Кіріспе

Көздің бөлігі

Көздің кіл тамыры – көздің кіл бұлшық еті мен көздің кіл эпителийінен тұрады. Кіл бұлшық еті линзаның пішінін реттейді, ал кіл эпителийі сулы юморды (көз сұйығын) өндіреді. Сулы юмор кіл тамырының пигментсіз бөлігінде түзіледі. Кіл тамыры – көз тіндеріне оттегі мен қоректік заттарды жеткізетін ұлпа қабаты – увияның бір бөлігі. Кіл тамыры хориоидтың тік тілімшесін (ora serrata) иіріс тамырына жалғастырады.

Құрылымы

Көздің кіл тамыры – көздің ішіндегі тіндік қалыңдық, сақина тәрізді пішінде, артқы камераны шыны тәрізді денеден бөліп тұрады. Оның құрамында кіл бұлшық еті, қан тамырлары және талшықты дәнекер тіндері болады. Ішкі кіл эпителийіндегі бүктемелер кіл процестері деп аталады, олар артқы камераға сулы юморды бөліп шығарады. Сулы юмор содан кейін көздің қарамағы арқылы алдыңғы камераға ағылады. Кіл тамыры линзаға зондуляр талшықтары (Зинн талшықтары) деп аталатын дәнекер тіндер арқылы бекітіледі. Кіл бұлшық етінің босаңсуы осы талшықтарға кернеу түсіреді және жарықты тор қабатқа бағыттау үшін линзаның пішінін өзгертеді. Ішкі қабаты мөлдір болып, шыны тәрізді денеге жабысады және тор қабаттың жүйке тінінен үздіксіз жалғасады. Сыртқы қабаты жоғары пигменттелген, тор қабат пигмент эпителийімен жалғасып, кеңейткіш бұлшық еттің жасушаларын құрайды. Бұл қос мембрана көбінесе тор қабатпен жалғасқан және тор қабаттың эмбриологиялық сәйкестігінің бастауы деп есептеледі. Ішкі қабаты пигментсіз болып, иіріске жеткенде пигментті қабылдайды. Тор қабаттың соңы ора сераттада бітеді. Кіл тамыры мен иіріктің түбі арасындағы кеңістік – кіл ойысы.

Жүйке жүйесі

Парасимпатиялық иннервация цилиарлық дененің ең жақсы зерттелгені. Эдингер-Вестфаль ядросынан бастау алатын пресинаптикалық парасимпатиялық сигналдар III бас сүйек жүйкесі (окуломоторлық жүйке) арқылы жүзеге асырылады және цилиарлық ганглий арқылы өтеді. Цилиарлық ганглийден шығатын постсинаптикалық талшықтар қысқа цилиарлық жүйкелерді құрайды. М3 мускарин рецепторларының парасимпатиялық стимуляциясы цилиарлық бұлшық еттің жиырылуына әкеледі, бұл жиырылу цилиарлық бұлшық ет сақинасының диаметрін кішірейтеді. Линзаның күшті бейімделуі қажет болған кезде, мысалы кітап оқу кезінде, парасимпатиялық тонус басым болады. Цилиарлық дене симпатиялық иннервацияны ұзын цилиарлық жүйкелер арқылы да қабылдайды. Қорқынышқа ұшыраған кезде сынаққа тартылған адамдардың көздері автоматты түрде алысқа көруге бейімделеді.

Функция

Кірпік денесінің үш функциясы бар: бейімделу, сулы юмор өндіру және сіңіру, сондай-ақ линзаны орнында ұстау үшін линза зоналарын сақтау.

Тұрғын үй

Қоныстану дегеніміз, кіл тамыры бұлшық еті жирылғанда линза дөңгелекленіп, көбінесе жақын заттарға назар аудару қабілеті жақсарады. Ал ол бұлшық еті босаңсқанда линза жазықталып, көбінесе алыс заттарға назар аудару қабілеті жақсарады.

Сулы көңілділік

Силиарлық процестердің кіл тәрізді эпителийі сулы юмор шығарады, ол линза мен мүйіз қабығына оттегі, қоректік заттар жеткізіп, метаболизм қалдықтарын шығаруға жауапты, себебі линза мен мүйіз қабығының өз қан тамырлары жоқ. Сулы юмордың 80 пайызы белсенді секреция механизмі арқылы (Na+K+АТФаза ферменті судың артқы камераға өтуі үшін осмостық градиент құрады) өндіріледі, ал 20 пайызы плазманың ультрафильтрациясы арқылы жасалады. Көз ішілік қысымы ультрафильтрация жылдамдығына әсер етеді, бірақ секрецияға әсер етпейді.

Линзаның аймақтары

Зонулярлық талшықтар жиынтығы линзаның ілмекше байланысын құрайды. Олар кірпікше бұлшық еті мен линзаның қабықшасы арасында мықты байланысты қамтамасыз етеді.

Клиникалық маңызы

Глаукома – көз ішкі қысымының жоғарылауымен байланысты нейропатияға алып келетін көз ауруларының тобы. Көз ішкі қысымы көз сұйығының өндірілу және сіңу деңгейіне байланысты. Көз сұйығын кіл тамырлық денесі өндіргендіктен, глаукомаға қарсы көптеген дәрілердің басты нысанасы осы кіл тамырлық денесі болып табылады. Оның қызметін тежеу көз сұйығының өндірісін азайтады, нәтижесінде көз ішіндегі қысым төмендейді. Кіл тамырлық денесіне әсер ететін 3 негізгі дәрілік препарат бар:
Бета-блокаторлар, глаукоманы емдеудің екінші ең көп қолданылатын әдісі, көз сұйығының өндірісін азайтады. Олар салыстырмалы түрде арзан және жалпы қолжетімді. Тимолол, Левобунолол және Бетаксолол – глаукоманы емдеу үшін тағайындалатын бета-блокаторлардың арасында жиі кездесетіндері. Альфа-адренергиялық агонисттер сұйықтық өндірісін азайту және дренажды жақсарту арқылы әрекет етеді. Бримонидин және Апраклонидин – глаукоманы емдеу үшін тағайындалатын екі кең таралған альфа-агонист. Alphagan P препаратында пюрит консерванты қолданылады, ол аллергиялық реакциялары бар адамдар үшін басқа көз тамшыларындағы ескі BAK консервантына қарағанда жақсы көрінеді. Сонымен қатар, эпинефрин сияқты селективтілігі төмен альфа-агонисттер кіл тамырлық денесінің тамырларын тарылту арқылы көз сұйығының өндірісін азайтуы мүмкін (тек ашық бұрышты глаукома үшін). Карбоангидраза ингибиторлары да сұйықтық өндірісін азайтады. Олар көзге тамшы (Trusopt және Azopt) және таблетка (Diamox және Neptazane) түрінде қолданылады. Егер бірнеше түрлі көз тамшысы қолданылып жатса, бұл препараттар көмектесуі мүмкін.