Кіріспе

Сент-Луи аралындағы сарай, Париж 1640 жылдардағы Ламберт қонақ үйі (otɛl lɑ̃bɛːʁ) – Париждің 4-ші округінде Сент-Луи аралының шығыс шетіндегі Анжу жағалауында орналасқан әсем сарай-қалалық үй. 19-шы ғасырда "Ламберт қонақ үйі" атауы, сонымен қатар Ламберт қонақ үйін сатып алған ханзада Адам Йержи Чарторискимен байланысты поляк эмигранттарының саяси тобын белгілеу үшін де қолданылды.

Сәулет тарихы

Париждің жүрегіндегі Сен-Луи аралының ұшында орналасқан үйді сәулетші Луи Ле Во жобалаған. Ол 1640 және 1644 жылдар аралығында салынған, бастапқыда қаржыгер Жан Батист Ламберге (1644 жылы қайтыс болған) арналған, ал оның кіші інісі Николас Ламбер оны аяқтады, кейіннен ол Есеп палатасының президенті болды. Николас Ламбер үшін интерьерді Шарль Ле Брун, Франсуа Перриер және Эусташ Ле Суер безендірді, осылайша Францияда 17 ғасырдың ортасындағы тұрғын үй сәулеті мен декоративтік өнердің ең көрнекті, инновациялық және тұжырымдық тұрғыдан үйлесімді мысалының бірі пайда болды. Кіреберіс отель салынған орталық алаңға апарады. Артында оң жаққа қарай созылған қанат, қабырғамен қоршалған бақты қамтиды. Сонымен қатар, Луи Ле Во өзі үшін Ламберт отеліне жақын тұрғын үй салды. Ол 1642 және 1650 жылдар аралығында онда тұрды. Оның барлық балалары сол жерде дүниеге келді, ал анасы қайтыс болды. 1670 жылы сәулетшінің қайтысынан кейін оның отелі Ла Хей отбасы сатып алды, олар басқа резиденцияның да иелері болды. Екі ғимарат біріктіріліп, олардың қасбеттері біріктірілді. Екі суретші де ішкі безендіруде бес жылға жуық жұмыс істеді, Ле Брунның әйгілі Геркулес галереясын (әлі де сол жерде, бірақ 2013 жылғы өртте зардап шекті) және Ле Суердің бес картинасы бар Музалар кабинетін жасады, олар патшалық коллекцияға (қазір Луврде) қосылды, сондай-ақ бұрынғы ансамбль, Cabinet de l'Amour, оның бастапқы құрамында үй иесі қонақтарды қабылдайтын шатырлы төсек орналасқан альков болды, сол кездегі әдет-ғұрыпқа сәйкес. Альков 1703 жыл шамасында алынып тасталды. Барлық ансамбльдер махаббат және неке тақырыбында болды. Алайда, картиналар кейіннен тарап кетті. 1740 жылдары маркиза дю Шатель және оның жары Вольтер, Сирейдегі поместьеде болмағанда, Ламберт отелін Париждегі резиденциясы ретінде пайдаланды. Маркиза сол жерде өткізген салонмен танымал болды. Кейіннен маркиз дю Шатель Ламбертті Клод Дюпин мен оның әйелі Луиза Мари Дюпинге сатты, олар салон дәстүрін жалғастырды. Дюпиндер жазушы Жорж Санның ата-аналары болды, ол поляк композиторы Шопенмен болған қарым-қатынасының арқасында 19 ғасырдағы поляк иелерінің жиі қонағы болды.

Саяси салон

1843 жылы жеке үйді Польшаның қуатты магнаттарынан шыққан ханзада Адам Ежи Чарториски сатып алды. Ол және оның інісі Константин Адам 1830–1831 жылдардағы қараша көтерілісінің күйреуінен кейін Польшадан болған Ұлы эмиграцияның либералды аристократиялық фракциясының жетекшілері болды. Адам Чарторискитің айналасында саяси топ құрылды, және оның саяси фракциясы оның париждің орталық бөлігіндегі сарайының атын алды, ол Сена өзенінің табиғи «бекінісімен» қоршалған. «Ламберт» қонақ үйі фракциясының саяси көзқарастары оның мүшелері қолдаған 3 мамыр Конституциясынан туындады. «Ламберт» қонақ үйі «Польша мәселесін» еуропалық саясатта тірі ұстауда маңызды рөл атқарды, поляк мәселесін күн тәртібінде тұрақты түрде ұстап тұрды. Ол сондай-ақ Ресейге қарсы сәтсіз көтерілістен кейін елдерінен қуылған поляк эмигранттары мен роялистері үшін қауіпті баспана болды. «Ламберт» қонақ үйінің қызметіне қатысқан басқа да танымал саясаткерлер: Адамның ұлы Владислав Чарториски, Йозеф Бем, Генрих Дембинский, Карол Князевич, Юлиан Урсин Немцевич, Владислав Станислав Замойский, Владислав Островский және Леон Каплинский. Бастапқыда саяси ой-сана орталығы және талқылау клубы болған саяси фракция поляк мәдениетін сақтау және насихаттау жөнінде де жұмыс істеді. 1832 жылы тарихи және әдеби қоғам құрылды, ал 1838 жылы «Ламберт» қонақ үйінде поляк кітапханасы идеясы туды, ол бүгінге дейін жақын жердегі Орлеан нарығының бойында сақталған. Поляк тілін оқыту үшін екі мектеп (қыз балаларға арналған және ұл балаларға арналған) ашу жоспарланды және олар Батиньольде құрылды. Баспа және полиграфия салаларында көптеген коммерциялық кәсіпорындарға қолдау көрсетілді. Уақыт өте келе, ол, әсіресе қаңтар көтерілісінен кейін, Польшаның Ресейге бөлінуі кезінде поляк тілі мен мәдениетіне қарсы қудалау күшейгенде, поляк мәдениетінің әлемдегі ең маңызды орталықтарының біріне айналды. «Ламберт» қонақ үйі сол дәуірдің танымал саясаткерлерін және суретшілерін тартты, олардың ішінде Александр Валевский, Шарль Форбс Рене де Монталембер, Фредерик Шопен, Зигмунт Красинский, Альфонс де Ламартин, Жорж Санд, Оноре де Бальзак, Гектор Берлиоз, Франц Лист, Эжен Делакруа және Адам Мицкевич болды. Шын мәнінде, Шопеннің «La Polonaise» шығармасы сонда жыл сайын өткізілетін поляк кешіне арнайы жазылған.

20 және 21 ғасырлар

Ламберт қонақ үйі бірнеше сәнді пәтерлерге бөлінді. Бұл үй бір кезде актриса Мишель Морган, Мона фон Бисмарк және Алексис фон Розенберг, Барон де Реде сияқты тұлғалардың мекені болды. Де Реде 1947 жылдан бастап қайтыс болғанға дейін жер қабатын жалға алды. Де Реде өзінің сүйіктісі Артуро Лопес Уилшоуды (1900–1962) күтіп қабылдады, ол әйелі Патрисиямен бірге Нойлиде тұрғылықты жерін сақтап қалды. Реде мен Лопес Уилшоудың кешкі ас дастарқаны мен кештері Париждің қалың жұртының орталығында болды. 1969 жылы де Реде ең әйгілі балын – Баль Ориенталды ұйымдастырды, онда Жаклин де Рибс, Гай де Ротшильд, Сальвадор Дали, Бриджит Бардо, Долорес Гиннес және Данияның Маргрете II сияқты қонақтар болды. 1975 жылы Чарторискилердің мұрагерлері Ламберт қонақ үйін Барон Гай де Ротшильдке сатты, оның әйелі Мари Хелен де Ротшильд де Реденің жақын досы болды. Олар оны Париждегі резиденциясы ретінде пайдаланды. 2007 жылдың қыркүйегінде Ротшильдтер Ламберт қонақ үйін Катар әмірінің інісі, принц Абдулла бин Халифа әл Таниге 80 миллион евроға (111 миллион доллар) сатты. ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра тізіміне енген бұл ғимаратты қалпына келтіру қажет болды, себебі оның ағаш конструкциясының бір бөлігі шіріп, баспалдақтары құлап, бояуы жарылып, түсі өзгерген еді. Принцтің ғимаратты толыққанды жөндеу жоспары дау тудырып, француз консерваторларының сот шағымдануына себеп болды. Жобаға кондиционерлер, лифттер, ерекше қисық бақ қабырғасы арқылы шығатын жер асты паркингі және бірқатар қауіпсіздік шаралары кірді. Бұл бақтың астын қазуды және 17 ғасырлық бақ қабырғасын 80 см көтеруді білдірді. Бір мұражай архитекторы жобалардың «Джеймс Бонд вилласының эстетикасына» ие екенін айтты. Бұрынғы тұрғын Мишель Морган, сәнді, заманауи резиденцияны қалаған аса бай клиенттердің Сена өзенімен және санаттағы ескерткіштермен шектелген тар орналасқан жердің орнына Париждің шетінде кеңірек жерді қарастыруы керек екенін ұсынды. Алайда, жобаның бас архитекторы Ален Шарль Перро, наразылықта расизмнің белгілері бар екенін болжады. Бірнеше жылдық тартыс-даулардан кейін, Мәдениет министрлігі мен Париж қалалық әкімшілігі келісімге келді, ал қайта жаңарту тарихи ескерткіштерді қорғайтын Bâtiments de France бақылауымен жүзеге асырылды. Жұмыс 2010 жылы басталды. 2013 жылдың 10 шілдесінде жөндеу жұмыстары кезінде шатырдан басталган өрт салдарынан ғимараттың бір бөлігі қирады. Евсташ Ле Суер салған төбе фрескалары бар ванналар кабинеті толығымен жойылды, ал Геркулес галереясындағы Шарль Ле Брунның фрескалары түтін мен судан зардап шекті. Қайта жаңарту жұмыстары тағы үш жылға созылды. Аль Тани жүзеге асырған қайта жаңарту жұмысының құны 120 миллион евроны (100 миллион фунт стерлинг) құрады. Қайта жаңартылған үй француз өнерінің және декоративтік өнер туындыларының жоғары сапалы коллекциясын ұсынды. Бұл туындылар 2022 жылы аукционда сатылды. 2022 жылы үй француз телекоммуникациялық миллиардері және өнер коллекционері Ксавье Нильге 200 миллион еуродан астамға (226 миллион доллар) сатылды, ол Нильдің мәдени қорының штаб-пәтері ретінде пайдалану үшін алынған болып хабарланды.