Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Иван Мартынович Заруцкий (орыс. Заруцкий, Иван Мартынович) (1614 жылы қайтыс болған) – 17 ғасырдың басындағы Ресейдегі казақ көшбасшысы.
Ivan Martynovich Zarutsky (Заруцкий, Иван Мартынович in Russian) (died 1614) was a Cossack leader in Russia in the early 17th century.
Өмірбаян
1606–1607 жылдары атаман Заруцкий және оның жауынгерлері Болотников көтерілісіне қатысты. Иван Болотников Мәскеу маңында жеңілгеннен кейін Заруцкий «царь Дмитрийдің» (Жалған Дмитрий II) және Польша королі III Сигизмунд Вазаның жағына өту үшін Польшаға барды. Заруцкий Жалған Дмитрий II-нің әскерін құруда маңызды рөл атқарды және оның барлық шайқастарына қатысты, осының нәтижесінде оған «бояр» атағы берілді. Алдамшы өлгеннен кейін Заруцкий Дмитрийдің жесірі Марина Мнишекке үйленді және оның ұлы Иванды Ресей тағына отырғызуды көздеді. 1611 жылдың қаңтарында Заруцкий Прокопи Ляпунов басқаратын, Мәскеуде поляк басқыншыларымен күресіп жүрген Бірінші халықтық ерікті армияға қосылды. Заруцкий Ляпуновты өлтіруді ұйымдастырып, армияның жетекшісі болды, бірақ көптеген қызметкерлер одан кейін армияны тастап кетті. Заруцкийде аз ғана казак жасағы қалды, олар шағын күшпен күресе алмады. Екінші халықтық ерікті армияның басшысы Дмитрий Пожарский халықты бірігуге және Марина Мнишек, оның ұлы және Заруцкийдің билігін мойындамауға шақырды. 1612 жылы Мәскеуді қоршаудан бас тартып, Заруцкий және оның казактары Марина Мнишек пен оның ұлы Иванмен бірге Коломнаға қашты. 1613 жылдың маусым айында патша Михаил Романовтың әскері Воронежде қарақшылық жасап жүрген Заруцкийді тоқтатып, оны Астраханға шегінуге мәжбүр етті. Заруцкий үрейлі билік орнатып, халықтың наразылығына себеп болды, осыдан кейін 1614 жылдың мамыр айында қашуға мәжбүр болды. Маусымның ортасында Заруцкий, Марина және Иван қолға түсті. Заруцкий Мәскеуде тірідей жерленді, ал төрт жасар Иван дарға асылды. Марина Коломна мұнарасына қамалып, көп ұзамай қайтыс болды.
In 1606–1607, ataman Zarutsky and his men took part in the Bolotnikov Uprising. After Ivan Bolotnikov's defeat on the outskirts of Moscow, Zarutsky went to Poland to take the side of "tsar Dmitry" (False Dmitri II) and Polish king Sigismund III Vasa. Zarutsky played an important role in creating the military for False Dmitri II and took part in all of his battles, for which he would be given the title of a "boyar". After the death of the impostor, Zarutsky married Dmitri's widow Marina Mniszech and set the goal to install her son Ivan on the Russian throne. In January 1611, Zarutsky joined the First People's Volunteer Army, which had been fighting with the Polish invaders in Moscow under the command of Prokopy Lyapunov. Zarutsky organized Lyapunov's assassination and became the leader of the army; however, most of the service class people left it after that. Zarutsky was left with a scanty unit of the Cossacks, who couldn't struggle successfully in small numbers. The leader of the Second People's Volunteer Army, Dmitry Pozharsky, urged the people to unite and not to recognize the authority of Marina Mniszech, her son and Zarutsky. In 1612, abandoning the siege of Moscow, Zarutsky and his cossacks, fled to Kolomna with Marina Mniszech and her son Ivan. In June 1613, Tsar Mikhail Romanov's army confronted the plundering Zarutsky at Voronezh, forcing Zarutsky's retreat to Astrakhan. Zarutsky instigated a reign of terror, which caused a popular uprising, forcing Zarutsky to escape in May 1614. By mid June, Zarutsky was captured, along with Marina, and Ivan. Zarutsky was impaled in Moscow, and the four year old Ivan hanged. Marina was imprisoned in a Kolmna tower, and died soon after.