұлға. Ол берілген өнертабыстың патентке алу үшін тым қарапайым екенін анықтауға көмектеседі.
Жасау
Патент өтінімін қарау кезінде сарапшы осы өнертабысты басқа біреу жасаған-жасалмағанын анықтауға тырысады. Егер жасаған болса, патенттік өтінім өтінім берушіге қайтарылады, оны тарылту немесе өзгерту қажет болады. Егер жасалмаған болса, сарапшы PHOSITA тестісін қолданады, бұл өнертабыс сала мамандары үшін патент иегерінің күш-жігерімен немесе одан тыс күш-жігермен ойлап табуға оңай ма екенін тексеру үшін. Егер сарапшы PHOSITA-ны өнертабысқа жеткізе алатын бұрынғы технологияны таба алмаса, АҚШ-тың Патент және Сауда белгілері басқармасы (USPTO) заң бойынша осы өтінім берушіге патент беруге міндетті. Ғылыми мақаланың рецензияланған ғылыми журналда жариялануына бірнеше ай немесе бірнеше жыл уақыт кететіні белгілі. Мақұлданған бұрынғы технологияның күні патент өтінім күнінен кейінірек болуы мүмкін: сарапшы [35 U.S.C. § 103] бойынша [кейбір антиденелерді] өндіру туралы талаптарды қабылдамағанда, бұрынғы технологияны жариялауға дұрыс жүгінген, тіпті жариялаудың өзі қазіргі талаптарға қарсы бұрынғы технология болып табылмайды, себебі жариялау қазіргі өнертабыстың уақытында және оның маңындағы саланың қалыпты біліктілігінің деңгейін анықтайды.
Examiner properly relied upon prior art publication in rejecting claims for production of [certain antibodies] under [35 U. S. C. § 103], even though publication itself is not prior art against present claims, since publication establishes level of ordinary skill in art at and around time of present invention.
KSR Teleflex-ке қарсы
Жоғарғы Сот Федералдық апелляциялық соттың шешімін, төменгі соттың PHOSITA-ның қабілеттерін қалай анықтағанына байланысты қайта қарады. KSR v. Teleflex ісі бойынша шешім 2007 жылдың 30 сәуірінде Жоғарғы Соттың бірауыздан қабылдауымен шығарылды. Маңыздысы, судья Энтони Кеннедидің пікірінде: «Қарапайым білімі бар адам – бұл автомат емес, сонымен қатар қарапайым шығармашылыққа ие адам» делінген. Соттың пікірі Федералдық округтің басқа да істерін мойындады, онда PHOSITA «ақыл-ойы бар» және «бұрынғы өнерде» мотивация таба алатын адам ретінде сипатталған. Алайда, Кеннеди бұл пікірінің «осы істе апелляциялық сот жасаған заңдық қателерді түзеуге» бағытталғандығын және Федералдық округтің барлық прецеденттерін жоққа шығармайтынын атап өтті. PHOSITA дұрыс анықталғаннан кейін, KSR v. Teleflex патенттік талаптың айқындығын анықтауда патент иесінің нақты мотивациясы немесе жарияланған мақсаты емес, талаптың объективті көлемі маңызды екенін көрсетті. Егер талап айқын нәрсеге қатысты болса, онда ол §103 бойынша жарамсыз болып табылады. Патенттік нысананың айқындығын дәлелдеудің бір жолы – өнертабыс жасалған кезде белгілі бір мәселе болғанын және оның шешімі патенттік талаптармен қамтылғанын көрсету болып табылады. Бұл Сот алдындағы жағдайға келесідей қолданылды:
In determining whether the subject matter of a patent claim is obvious, neither the particular motivation nor the avowed purpose of the patentee controls. What matters is the objective reach of the claim. If the claim extends to what is obvious, it is invalid under §103. One of the ways in which a patent's subject matter can be proved obvious is by noting that there existed at the time of invention a known problem for which there was an obvious solution encompassed by the patent's claims. This was applied to the facts before the Court with the following:
The proper question to have asked was whether a pedal designer of ordinary skill, facing the wide range of needs created by developments in the field of endeavor, would have seen a benefit to upgrading Asano with a sensor.
Дұрыс сұрақ – бұл саладағы дамудың кең ауқымымен бетпе-бет келген, қарапайым білімі бар педаль дизайнері, Asano-ны сенсормен жаңартудың пайдасын көрер ме еді?
In determining whether the subject matter of a patent claim is obvious, neither the particular motivation nor the avowed purpose of the patentee controls. What matters is the objective reach of the claim. If the claim extends to what is obvious, it is invalid under §103. One of the ways in which a patent's subject matter can be proved obvious is by noting that there existed at the time of invention a known problem for which there was an obvious solution encompassed by the patent's claims. This was applied to the facts before the Court with the following:
The proper question to have asked was whether a pedal designer of ordinary skill, facing the wide range of needs created by developments in the field of endeavor, would have seen a benefit to upgrading Asano with a sensor.
Басқа жерлер
Іс жүзінде барлық патенттік заңнамалар ең оңай болжауға болатын нәрсенің патентке алуын қабылдамайды. Сондықтан, басқа елдердің заңдарында да осыған ұқсас формулировкалар кездесуі заңды. Мысалы, Германияның патент заңы (Patentgesetz) өнертабыстың "техникалық деңгейдегі маманға анық емес болуын" талап етеді. "Фахман" (кәсіби білімі бар адамды білдіретін әдеттегі неміс сөзі) сөзі тұрақты сот практикасы (ständiger Rechtsprechung) бойынша, "өнертабыс шешетін (объективті) мәселенің шешімін табу үшін әдетте көмекке шақырылатын орташа білім мен қабілетке ие маман" ретінде нақтыланады.