Кіріспе
Еврейлердің Норвегиядағы тарихы 1400 жылдарға дейін жетеді. Орта ғасырларда еврей саудагерлері, теңізшілер және басқалары Норвегияға кірген болса да, еврей қауымын құруға ешқандай әрекет жасалмаған. Жаңа заманның басында, Қара өлімнен әлі де зардап шеккен Норвегия 1536 жылдан 1814 жылға дейін Данияның, ал кейін 1905 жылға дейін Швецияның билігінде болды. 1687 жылы Кристиан V еврейлерге берілген барлық жеңілдіктерді жойды, оларды ерекше рұхсатсыз Норвегияға кіргізбеуге тыйым салды. Корольдікте табылған еврейлер түрмеге қамалып, елден қуылды, және бұл тыйым 1851 жылға дейін сақталды. Норвегиядағы алғашқы еврей қауымы 1892 жылы Ослода құрылды. Қоғам Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін баяу дамыды. 1930 жылдардың соңында келген босқындардың арқасында өсіп, шамамен 2100 адамға жетті. Холокост кезінде халықтың көп бөлігі жойылды, онда Норвегия еврей қауымының маңызды бөлігі нацистік Германия тарапынан өлтірілді. Еврейлер Норвегияның ең кішкентай этникалық және діни азшылықтарының бірі болып табылады.
The history of Jews in Norway dates back to the 1400s. Although there were very likely Jewish merchants, sailors and others who entered Norway during the Middle Ages, no efforts were made to establish a Jewish community. Through the early modern period, Norway, still devastated by the Black Death, was ruled by Denmark from 1536 to 1814 and then by Sweden until 1905. In 1687, Christian V rescinded all Jewish privileges, specifically banning Jews from Norway, except with a special dispensation. Jews found in the kingdom were jailed and expelled, and this ban persisted until 1851. The first Jewish community in Norway was established in Oslo in 1892. The community grew slowly until World War II. It was bolstered by refugees in the late 1930s and peaked at about 2,100. The population was devastated during the Holocaust, in which a significant portion of the Norwegian Jewish community was murdered by Nazi Germany. Jews remain one of Norway's smallest ethnic and religious minorities.
Орта ғасырлар
Скандинавия әдебиетінде яһудилер туралы алғашқы айғақ 13 ғасырда Исландиядағы Postola sögur-де кездеседі, онда олар жалпы пұтқа табынушылармен бірге есімдері тізіледі. Осы кезеңдегі әдебиеттерде яһудилер gyðingar, juði немесе латын тілінде judeus деп аталған. Кейінгі исланд сагаларында, мысалы, Gyðinga saga (Яһудилер сағасы) яһудилер туралы жағымсыз пікірлер айтылған. Дегенмен, орта ғасырлардағы Норвегияда антисемитизм болды дегенге қарсы тұратын деректер де бар, себебі елде яһудилердің болғанына ешқандай дәлел табылған жоқ. Мысалы, замандас құжаттарды, оның ішінде өсиеттерді, шарттарды, сот істерін және басқа да бастапқы деректерді жан-жақты зерттеу яһудилер немесе яһуди қауымы туралы ешқандай мәлімет бермеді. Ғалымдар шіркеу құжаттарындағы сілтемелердің тікелей емес екенін, және мұндай айтулар христиандық емес мінез-құлықтың символы болуы мүмкін екенін айтады, сондықтан ондағыларды «шартты яһудилер» деп қарастыруға болады.
Реформация және ағартушылық
1436 және 1438 жылдары архиепископ Аслак Болт сенбі күні демалыс күнін тойлауға тыйым салды, себебі христиандар «яһудилердің жолын» қайталамауы мүмкін еді. Бұл тыйым бірнеше келесі жарлықтармен, соның ішінде Diplomatarium Norvegicum-да бекітілді. Норвегия аумағында яһудилердің алғашқы қоныстануы патшаның рұқсатымен жүзеге асты. Яһудилер туралы алғашқы белгілі жазбалар 1492 жылы Испаниядан және 1497 жылы Португалиядан қуылған сефард, испан және португал яһудилерінің қабылдануымен байланысты. Олардың кейбіреулеріне Норвегияға кіру үшін арнайы рұқсат берілді. Норвегия 1536 жылдан 1814 жылға дейін Дания патшалығының құрамында болған кезде, Дания протестанттық реформацияны жалпыға бірдей және яһудилерге қарсы діни шектеулерді енгізді. 1569 жылы Фредерик II Даниядағы барлық шетелдіктердің лютерандық сенімнің негізгі 25 қағидасына адал екенін растауын талап етті, әйтпесе оларды елден қуу, барлық мүлікті тәркілеу және өлім жазасына кесу қаупі төнді. Яһудилер туралы ең алғашқы жазбалар 17 ғасырда португалдық яһудилерге Норвегияға қоныстануға рұқсат берілгенде жарияланған құжаттарда кездеседі. Алтонада саудагер ретінде орналасқан сефард яһудилеріне қойылған шектеулер Кристиан IV қаланы басып алған кезде алынып тасталды. 1619 жылы Кристиан яһудиге (Альберт Дионис) қауіпсіз жолға арналған алғашқы хатты берді, ал 1630 жылдың 19 маусымында Глюкштадтта тұрақты тұратын барлық яһудилерге жалпы кешірім жасалды, соның ішінде патшалықтың барлық аймақтарында еркін жүріп-тұру құқығы берілді. Мұндай жағдайда антисемитизмнің болуы мардымсыз деп есептелуі мүмкін, өйткені дәстүрлі еврейлерге деген үстемдік көбінесе белгілі бір еуропалық қоғамның экономикалық, саяси және әлеуметтік салаларын бақылайды деген түсінікке байланысты туындаған. Алайда, бұл аргумент антисемитизмді азайтуға тырысуы ішкі қайшылыққа ұшырайды, себебі еврейлерге деген осындай түсінік антисемитизмнің ең айқын және тұрақты белгілерінің бірі болып табылады. Келесі бірнеше ғасыр бойында яһудилерге қатысты қоғамдық саясат өзгеріп отырды. Патшалар, әдетте, еврей саудагерлеріне, инвесторларына және банкирлеріне төзімділік танытты, олардың Дания мен Норвегия экономикасына тигізген пайдасы бар болғанмен, олардың қозғалысын, тұратын жерін және қоғамдық өмірде болуын шектеуге тырысты. Бірнеше яһудилерге, әсіресе сефардтық Тейшера отбасына, сондай-ақ ашкенази тегінен шыққандарға Дания мен Норвегиядағы жерлерге баруға рұқсат берілді; бірақ олардың қатысуына қатысты жалпы тыйымды бұзғаны үшін тұтқындалған, түрмеге қамалған, айыппұл салынған және елден қуылған бірнеше оқиғалар да болды, тіпті олар сефардтарға берілген бостандықты талап еткен кезде де. Данияның Кристиан IV яһудилерге патшалық ішінде шектеулі құқықтар берді, ал 1641 жылы ашкенази яһудилеріне де бірдей құқықтар берілді. Кристиан V бұл артықшылықтарды 1687 жылы жойды, яғни ерекше рұқсат берілмесе, яһудилерге Норвегияға кіруге тыйым салды. Патшалықта табылған яһудилер түрмеге жабылып, елден қуылды, және бұл тыйым 1851 жылға дейін сақталды. Соның салдарынан, ағарту дәуірінде яһудилерге қарсы стереотиптер жалпы жұртшылықтың санасына енген кезде, кейбір, егер барлығы болмаса, осы жаулықтың негізгі себептеріне қарсы шыққандар да болды. Лютерандық дін қызметкері Нильс Герцберг норвегиялықтардың бейтараптығына қарсы жазғандардың бірі болды, ол ақырында яһудилерге Норвегияда тұруға рұқсат беру туралы конституциялық түзетуге қатысты дауыс беруге әсер етті.
Жою және бастапқы көші-қон
Норвегияға жасырын түрде немесе ниетпен келген еврейлердің депортациясы норвегиялықтардың арасында қысыл күйге түсірді. 1836 жылы ақын Андреас Мунк оны қайта қарауды алғашқы болып жақтады. Бірақ Норвегиядағы еврейлердің негізгі жақтаушысы Генрик Вергеланд болды.
Парламент сессиясының 10-шы сессиясы, 1842
Генрих Вергеланд – конституциялық жиналыстың еврейлерді елге қабылдауға ең қатысты қарсылық білдірген мүшелерінің бірі Николай Вергеландтың ұлы еді. Кіші Вергеланд ұзақ уақыт бойы еврейлерге деген көңілінде жат қылықтарды сақтап келген, бірақ Еуропаға саяхат жасағаннан кейін оның пікірі өзгерді. Ол 1841 жылдың 26 тамызында «Индляг и Юдесаген» атты памфлетін жариялап, оның ішінде осы қағиданы жоюды ынтамен талап етті. 1842 жылдың 19 ақпанында Норвегия парламентінде осы мәселені дауысқа салуға жасаған тытысы сәтті аяқталды, ал ұсыныс Конституция комитетіне жіберілді. 1842 жылдың 9 қыркүйегінде күшін жою туралы ұсыныс қарапайым көпшілік дауысымен – 51-ге 43 – жеңіске жетті, бірақ қажетті үлкен көпшілікке (2/3) жетпегендіктен қабылданылмады. 1842 жылдың 26 қазанында Вергеланд «Jødesagen i det norske Storthing» («Норвегия парламентіндегі еврей мәселесі») атты кітабын жариялады, ол мәселені қолдаудан өзгеше, сол кездегі парламенттің жұмысы туралы қызықты мәліметтер береді.
1845 ж., 1848 ж. және 1851 ж. Парламент сессиялары
Вергеланд парламентке бірінші жою әрекеті сәтсіз аяқталған күні жаңа ұсыныс енгізді. Ол 1845 жылдың 12 шілдесінде қайтыс болды. Конституциялық комитет оның өлімінен дәл бір ай өткен соң, 12 тамызда, жою туралы ұсынысын жіберді. Бірнеше нұсқа дауысқа салынды, бірақ ең көп дауыс жинаған нұсқа 52 дауыспен жоюға, ал 47 дауыс сақтап қалуға болды – бұл соңғы дауыс беруден де нашар нәтиже. 1848 жылы жою туралы ұсыныс 59-43 дауыспен қабылданды, бірақ қажетті 2/3-тен әлі де кем болды. 1851 жылы, соңғы рет, бұл бап 93-ке қарсы 10 дауыспен жойылды. 10 қыркүйекте тыйымға қатысты барлық қалған заңнама "Lov om Ophævelse af det hidtil bestaaende Forbud mot at Jøder indfinde sig i Riget m. v." ("Мемлекетке еврейлердің кіруіне бұрынғы тұрақты тыйымды жою туралы заң және т.б.") қабылдануымен күшін жойды.
ХХ ғасырдың басындағы БАҚ, қоғамдық пікір және саясат
Норвегияда еврейлер саны артады деген қорқынышқа қарамастан, 1870 жылға дейін Норвегияға бар болғаны 25 яһуди көшіп келді. Алайда, патшалық Ресейдегі қырғындардың салдарынан, 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында көші-қон біршама үдеді. 1910 жылы Норвегияда шамамен 1000 яһуди болды. Азшылық кішкентай және кеңінен тараған болса да, 20 ғасырдың басында норвегиялық баспасөз бен әдебиетте яһудилерге қатысты бірнеше стереотиптер қалыптасты. Көп оқылатын авторлар Рудольф Муус пен Овр Рихтер Фрихтың кітаптарында яһудилер садистік және ақшаға құмар деп сипатталған. Адвокат Эйвинд Сакслунд 1910 жылы «Жүдейлер мен Гойим» («Jøder og Gojim») атты памфлет жариялады, оны 1922 жылы «Дагбладет» газетінің бір жазушысы «антисемиттік ұятты әдебиет» деп атады. Сакслунд ар-намысын қорғауға талап етіп сотқа жүгінді, бірақ жеңіліске ұшырады, алайда «Нашнен» газетінің құрметіне бөенді, ол Сакслундты «біздің нәсілдік соғысымыз» үшін мақтады. 1920 жылы «Сион ақсақалдарының хаттамалары» Норвегияда «Жаңа әлем императоры» («Den nye verdenskeiser») деген атпен жарық көрді. 1916 жылы норвегиялық жазушы Микал Сильтен «Nationalt Tidsskrift» атты антисемиттік журнал шығарды. 1917 жылы ол Адольф Гитлерден бірнеше жыл бұрын свастиканы өзінің символы ретінде қолдана бастады. Журнал нәсілшіл сипатқа ие болды және антисемиттік теорияларды жариялады. Журнал өзін «әлемдегі және жергілікті оқиғалармен яһудилердің нақты байланыстарын терең зерттейтін жалғыз норвегиялық журнал» деп жариялады. 1925 жылдан бастап «Еврей әлеміндегі кім кім» атты төрт басылым жарық көрді. Бұл памфлет Норвегиядағы яһудилер мен яһуди деп саналатын адамдардың тізімін, олардың қызметіне қарай реттелген түрде қамтыды. Үй шаруасындағы әйелдер мен балалар түрлі кәсіптерге жатқызылды. Сильтен екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Норвегиядағы құқықтық тазалау кезінде неміс оккупациясы кезінде нацистермен ынтымақтастық жасағаны үшін сотталды.
Шечита дау-дамайлары
Яһудилерге деген предубимия шейхита – яһудилердің діни салты бойынша мал сою практикасының – заңдылығына қатысты даудың орталық мәселесіне айналды. Бұл мәселе алғаш рет 1890 жылдары көтерілген болатын, бірақ 1913 жылы Осло қаласында осы практикаға қатысты муниципалитет шешімі қабылданғанда, ол бүкіл елдің назарына іліккен.
Бастапқы қарсылық
Шехитаны тыйым салуға жасалған тыраштандырулар, ізгі ниетті гуманистік қоғам белсенділерін антисемиттермен одақтастырды. Атап айтқанда, полицияның жоғары шенді қызметкері Йонас Сёр осы мәселеге ерекше қызығушылық танытып, нәтижесінде Норвегиядағы Жануарларды қорғау федерациясының жетекшісі болды, сонымен қатар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде еврей босқындарын қабылдауға қарсылық көрсетті. Жануарлар құқығын қорғау ісі сойылу әдісіне ғана емес, сонымен қатар қауымның өзіне шабуыл жасау құралы ретінде пайдаланылды. Тыйым салуға қарсы шыққандардың қатарында Фридтжоф Нансен де болды, бірақ бұл мәселедегі пікір қарама-қайшылығы барлық басты партиялардағы партиялық шекараларды кесіп өтті, бірақ Аграрлық партия (қазіргі Орталық партия) шехитаға қарсы тұрды. 1890 жылдары норвегиялық баспасөз шехита практикасына, оның жануарларға қатыгездік тудыратынына байланысты наразылық білдірді. Яһуди қауымдыстығы бұл әдістің адамгершілік екенін мәлімдеп, қарсылық білдірді. 1927 жылдың 11 ақпанында құрылған комиссия көптеген сарапшылармен кеңесіп, Копенгагендегі сойымхананы аралады. Комиссияның көпшілігі тыйым салуды қолдады және Ауыл шаруашылығы министрлігі мен парламенттік ауыл шаруашылығы комитетінен қолдау тапты. Тыйым салуға қарсылар діни төзімділік туралы айтты, сондай-ақ шехитаның басқа сойым әдістерінен кем емес екенін көрсетті. Ингвар Сванберг шехитаға қарсы көптеген аргументтердің "шет елдік әдет-ғұрыптарға сенімсіздікке" және "көбінесе антисемит элементтеріне" негізделгенін жазады. С.Ж. Хамбро антисемиттік сөздерге қатты наразылық білдіргендердің бірі болды, ол "жануарлар құқықтарын шамадан тыс қорғағанда, көбінесе адамдық құрбандықтың көмегімен іс жасалады" деп атап өтті.
1929 жылғы тыйым салу
Бұл дау 1929 жылға дейін жалғасты, сонда Норвегия парламенті естен тандырылмаған немесе параличтелмеген жануарларды союды тыйым салды. Бұл тыйым бүгінгі күнге дейін күшінде. Норвегия заңнамасында діни союдың ешқандай түріне тыйым салынбаған. Норвегия заңы жануарларды сою алдында міндетті түрде естен танытуды талап етеді, діни амалдарға ешқандай ерекшелік жасалмайды, бұл шехитамен үйлеспейді. Ал Норвегия Ислам кеңесі, мал сойылған кезде жүрегі соғып тұрса, жансыздандыру халал талаптарына сай келеді деген тұжырымға келді.
Талқылау жалғасуда
Норвегияның бұрынғы бас раввині Майкл Мелхиор, тыйым салудың бір себебі антисемитизм екенін айтты: "Бұл жалғыз себеп деп айта алмаймын, бірақ нацистік Германияның алғашқы тыйым салған нәрселерінің бірі кошерлік сою болғаны кездейсоқ емес. Сондай-ақ, 1930 жылдан бері шехитаға тыйым салынған Норвегиядағы бастапқы пікірталаста парламент депутатының бірі тікелей: "Егер оларға ұнамаса, басқа жерге кетіп тұрсын", - деген еді. Мұсылман және еврей қауымдастықтарының өкілдері ғылыми зерттеулерге сілтеме жасап, дәстүрлі халал және кошерлік сою әдістері жануарлардың қажетсіз азаптауға әкеледі деген мәлімдемені жоққа шығарды. Норвегияның аң аулау, кит аулау және тюлень аулауды қабылдауы, норвегиялық ұстанымның жеңілтек екенін көрсететін дәлел ретінде де айтылды. Ауыл шаруашылығы министрі Ларс Педер Брек (Орталық партиясы, ол әрқашан шехитаны қабылдамады, жоғарыда қараңыз) бұл салыстыруды қабылдамады. Тыйымды сақтауды жақтаушылар, соның ішінде Норвегияның азық-түлік қауіпсіздігі басқармасының өкілдері, шехита бойынша сойылған жануарлар сойылғаннан кейін "бірнеше минут" бойы есін сақтаған деп мәлімдеді, ал жазушы және фермер Торе Стубберуд яһуди дініндегі жануарлардың "моральдық мәртебесі жоқ, олар көне діни қажеттіліктерге арналған қарапайым заттар" екенін айтты және ЕО мұндай союға рұқсат беру арқылы "тек банкке айналып, құндылықтарынан айырылды ма" деп ойланды. Тыйымды айналып өту үшін кошер етін елге импорттауға тура келді. 2019 жылдың маусым айында кошер етін импорттауға да тыйым салу ұсынылды. Бұл ұсыныс антисемиттік деп сипатталды.
Холокост
Нильс Кристиан Дитлефф – 1930 жылдардың соңында Польшаның Варшава қаласында қызмет атқарған норвегиялық дипломат. 1939 жылдың көктемінде Дитлефф Варшавада Нансенхелпеннің демеушілігімен Чехословакиядан келген еврей босқындары үшін транзиттік бекет құрды. Дитлефф босқындарға азық-түлік, киім-кешек және Польшаның Гдыня қаласына дейін баратын көлікті ұйымдастырды, онда олар Норвегияға бағытталған кемелерге мінді. Нансенхелпен – 1936 жылы Одд Нансен құрған норвегиялық гуманитарлық ұйым. Ол Еуропаның нацистік бақылаудағы аймақтарынан келген еврей босқындарына Норвегияда қауіпсіз баспана мен көмек көрсету мақсатында құрылған. Норвегиядағы осы мүмкіндік ұзаққа солмады. 1940 жылдың 9 сәуірінде нацистік Германия Норвегияға шабуыл жасады, соның салдарынан бірден бірнеше норвегиялықтар тұтқындалды, ал екі айдан кейін оккупациялық күш Берген қаласының сыртындағы Ульвенде тұтқындардың алғашқы лагерін құрды. Көптеген еврейлер елден қашып кетті. «Норвегиядағы еврейлердің шамамен үштен екісі Норвегиядан қашып кетті». Олардың ішінде 900-ге жуығын норвегиялық қарсылық қозғалысы елден құпия түрде шығарды, көбінесе Швецияға, ал кейбіреулері Ұлыбританияға. 1942 жылы, депортациялар басталғанға дейін, Норвегияда кем дегенде 2173 еврей тұрды. Олардың 1643-і – Норвегия азаматы, 240-ы – шетел азаматы, ал 290-ы – азаматтығы жоқ адамдар еді. Кем дегенде 765 еврей неміс билігінде қайтыс болды, бұл қаза тапқан норвегиялықтардың жартысынан астам құрайды. Депортацияланғандардың арасында тек 28-34 адам ғана лагерьлердегі қамауда күшін жоғалтпады, ал олардың шамамен 25-і соғыстан кейін Норвегияға оралды. Швецияға қашып кеткен 800-ге жуық норвегиялық еврей қайта оралды. 1950 жылдардың ортасына қарай Норвегияда 1000-ға жуық еврей тұрды, олардың 700-і Ослода, ал 150-і Тронхеймде мекен етті. «Яд Вашем» 41 норвегиялықты «Ұлттар арасындағы Адал» деп мойындады, сондай-ақ норвегиялық қарсылық қозғалысын да атады.
Қазіргі жағдай
2012 жылы елде шамамен 1500 еврей өмір сүрді. Соңғы жылдары діни еврей қауымдастықтарының тіркелген мүшелерінің саны азайып, 2015 жылы 747-ге жетті. Олардың көп бөлігі Ослода шоғырланған. Норвегиядағы басқа еврей ұйымдарына B'nai B'rith, WIZO, Б’nei Akiva, Keren Kayemet, Help the Jews Home (Hjelp Jødene Hjem), кошер тағамдарын үйге жеткізу қызметі, еврейлік оқу үйірмелері және қарттарға арналған үй кіреді. Тронхеймде де еврей қауымдастығының орталығы бар. Норвегиялық еврейлер норвегиялық қоғамға жақсы бейімделген, олардың ішінде Стортингеттің бұрынғы төрағасы Йо Бенков, екі белгілі психиатр – Лео Эйтингер және Бертольд Грюнфельд, пианист Роберт Левин, жазушы, актриса және театр сыншысы, сондай-ақ актриса және әнші Бенте Кахан есімдері аталады. Олардың арасында қазірде тек соңғы екеуі ғана тірі.
Қазіргі Норвегиядағы антисемитизм
Норвегияның басым саяси ортасы антисемитизмді қабылдамайтын платформаны нығайып қабылдады. Дегенмен, жеке адамдар көбінесе антисемиттік көзқарастарды жеке сақтайды. Осло синагогасына вандализм актілері болған. 2006 жылғы Ливан соғысы кезінде, шілде айында, қауым еврейлерге қысым көрсету немесе шабуылдан қорқу себепті киппа немесе басқа да анықтамалық заттарды жария жерде кимеу туралы ескерту жасады. 2006 жылдың 17 қыркүйегінде Осло синагогасына автоматты қарумен шабуыл жасалды, бұл ғимараттың алжирлік GSPC террористік тобының жоспарланған нысанасы болғаны туралы жарияланғаннан кейін бірнеше күн өткен соң, олар Норвегия астанасында бомбалау науқанын жоспарлап отырды. 2008 жылдың 2 маусымында Арфан Кадир Бхатти атыс жасағаны үшін сотталды және ауыр вандализм үшін сегіз жылға қамауға алынды. Осло қалалық сотының судьясы синагогаға жасалған оқтардың террористік акт екенін дәлелдеуге жеткілікті мәлімет таппады. Қазір Ослодағы синагога үздіксіз бақылауда және кедергілермен қоршалған. 2006 жылдың тамызында жазушы Йостейн Гардер Aftenposten газетінде «Құдайдың таңдалған халқы» деген мақала жариялады. Ол Израильді, сондай-ақ яһуди дінін дін ретінде сынға алды. Антисемитизм туралы айыптаулар мен қарқынды қоғамдық пікірталас Йостейн Гардерге қатысты дауға әкелді. 2008 жылдың желтоқсанында Имре Херц Холокостты мазақтайтын комик Отто Йесперсенге қарсы Норвегияның баспасөз шағымдары комиссиясына шағым түсірді, бірақ оның әріптестері мен телеарнасы орындаушыны қолдады. Йесперсен ұлттық теледидарда апталық бағдарламасында: «Мен неміс газ камераларында өмірін жоғалтқан миллиардтаған блохалар мен құтырларды еске алуға мүмкіндік пайдаланар едім, олар еврей тегіне жататын адамдарға қоныстанғаннан басқа ештеңе істемеді» деді. Йесперсен сондай-ақ антисемитизм туралы сатирикалық монолог оқыды, ол «Соңында, мен барлық норвегиялық еврейлерге Merry Christmas тілегім келеді – жоқ, мен не айтып тұрмын! Сендер Рождествоны тойламайсыңдар ғой!? Исаны айқышқа шегелеген сендер едіңіздер» деген сөздермен аяқталды. Йесперсен әлеуметтік және этникалық топтарға, сондай-ақ патшалыққа, саясаткерлерге және танымал адамдарға жасаған шабуылдары үшін сынға ұшырады, ал TV 2 монологты қорғай отырып, Йесперсеннің барлық бағытта шабуыл жасайтынын және «егер сіз [монологты] шынжырлы түрде қабылдасаңыз, еврейлерден басқа да адамдар ренжіуі керек» деді. 2010 жылы Норвегияның радио хабар тарату корпорациясы Норвегия мұсылмандары арасында антисемитизм кең таралғанын хабарлады. Мұсылмандар көп мектептердегі мұғалімдер мұсылман оқушылардың «Адольф Гитлердің еврейлерді өлтіргенін мақтап, құрметтейтінін», «мұсылман оқушылардың үлкен тобының еврейлерді жек көруіне негіз бар екенін» және «мұсылман мұғалімдер Холокост туралы оқытатын кезде күліп, оларға сабақ бермеуді бұйыратынын» айтты. Бір еврей әкесі баласын мектептен кейін мұсылман тобының алып кетіп, «жабайыға алып барып, еврей болғандықтан асып тастаулары керектігін» айтқандығын баяндады. (Бала қашып кетті.) 2015 жылдың ақпанында жас мұсылмандар тобы 1500 адамды ұйымдастырып, Осло мен Бергендегі синагогалардың айналасында екі «бейбітшілік шеңберін» құрды. Бұл Еуропадағы еврей орталықтарына жасалған жақындағы террористік шабуылдарға жауап ретінде жасалды. Норвегия мұсылмандарымен байланысы жоқ антисемит граффити 2014 жылдың тамызында Скиендегі мектеп пен спорт залына сырқатты. Кейін сол жылы еврей қуыршақ театрының премьерасынан кейін бір күн өткен соң, Тронделаг театрының шыны есіктеріне свастика ою-өрнегі салынды. 2014 жылдың қазан айында Тронхеймде еврей зираты вандализмге ұшырады, шіркеуге «Фюрер» деген сөз жазылды. Иерусалимдегі қоғамдық істер орталығы жариялаған мақалада Норвегиядағы антисемитизм негізінен басшылардан – саясаткерлерден, ұйым басшыларынан, шіркеу басшыларынан және жоғары тұрған журналистерден келетіндігі айтылды. Бұл эсседе Еуропадағы антисемитизм мұсылман иммиграциясынан пайда болды деп айтылған, бірақ бұл эсседе Еуропалық христиандық басшылығы біздің заманымыздың 1000 жылынан бастап, яһудилер Норвегияға келгенге дейін ғасырлар бұрын басталған антисемитизм үшін кінәлі. Мақалада айтылған тағы бір мәселе – антисемит карикатураларын жариялау. 1970 жылдан бері Норвегия БАҚ-тарында палестиналықтарды қолдайтын көптеген карикатуралар жарияланды. Бірақ бұл суреттерді нацистік дәуірдегі антисемит карикатураларымен салыстырған кезде кейбір ұқсастықтар байқалады. «Еврейлер зұлым және адамгершіліксіз», «Еврейлер әлемді басқарады және пайдаланады» және «Еврейлер бейбітшілікті жек көреді және соғыстарды таратуға тырысады» сияқты жиі кездесетін мотивтер жақында жарияланған суреттерде де, сондай-ақ 20 ғасырдың басындағы антисемит эскиздерінде де қайталанады. ADL жүргізген 501 адамды қамтитын телефондық сауалнамаға сәйкес, Норвегиядағы ересек халқының 15%-ы (+/- 4.4%) антисемит көзқарастарға ие, ал халықтың 40%-ы «Еврейлер Норвегияға қарағанда Израильға адал» деген мәлімдемемен келіседі және 31%-ы «Еврейлер Холокостта болған оқиғалар туралы әлі де тым көп айтады» деп ойлайды. Алайда, бұл сауалнама «антисемит көзқарастарға ие болу» классификациясының тым қарапайымдылығы үшін сынға ұшырады.