Кіріспе

Британдық 30-дивизия – Жаңа армияның дивизиясы, бастапқыда халықтан жиналған қаржы немесе жеке демеушілік арқылы құрылған батальондардан тұрды. Дивизия 1915 жылдың тамызында Ұлыбритания соғыс министрлігінің бақылауына өтіп, желтоқсанда Францияға жеткізілді. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін Батыс майданында қызмет етті.

Құрылу

1914 жылғы 28 шілдеде Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. Жеті күннен кейін, 4 тамызда Германия Бельгияны басып алды, ал Ұлыбритания 1839 жылғы Лондон шартын сақтау үшін соғысқа кірді. Ұлыбритания континенттік соғысқа толық дайындықсыз келді, экспедициялық корпустың Франция мен Бельгияға жіберілгенімен, әскери жетекшілік күткен соғыстың ұзақтығына қажетті күштер жетіспеді. 5 тамызда Герберт Киченер соғыс хатшысы болып тағайындалды. Бұл лауазым Киченерге соғыс кабинетінде еркін қызмет етуге мүмкіндік берді. Оның алғашқы қадамы, ертесі күні, британдық армияның қатарын 500 мың адамға арттыруға парламенттен рұқсат сұрау болды. Келесі күндері Армия кеңесі Киченер ұсынған кеңейту жоспарларын жасады: тұрақты армияны кеңейту үшін дәстүрлі жұмылдыру жүйесі қолданылатын болады, округтік қауымдастықтарды айналып өтіп, Аумақтық күштің кеңеюінен аулақ болатын еді. Бастапқыда «Жаңа экспедициялық күш» деп аталған алғашқы толқын «Бірінші жаңа армия» атанды. Тарихшы Питер Симкинс Киченердің Аумақтық күшке деген жек көрушілігін, оны «жақсы даярланбаған қалалық кеңсе қызметкерлерінің армиясы» деп атағанын және осы себепті ол параллель жұмылдыру жүйесін құрғанын жазды. Симкинс Киченердің шешімін тек қана көзқарастың бұрыштығы мен білімсіздікке байланыстыру «үлкен қателік» дейді. Егер Аумақтық күш кеңейтудің негізі ретінде пайдаланылғанда, ол «құрылысы құлап», «ешқандай функцияны орындай алмайтын» жағдайға түсер еді, ал неміс басқыншылығының қаупіне байланысты «жетілдірілген ішкі қорғаныс күші» қажет болғанда. 1914 жылғы 10 желтоқсанда Бесінші жаңа армияны құруға рұқсат берілді, ол 37-ші дивизиядан, 110-шы, 111-ші және 112-ші бригадалардан тұрды. Эдвард Стэнли, Дербидің 17-ші графы, Король полкі (Ливерпуль) және Манчестер полкі үшін дос батальондарын құруға белсенді қатысты, олар жаңадан құрылған бригадалар мен дивизияның негізін құрады. 1915 жылдың сәуірінде Төртінші жаңа армия басқа жаңа армия дивизияларын нығайту үшін таратылды. Бұл дивизиялардың нөмірлері мен атауларында өзгерістерге әкелді, Бесінші жаңа армия Төртінші армия болып қайта аталды; 37-ші дивизия 30-шы дивизия болып қайта нөмірленді; 110-шы және 111-ші бригадалар 89-шы және 90-шы бригадалар болып өзгертілді. 112-ші бригада 35-ші дивизияға ауыстырылды және 30-шы дивизияға қосылғанда 91-ші бригада болып қайта нөмірленді. Дивизия 1915 жылдың сәуірінде Грантемге жақын жерде бір құрылым ретінде жинала бастады және 1915 жылдың 4 мамырында бірінші бас офицер (генерал-майор Уильям Фрай) тағайындалды. Дивизияның соңғы бөлімдері жабдықтардың жетіспеуіне байланысты тамыз айына дейін қосылмады. 14 қыркүйекте дивизия Линкольнширден Солсбери жазығындағы Ларкхиллге Францияға жіберілгенге дейін соңғы дайындықтан өту үшін аттанды. Бұл 31 қазанға дейін, Францияға жіберу туралы бұйрық келіп түскенге дейін жалғасты. Алдын ала топтар келесі күні Францияға кетті, ал қалған бөлімдерді 4 қарашада Эдвард Стэнли тексерді. Екі күннен кейін Саутгемптон мен Фолкстоунға көшірілді. Біріншісіне жіберілген әскерлер Гаврға жеткізілді, ал екіншісіне жіберілгендер Булонь арқылы Францияға жіберілді. 12 қарашада дивизия қозғалысын аяқтады және Амиеннен солтүстік-батысқа қарай Айли-ле-О-Клошеде орналасты. Дивизия әскерлерінің формаларында белгілі бір нышандар болғанымен, олардың қандай болғаны туралы көп мәлімет жоқ.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қызмет

1916 жылы дивизия Сомма шайқасында, атап айтқанда: Альберт шайқасында (Соммадағы бірінші күнді және Монтобанды басып алуды қоса алғанда), Тронс Вудты басып алу және Ле Транслой шайқасында күш түсті. 1917 жылы ол Аррас шайқасының бір бөлігі болған Скарптың бірінші және екінші шайқастарына қатысты. Соғыстың соңғы жылы дивизия 1918 жылы Сомманың бірінші шайқасына қатысты, оның ішінде Сент-Квентин шайқасы, Сомма өзенін кешіп өту кезіндегі қақтығыстар және Розиер шайқасы болды. Одан кейін Лиз шайқасы өтті. Осы шайқастардан кейін жаяу әскердің қалдықтары кері тартылып, құрама тек атау бойынша ғана дивизия болып қалды. Шілде айында ол жауынгерлік құралым ретінде қайта құрылды. Осы кезде Стенли отбасының гербінің – балдақпен оралған сәбидің үстінде тұрған бүркіт – бейнесі дивизияның таңбасы ретінде қабылданды. Содан кейін құрама соғыстың шешуші шабуылына, Жүз күндік шабуылға қатысты. Соғыс кезінде дивизияның барлық шығындары 35 182 адамға – қаза тапқандарға, жараланғандарға және жоғалып кеткендерге жетті. 1918 жылғы 11 қарашадағы келісімге келгеннен кейін дивизия 4 желтоқсанда штаб-пәтері Ренскюрде орналасқан Бларингхем маңына дейін майданнан алыс шегінді. Айдың соңында құрамаға Дюнкерк, Кале, Булонь және Этапльдегі армияның жабдықтау порттарына көмек көрсету міндеті жүктелді және ол қаңтарда оларға орналасты. Келесі айдың ортасына қарай ол Булонь және Этапль порттарына ғана көмек көрсетті. Осы уақытта демобилизация басталды, бірақ дивизияның алғашқы әскерлері мамыр айында ғана Ұлыбританияға оралды, ал процесс 1 қыркүйекке дейін аяқталды, сол кезде дивизия таратылды.