АҚШ патент құқығындағы пайдалылық ұғымы

Кіріспе

Құрама Штаттар патенттік құқығындағы ұғым

Құрама Штаттар патенттік құқығында пайдалылық – патент алу талабы. Конституцияда белгіленгендей, өнертабыс егер ол қандай да бір анықталатын пайда келтірсе және қолданылуға қабілетті болса, «пайдалы» болып есептеледі, әйтпесе – «пайдасыз». Көптеген өнертабыстардың пайдалылығына күдік тудырылмайды, бірақ бұл принцип, мәңгілік қозғалыс машиналары сияқты фантастикалық немесе гипотетикалық құрылғыларды патенттеуге жол бермейді. Патент сарапшыларының нұсқаулары патенттік өтінімде нақты, сенімді және маңызды пайдалылық көрсетілуін талап етеді. Тексерушінің шешімімен патентке қабылдаудан бас тарту үшін, нақты, маңызды және сенімді пайдалылықтың жоқтығын дәлелдейтін құжаттық мәліметтер қажет. Пайдалылық талабының басты себебі – болашақта пайдалы өнертабыстарды тоқтататын, ал құрғақ қиялға негіделген нәрселерге патент беруді болдырмау. Фармацевтикалық саласында пайдалылық мәселесі көбінесе жаңа дәріге қатысты патенттік талаптарда туындайды, бірақ патенттік сипаттамада бұл дәрі қандай ауруды емдейтіні нақты көрсетілмейді (немесе дәлелденбейді). Маңыздысы, патенттік өтінімді беру үшін дәріге толыққанды FDA мақұлдауы талап етілмейді. Осы препараттың белгілі бір in vitro сынақтан өткенін көрсету жеткілікті (төменде қараңыз). 1853 жылы бір комментатор пайдасыз өнертабыстарға қарсы келесідей ұстаным білдірді: Пайдасыз өнертабысқа патент беруді кейбіреулер жалпы құқық бойынша, ал басқалары – монополиялар туралы заң бойынша жарамсыз деп санайды, себебі мұндай патенттер саудаға зиян келтіретін немесе жалпы қоғам үшін қолайсыздық тудыратын артықшылықтар береді. Егер пайдасыз өнертабысқа монополия берілсе, басқа адамдар оны жақсартуға немесе қандай да бір пайдаға айналдыруға мүмкіндік алмайды, соның салдарынан пайдалы жаңалықтардың пайда болуына кедергі келтірілуі мүмкін. Бұл шынайы өнертапқыштардың жолына тосқауыл қойып, жалпы жұртшылыққа зиян келтіреді. Еуропалық патенттік құқығы мен Патенттік ынтымақтастық шарты пайдалылық орнына «өнеркәсіптік қолданылу» терминін қолданады. Бұл АҚШ-тың пайдалылық және патентке жататын нысан талаптарымен ұқсас мақсатты қамтамасыз етеді, бірақ тәжірибеде одан тар ауқымды.

In United States patent law, utility is a patentability requirement. As provided by , an invention is "useful" if it provides some identifiable benefit and is capable of use and "useless" otherwise. The majority of inventions are usually not challenged as lacking utility, but the doctrine prevents the patenting of fantastic or hypothetical devices such as perpetual motion machines. The patent examiners guidelines require that a patent application expresses a specific, credible, and substantial utility. Rejection by an examiner usually requires documentary evidence establishing a prima facie showing that there is no specific, substantial, and credible utility. The main reason for having the utility requirement is to prevent issuing patents on things which are speculative and may block useful inventions in the future. In a pharmaceutical context, the utility problem usually arises when there is a patent claim on a new drug, but the patent disclosure does not specify (or does not prove) what disease this drug treats. Notably, a full FDA approval of the drug is not required before a patent application is filed. It suffices to demonstrate that this drug candidate passes some established in vitro test (see below). One commentator explained in 1853 the rationale against useless inventions as:
A patent for a useless invention is thought by some to be void at common law by others by force of the Statute of Monopolies which renders void grants of privileges which tend to the hurt of trade or are generally inconvenient. Now if a monopoly were allowed in a useless invention other persons would be prevented from improving it or turning it to any account whatever so that combinations of utility might be impeded. It would stand in the way of real inventors and hence be mischievous to the public generally. European patent law and Patent Cooperation Treaty instead of utility use the term industrial applicability. Although it serves a similar purpose as the US utility and patentable subject matter requirements, it is more narrow in practice.

Пайдалылық критерийлері

Патенттік пайдалылық талабын қарастырғанда, мына үш негізгі факторды қарастыру қажет: өнертабыстың жұмысқа жарамдылығы, өнертабыстың тиімді пайдаланылуы және өнертабыстың іс жүзінде қолданылуы.

Орындау мүмкіндігі

Оперативтіліктің талап ретінде маңыздылығы күмәнді. Дженис Мюллер 35 U.S.C. § 112 бойынша қолданылмайтын өнертабыс рұқсат ету талабын орындамай қалуы мүмкін екенін айтады, себебі "өнертабыс жасаушы қолданылмайтын өнертабысты қалай пайдалануға болатынын дұрыс сипаттай алмайды". Алайда, Мюллердің оқулығы Лэндис патенттік талаптарды құрастыру механикасы деген басқа оқулыққа сілтеме жасайды, ол өзі Патенттік сараптама жөніндегі нұсқаулықтың 2173.05 тармағына сілтеме береді. 2173.05 тармағы 1990 жылдардан бері Патенттік сараптама жөніндегі нұсқаулықтың құрамына кірмейді. Патенттік сараптама жөніндегі нұсқаулықтың ең соңғы жарияланымы 2107.01:

Өнертабыстың "қызмет етпейтін" және демек, пайдалы емес деп табылған жағдайлар сирек кездеседі, ал федералды сотта тек осы негіздегі қабылдамау одан да сирек болады. Осы жағдайлардың көпшілігінде өтініш берушінің мәлімдеген пайдалылығы алғашқыда Ведомство қараған кезде "саладағы білімге сәйкес келмейтін немесе фактілерді жаңылыстыратын" болып танылды. Басқа жағдайларда, бастапқы бағалау кезінде Ведомство мәлімделген пайдалылықты белгілі ғылыми принциптерге қайшы немесе өнертабыстың қажетті атрибуттары бар-жоғына қатысты "ең жақсы жағдайда болжамды" деп санады. Бірақ қандай түрінде болса да, соттың осы істердегі негізгі қорытындысы – іс бойынша фактілерге сүйенгенде, өнертабыс өнертапқыш мәлімдегендей жұмыс істемейтіні және жұмыс істемегені анық болды. Шындығында, бір мәселені сипаттау үшін көптеген терминдерді қолдану (мысалы, пайдалылық туралы жалған мәлімдеме) "пайдалылық" талабына негізделген қабылдамауға қатысты бүгінгі күнгі шатасуларға әкелді.

Пайдалы пайдалылық

Пайдалы қолданыс 1817 жылы Лоуэлл мен Льюис ісі (1 Mason. 182; 1 Robb, Pat. Cas. 131 округтік сот, Д. Массачусетс. Мамыр айының отырысы. 1817 ж.) нәтижесінде АҚШ патент заңнамасында талап ретінде бекітілді. Осы іспен белгіленген пайдалылық критерийі, судья Джозеф Стори сот шешімінде жазғандай, өнертабыс патентке ие болу үшін "пайдалы" болуы керек және "қоғамның әл-ауқатына, жақсы саясатына немесе сау моральдық қағидаларына зиян келтірмеуі керек". Алайда, осы шешімге қарамастан, зиянды деп есептелетін құрылғыларға (мысалы, құмар ойындарына арналған құрылғылар, мысалы, Brewer v. Lichtenstein және Ex parte Murphy істері) немесе алдауға құрылған (мысалы, Juicy Whip, Inc. v. Orange Bang, Inc. ісі (қосылған резервуардағы сұйықтық бөлінетін нәрсе деп жұртты сендіретін шырынды таратушы туралы)) патенттер беру жалғасты. Juicy Whip ісінде Федералдық апелляциялық сот бұл талапты тоқтатты: "Конгресс патент заңдары арқылы штаттардың полициялық өкілеттіктерін алмастыруды көздеген емес, яғни қоғамның денсаулығын, тәртібін, бейбітшілігін және жалпы әл-ауқатын қамтамасыз ететін өкілеттіктерді. Біз 101-бапта өнертабыстың пайдасыздық себептерімен патентке жарамсыз деп тануға негіз жоқ деп санаймыз, себебі олар жұрттың бір бөлігін алдауға қабілетті." (Juicy Whip Inc. v. Orange Bang Inc., 185 F.3d 1364, 1367–68, 51 USPQ2d 1700, 1702 03 (Fed. Cir. 1999), сондай-ақ Патенттік сараптама жөніндегі нұсқаулық 706.03(a)(II) қараңыз).

Қолданбалы пайдалылық

Соңғы пайдалылық санаты – практикалық немесе нақты пайдалылық. Мюллердің айтуынша, "өнертабыстың патентке ие болуы үшін, ол нақты әлемде қолданылуы тиіс". Пайдалылық талабын механикалық, электрлік немесе жаңалыққа қатысты өнертабыстар үшін қанағаттандыру салыстырмалы түрде оңай, себебі пайдалылық талабының мақсаты – өнертабыстың белгілі бір деңгейде жұмыс істеуін қамтамасыз ету. Дегенмен, химиялық немесе биологиялық өнертабыстар үшін патент алудың практикалық немесе нақты пайдалылық талабын орындау қиын болуы мүмкін, өйткені бұл салалардағы белгісіздік деңгейі жоғары. АҚШ Жоғарғы Соты 1966 жылғы Бреннер мен Мэнсон ісі бойынша шешім шығарып, белгілі стероидты жасаудың жаңа процесі пайдалылық талабын қанағаттандырмайды деп тапты, себебі патент өтінім берушілер стероидтың қандай да бір нақты қызмет атқаратынын көрсетпеді. Сот шешімінде: "химия саласындағы, әзірленбеген және нақты пайдалылығы дәлелденбеген патент білім монополиясын тудырады, мұндай монополия заңмен нақты түрде рұхсат етілген жағдайда ғана берілуі керек" делінген. Практикалық немесе нақты пайдалылық – өнертабыстың нақты мақсаты болуының талабы. 1817 жылғы Лоуэлл Льюиске қарсы (Массачусетс штатының округтік соты) ісінде: "пайдалы" сөзі зиянды немесе әдепсіз нәрселерге қарама-қарсы [Патент] заңына енгізілген. Бұл өте кең анықтама ХХ ғасырдың басына дейін сақталды. Ол пайдалы пайдалылық доктринасының негізі болды, ол моральдық емес немесе алдаушылыққа толы нәрселерді патенттеуден шығарып тастайды. Алайда, 1970 жылдары 1977 жылы ойын автоматтарының патенттелуіне қатысты іс шешілгеннен кейін, декоративтік резервуарлары бар, бірақ іс жүзінде ішімдік құйылмайтын ішімдік автоматтарына патент беруден бас тартты. Бұл саладағы маңызды шешім – 1966 жылғы Бреннер мен Мэнсон ісі. Аталған істе Жоғарғы Сот жаңа стероидтың патент заңының мағынасында "пайдалы" емес екенін тұжырымдады, себебі өтінім берілген кезде оның нақты қолданылуы болмады. "Патент – аң аулауға рұқсат емес", – деді Сот. Бұл "іздеу үшін сый емес, іздеудің сәтті аяқталуы үшін төленетін сыйақы". Пайдалылық стандарты "қазіргі қолданыстағы нысанда нақты пайда болмаса" орындалмайды. Оның орнына, белгілі сынақтарды қолдану арқылы in vitro тиімділігін дәлелдеу жеткілікті. 1995 жылы АҚШ Патент және сауда белгілері бюросы (USPTO) жаңа пайдалылық нұсқауларын жариялады, ол "маңызды" талабын жойды, бірақ "нақты" және "сенімді" талаптарды сақтап қалды. Химиялық заттарды жасау процесінде процестің пайдалылығын оның өнімдерінің пайдалылығы болған жағдайда ғана анықтауға болады. Сондықтан, белгілі бір мақсаты жоқ өнімдерге ғана әкелетін процесс патентке жарамайды. Биологиялық өнертабыстардың пайдалылығына қатысты тағы бір маңызды шешім – 2005 жылғы In re Fisher ісі. Онда экспресс-тізбектік белгілердің (толық геннің шағын бөлігі, оны белгісіз гендерді анықтауға және геномдағы олардың орналасуын картаға түсіруге қолдануға болады) патенттелуі жоққа шығарылды, себебі патент өтінім берілген кезде олардың жалғыз белгілі қолданылуы – зерттеу құралы ретінде болды. Өнертабыстың пайдалылығы патенттік өтінімнің өзінде көрсетілуі тиіс. Өтінім бергеннен кейінгі іс-әрекеттер пайдалылықты дәлелдеу үшін пайдаланылмайды.

The last utility category is practical or specific utility. According to Mueller, "to be patentable an invention must have some real world use." The utility threshold is relatively easy to satisfy for mechanical, electrical, or novelty inventions, because the purpose of the utility requirement is to ensure that the invention works on some minimal level. However, the practical or specific utility requirement for patentability may be more difficult to satisfy for chemical or biological inventions, because of the level of uncertainty in these fields. The United States Supreme Court in Brenner v. Manson (in 1966) held that a novel process for making a known steroid did not satisfy the utility requirement, because the patent applicants did not show that the steroid served any practical function. The Court ruled, " a process patent in the chemical field, which has not been developed and pointed to the degree of specific utility, creates a monopoly of knowledge which should be granted only if clearly commanded by the statute." Practical or specific utility is the requirement for an invention to have a particular purpose. An 1817 case Lowell v. Lewis (Circuit Court, D. Massachusetts) proclaimed that: the word "useful," therefore, is incorporated into the [Patent] act in contradistinction to mischievous or immoral. This very broad definition survived well into the Twentieth Century. It was the basis for the beneficial utility doctrine, which excludes from patentability anything immoral or deceitful. However, in the 1970's after cases establishing patentability of a slot machine in 1977, and drink machines with decorative reservoirs that did not contain the drink actually dispensed, are denied a patent. The landmark decision in this area is 1966 Brenner v. Manson. In this case, the SCOTUS concluded that a new steroid was not "useful" in the meaning of the patent law, because it had no defined use at the time of the application. "A patent is not a hunting license," the Court stated. It is "not a reward for the search, but compensation for [the search's] successful conclusion." This standard for utility cannot be met until a "specific benefit exists in currently available form." Instead an in vitro proof of efficacy, using a known test is sufficient. In 1995, the USPTO published new utility guidelines, which eliminated the "substantial", but retained “specific” and “credible” requirements. In the case of a process of making chemicals, the utility of the process can be established only if a product of this process has a utility. Thus, a process resulting only in products, which have no known use, is not patentable. Another landmark decision related to utility of biological inventions was 2005 case In re Fisher. It denied patentability of express sequence tags (which are “tiny portion[s] of an entire gene that can be used to help identify unknown genes and to map their positions within a genome”), because their only known use at the time of patent application was as a research tool. The utility of invention must be demonstrated in the patent application itself. Post application activities cannot be used to prove utility.

Қылмыстық іс жүргізу кезінде дәлелдеу жүктемесі

Патенттік өтінімді қарау барысында жарияланған пайдалылығы жарамды деп есептеледі. Патент бюросы пайдалылықты жоққа шығару міндетін өз мойнына алады. USPTO қолданатын өлшем – бұл, өнер саласындағы орташа білімі бар адамның тұрғысынан алғанда, өнертабыстың пайдалы болмауы ықтималдығынан гөрі, пайдалы болуы ықтималдығы жоғарырақ болуы керек. Егер сарапшы өнертабыстың пайдалы еместігін көрсетсе, онда пайдалылықты дәлелдеу жүгі өтініш берушіге ауысады. Өтініш беруші пайдалылықты растайтын қосымша мәліметтер ұсына алады.