Кіріспе
Бруттилер (Бретті) (Брутти) – ежелгі итальян халқы. Олар Италияның оңтүстік шегінде, Лукания шекарасынан Сицилия бұғазына және Лейкопетра мүйісіне дейін қоныстанды. Бұл шамамен қазіргі Калабрия аймағымен сәйкес келеді. Бастапқыда қазіргі Калабрияның таулары мен төбелерін мекендеген бруттилер Оско-Умбрия тайпаларының ең оңтүстік тармағы болып есептеледі және түп-тәмыры самниттерге дейін жетеді, олар "ver sacrum" арқылы пайда болған. Олар ежелгі Грекияның Магна Грециядағы қалаларын тонап, жаулап алған және римдіктерге қарсы батыл күрескен халық ретінде танылады. Козенцадағы Бруттилер мен Энотрлар мұражайында бруттилер туралы жаңа мәліметтер көп.
The Bruttians (alternative spelling, Brettii) (Bruttii) were an ancient Italic people. They inhabited the southern extremity of Italy, from the frontiers of Lucania to the Sicilian Straits and the promontory of Leucopetra. This roughly corresponds to the modern region of Calabria. Occupying originally the mountains and hills of modern Calabria, they were the southernmost branch of the Osco Umbrian Italic tribes, and were ultimately descended from the Samnites through the process of ver sacrum. They are remembered as pillagers and conquerors of the ancient Greek poleis in Magna Graecia and brave rebels of the Romans. The Museo dei Brettii e degli Enotri in Cosenza contains much recent data on the Bruttii.
Этимология
Брутти атауы ежелгі болуы керек, өйткені Диодор б.з.д. 446/445 жылдары өз қалалары қирағаннан кейін Трейс өзеніне Сибариске қоныстанған Сибариттердің қалған бөлігін Бруттиандар қуғандығы туралы айтады. Брутилердің бар екендігіне алғашқы археологиялық дәлел – б.з.д. VI ғасырдың ортасынан Кампанияның оңтүстігіндегі керамикадағы "Bruties esum" ("Мен Брутийлікпін") деген жазу. Полибий бірнеше мәрте оны ἡ Βρεττιανὴ Χώρα деп атайды, бұл, әдетте, жергілікті халықтың өз жерлеріне берген "Бретион" атауымен сәйкес келеді. Брутилер б.з.д. 356 жылдан кейін тәуелсіздік алғаннан бастап, лукандықтар мен осы кезеңнің ежелгі деректері үшін "қарсыласушылар" және "қашқан құлдар" синониміне айналды.
География
Брутти жері қазіргі Козенца провинциясының көбін қамтыды, бірақ ең солтүстік бөлігі тарихи Луканияның оңтүстік бөлігі болды, одан Тиррен теңізіне жақын Лаус өзенінен Таранто шығанағына жақын Кратиске дейінгі сызықпен бөлінді. Батысынан Тиррен теңізі, ал оңтүстігінен және шығысынан ежелгі заманда Сицилия теңізі деп аталған теңіз шайып тұрды, оның құрамында Таранто шығанағы да болды. Олардың аумағы шамамен қазіргі Калабрияға сәйкес келеді, ол тек Византия кезеңінде ғана осылай аталды. Ливий Bruttii provincia терминін қолданады. Август оны Луканиямен бірге Үшінші аймаққа (Regio III) қосты; және екі провинция Рим империясы құлауына дейін әкімшілік тұрғысынан көбінесе біріккен күйде болды және Corrector деп аталатын магистраттың біріктірілген басқаруында болды. Liber Coloniarum болса Provincia Bruttiorum-ды Луканиядан бөлек қарастырады. Бруттиум термині ежелгі және соңғы ежелгі дәуірлерде кездеспейді, тек "Брутти жері" немесе Бритти туралы мәліметтер бар. Бұл атау Батыс Рим империясы құлауынан кейін де өзгеріссіз сақталды, және 650 жылдан бастап Ломбардтардың тікелей бақылауындағы солтүстік аймақ Византия құжаттарында Бруттиум немесе Бретия деп көрсетілді.
Шығу тегі
Бруттилер қоныстанған жерді ежелгі заманда оенотриялықтар мекендеген, бұл шарап жасаумен байланыстырылатын жергілікті итальян тайпасы, оның ішінде коньи және моргеттер бағынышты бөлімдер болған сияқты. Оенотриялықтар билікте болған кезде алғашқы грек сауда бекеттері құрылды. Климаттың әдемілігі мен елдің көркемдігі, сондай-ақ осы алғашқы қоныстардың тез өркендеуі соншалықты тартымды болды, нәтижесінде бірнеше жыл ішінде көптеген грек колониялары пайда болды. 6-шы ғасырда өмір сүрген Византиялық географ Стефан Сиракузалық Антиохты, бірақ ең бастысы Аристофанды сілтеме ретінде келтіре отырып, б.з.д. 5-шы ғасырда бреттердің айтылғанын көрсетті, әсіресе Сила аймағының ормандарынан алынған бруттия пиксі (Сила шайыры) туралы мәліметтерді атады. Бруттиумның негізгі байлығы – оның ормандары, әсіресе Сила тауларының қылқан жапырақтары болды, олар мал жаюға жайлы жағдай жасады және кеме жасауда су өткізбеу үшін, немесе терракота ыдыстардың қақпақтарын бекіту үшін, сондай-ақ медицинада немесе косметикада қолданылатын ағаш пен шайырдың көзі болды. 4-шы ғасырдың барысында үлкен өзгеріс болды; лукандықтар (оскан халқы), өздерінің жаулауларын оңтүстікке қарай біртіндеп кеңейтіп, оенотрияның солтүстік бөліктерін бағындырғаннан кейін, енді Бруттия түбегіне басып кіріп, сол аймақтың ішкі бөлігіне және көптеген грек бекеттеріне билігін орнатты. Бұл б.з.д. 390 жылы Лаус маңындағы Тюрийлер үстінен жеңіске жеткеннен кейін болды деп есептеледі. Ежелгі авторлар бруттилердің пайда болуын шамамен б.з.д. 356 жылға, Афинадан келген Дионның Сиракузалық Дионисий II-ге жасаған жорығына дейін дателейді. Соңғысының және оның әкесінің Оңтүстік Италиядағы грек қалаларымен болған соғыстары, соның салдарынан олардың құлдырауы мен әлсіздігі, брутти билігінің өркендеуіне жол ашуға ықпал етті. Кейбір ежелгі авторлар бруттилерді бүлікші тума жерлестердің жиыны ретінде көрсетеді; Юстин олардың 500 луканиялық жас жігіттердің басшылығымен, орманды жерде тұратын бақташыларға қосылғанын айтады, сонымен қатар оенотриялықтар ғана емес, аусондар, мамертин және сикелдер сияқты басқа итальян тайпалары да болды. Диодор осы топтарды көбінесе қашқан құлдар және "соғыс ісінің сарапшылары" деп сипаттаған. Осы оқиғаларда әлеуметтік жағдайларына байланысты бруттилер деген атау "бүлікшілер" немесе "қашқан құлдар" мағынасын алды.
Даму
Бруттилердің тарихында алғашқы кезде пайда болғаннан кейін дамуы жылдам болды. Олардың экспансиялық мақсаттары басталды, және бруттиандар Магна Греция қалаларына дейін шығыс пен батысқа әсер ететінге дейін өз аумағының оңтүстігінде де, солтүстігінде де маңызды жетістіктерге қол жеткізді. Олар тез арада лукандарға қарсы тұра алатындай жеткілікті күшке және санына ие болды, сонымен қатар ішкі таулы аймақтарда тәуелсіздіктерін сақтап қалды. Лукандар олардың тәуелсіздігін мойындаған сияқты көрінеді. Брут тайпалары бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан көптеген кішкентай ауылдарды құрды, олар бекінілген қалалық орталықтармен араластырылды, онда жоғары әлеуметтік топтар (жауынгерлер, билеушілер және дін қызметкерлері) көршілес ауылдарды басқару және қорғау үшін шешімдер қабылдау үшін жиналатын. Ақша соғылды, және әлеуметтік құрылым консолидациялана бастады, ең маңыздысы – жауынгерлер тобы. Олар Bruttiorum конфедерациясы деп аталатын одақ құрды, бұл бруттиандардың экспансиясының, мәдениетінің және экономикасының шыңы болды, және Консенцияны (қазіргі Козенца) өздерінің астанасы етіп белгіледі. Басқа маңызды қалалар Пандосия, Ауфугум (қазіргі Монтальто Уффуго), Аргентанум, Клампетия, Берге, Безидия (қазіргі Бисигнано) және Окрикулум болды. Соңғысы Эпир патшасы Александрға көмек сұрады, ол әскерімен Италияға өтіп, бірнеше науқандар жүргізді, оның барысында Гераклея, Консенция және Теринаны бағындырды; бірақ 326 ж.б.д. Пандосия маңындағы лукандар мен бруттиандардың біріккен күштерімен болған шайқаста қаза тапты. Олар Сиракузалық Агатоклдің қаруларына қарсы күресуге мәжбүр болды, ол өзінің флотымен олардың жағалауларын қиратты, Гиппоний қаласын алды, оны мықты бекініс және теңіз портына айналдырды, және бруттиандарды зиянды бейбіт келісімге келуге мәжбүр етті. Бірақ олар көп ұзамай осы келісімді бұзып, Гиппонийді қайтарып алды. Бұл брут ұлтының билік пен гүлденудің ең жоғары деңгейіне жеткен кезеңі болған сияқты; көп ұзамай оларға одан да қауіпті қарсыласпен күресуге тура келді, және б.з.д. 282 жылы олар Римнің күшейіп келе жатқан күшіне қарсы лукандар мен самниттерге қосылды.
Пирр соғысы
Бірнеше жыл өткен соң, олар Пирр әскеріне қосымша күштер жібергендіктері айтылады, бірақ оның жеңіліске ұшырауынан және 275 ж.б.д. Италиядан қуылғаннан кейін соғыстың толық ауыртпалығын көтеруге мәжбүр болды. Римдік генералдар Гай Фабриций Лускин мен Луций Папирийдің бірнеше жорықтары мен табыстарынан кейін Бруттийлер ақыры бағынды және олар үлкен Сила орманының жартысын тапсырып, бейбітшілік сатып алуға мәжбүр болды, бұл орман шайын мен ағашы үшін өте құнды болды. Бреттиялық қоныстану жүйесі, әдетте, Пиррдің жеңілісінен кейін тарап кеткен сияқты. Бруттий қалалары одақтас деп аталды, бірақ оларға өздерінен бастап одақтар құруға және монета соғуға тыйым салынды. Рим берген жалғыз жеңілдік – дәстүрлі заңдарды, лауазымдарды және әдет-ғұрыптарды сақтау болды: бұл формалды автономия еді, себебі бекітілген қамалдарға орналасқан римдік гарнизондарының арқасында барлық істер римдік мүдделерге сәйкес орындалды. 2-ші Пуникалық соғысқа дейінгі онжылдықтарда Бруттий қалалары мен егістік жерлерінің көрінісі жалпы кедейлікті көрсетті, бұл Пирр соғысының салдарынан және Магна Греция қалаларын әсер еткен саяси және әлеуметтік дүрбелеңдердің нәтижесі болды.
Екінші Пуникалық соғыс
Бруттилер ешқашан толық мойынсұнбады және қайта ұйымдасқаннан кейін, б.з.б. 218 жылы Ганнибалдың басып кіруінен пайдаланып, Канна шайқасынан кейін Екінші Пуни соғысында оның одақтастары болды. Олар Консенцияны қайта басып алып, тәуелсіздіктерін қайтаруға тырысты. Региум (қазіргі Реджио Калабрия) берік тұрды және соғыс бойында карфагендіктерге қарсы тұра алды. 215 ж.б.з.б., Ганнибалдың лейтенанты Ханно, Тиберий Гракхтан Грументте жеңілгеннен кейін, Бруттиумға кірді, жақын арада Бомилькар басқаратын Карфагеннен келген жаңа әскерлер қосылды; содан бері ол осы аймақты өз бекінісі етіп алды, одан Лукания мен Самниумдағы римдік генералдарға қарсы қайта-қайта шабуыл жасады, ал жеңіліске ұшырағанда немесе жау қысымына тап болғанда қауіпсіздік үшін оған қайта шегінді. Аймақтың географиялық ерекшеліктері оны ең мықты әскери позицияға айналдырды: Хасдрубалдың жеңілісі мен өлімінен кейін Ганнибал өзінің күштерін Брутти аймағына орналастырып, римдік генералдарға қарсы тұруын жалғастырды. Соғыстың соңғы кезеңдерінде б.з.б. 204 ж., Бруттидің көптеген қалалары 204 ж.б.з.б. П. Семпроний Клампетияны басып алғаннан кейін консул Гней Сервилий Кейпиоға бас иді. Төрт жыл бойы Ганнибал осы провинциядағы өз позицияларын сақтап, штаб-пәтерін көбінесе Кротона маңында орналастырды, бірақ Сквиллаче шығанағындағы шағын қаланың «Кастра Ганнибалис» аталуы, оның да тұрақты бекініс ретінде пайдаланғанын көрсетеді. Осы уақытта римдіктер, шешуші шайқастардан сақталып, қалалар мен бекіністерді бірінен соң бірін басып алып, оған қарсы күш жинады, сондықтан Ганнибал Италиядан шақырылған кезде оның қолында өте аз қала қалды.
Романизация
Ганнибалдың Африкаға қарай аттанғаннан бастап, римдіктер оларды жазалау үшін Каепион басшылығымен қабылдаған шаралар, олардың римдік мәдениетіне сіңуін аяқтады және көптеген тікелей әскери науқандардың салдары Бруттиумның гүлденуіне ауыр соққы берді. Олар қару-жарақ ұстау құқығынан айырылып, көбі құлға айналды немесе қызметшілердің орнына билік өкілдерінің төмен дәрежелі көмекшілері ретінде жұмыс істеді, ал Рим легионерлері қатарына қосыла алмады. Рим Консенция қаласының тәуелсіздігін жойды, Конфедерацияны таратып, жердің басым бөлігін тәркілеп, оны мемлекеттік жерге (ager publicus) айналдырды, ал төбелік бекіністер жүйесі тасталып немесе қиратылды. Бірақ олардың толықтай басылуына бірден қол жеткізілмеді: Екінші Пуникалық соғыс аяқталғаннан кейін бірнеше жыл бойы, әр жылы біреу претор армиямен Бруттиандарды қадағалауға жіберілді. Бұл олардың толық бағынысын қамтамасыз ету мақсатында жасалды. Олардың аумағында үш римдік ардагерлер мен олардың отбасыларынан тұратын колония құрылды: Темпса мен Кротонада – екі римдік азаматтан, ал Гиппонийде – латын құқығымен үшінші колония, қазір Вибо Валентия деп аталады. Төртінші колония сол уақытта олардың шекарасындағы Турий қаласына орналастырылды. Соңғылардың арасында Римнің алғашқы императоры Августың ата-бабалары да болды. Б.з.д. II ғасырдың соңында Виа Попилия жолы салынды, ол әскери-саяси ғана емес, экономикалық жағынан да римдік мәдениеттің арқауына айналды және бұрыннан бар Иония және Тиррен теңіз жағалауларындағы жолдарға қосылды, олар қалпына келтіріліп, жақсартылған болуы мүмкін. Аймақтың римдік мәдениетіне сіңуі соншалық толық болды, кейін Бруттиандар туралы көбінесе еске алынбады, тек бірнеше ерекше жағдайлар болды. Біріншіден, олардың жері Спартактың көтерілісі кезінде қайтадан соғыс алаңына айналды, ол Красспен болған алғашқы жеңілістерден кейін Бруттиумның ең оңтүстік бөлігіне (Плутарх Региан түбегі деп атады) паналады, онда римдік генерал оны теңізден теңізге дейін созылған бекіністермен қоршауға тырысты. Алайда, көтерілісшілердің басшысы бұл шектеулерді бұзып, соғысты Луканияның ортасына қайтадан жеткізді. Азамат соғыстары кезінде Бруттиумның жағалаулары Секст Помпейдің флоттарымен бірнеше рет қиратылды және Октавиан мен оның арасындағы бірнеше шайқастарға куә болды, ол Вибода әскері мен флотының штабын құрған еді. Страбон өз заманында бүкіл провинцияның толық күйреуге ұшырағанын айтады.
Соңғы империя
Дәстүрлі көзқарас бойынша, Оңтүстік Италия, оның ішінде Брути, экономикалық жағынан маңызды емес еді және империяның соңғы ғасырларында (басқа жерлердегідей, Үшінші ғасырдағы дағдарысты қараңыз) одан әрі құлдырады. 2- және 3-ғасырлар аралығында өнімділігі төмен және ірілерімен (әсіресе латифундиялармен) бәсекелесе алмайтын көптеген кішігірім вилла шаруашылықтары жиі сәтсіздікке ұшырады және оларды жерге инвестиция салып, өнімділігі мен байлығын арттыруға қабілетті бай немесе табысты жер иелеріне сатуға мәжбүр болды. Олар өздерінің сәнді виллаларын одан да сәнді және монументалды стильмен кеңейте алды. Осы себептерге байланысты Брутиде республикалық және ерте императорлық кезеңдегі виллалардың 60%-дан астамы осы кезеңде жоғалып кетті, бұл әсер 4-5 ғасырларда, әсіресе өңірдің жағалау аймақтарында жалғасты. Алайда, соңғы 20 жылда табылған көптеген мысалдардың бірі – 4-ғасырдағы римдік Вилла Палацци ди Касиньананың байлығы, бұл аймақ 3-ғасырда және келесі ғасырда салыстырмалы тыныштық пен қауіпсіздіктің ұзақ кезеңін бастан өткергенін көрсетеді. Шын мәнінде, аймақта экономикалық өсім және ауыл халқының айтарлықтай өсуі болды, көптеген виллалар, фермалар, ауылдар, шіркеулер және ауылдық епархиялар жер бетін зерттеу және әуе суреті арқылы анықталды. Жақын маңда Марина ди Джойоса Ионикада (б.з.д. 1 ғасыр – 4 ғасыр), Джойоса Ионикадағы Наниглиода, Ардореде (3-4 ғасырлар) және Квоте Сан Франческода (5-6 ғасырлар) осындай сәнді виллалар болды. Жерорта теңізіндегі осы аймақтың ыңғайлы орналасуы және жақсы құрлық және теңіз байланыстары 4- және 5-ғасырларда Рим сенаторлық аристократиясының және жергілікті беделді тұлғалардың инвестиция салуына, сондай-ақ осы аймақта маңызды императорлық мүліктің сақталуына шешуші фактор болды. Оңтүстік Италия 5-6 ғасырлар аралығында ірі иеліктер мен ауыл шаруашылығымен, мал шаруашылығымен, қолөнермен және саудамен байланысты экономикалық дамудың соңғы ошағы болды, ал Италияның басқа жерлерінде бұл жүйе құлдырап жатты. Алайда, жағалау аймағы 5-ғасырда, мүмкін, араб шапқыншылығына байланысты тасталып кетті, бұл ішкі аймақтағы ең қауіпсіз төбелерде, мысалы, Гераседе орталықтардың дамуына әкелді. Батыс империясының 5-ғасырдағы құлдырауы кезінде Бретион аймағы Рим императорынан жағалаудағы қарақшылардың шабуылдарынан көмек сұраған деп жазылған, бұл жылдар бойы Британияда британдықтардың аңыры ретінде қате тіркелген, атаулардың ұқсастығына байланысты.