Кіріспе
Италиялық автор және журналист Тициано Терзани (titˈtsjaːno terˈtsaːni; 14 қыркүйек 1938 – 28 шілде 2004) – итальяндық журналист және жазушы, ең алдымен 20 ғасырдың Шығыс Азиясын терең білуімен және 1970 жылдардың ортасында Сайгонның Вьетконгтың қолына және Пномпеньдің қызыл кхмерлердің қолына түсуін көрген аз ғана батыс тілшілерінің бірі ретінде танымал.
Tiziano Terzani (titˈtsjaːno terˈtsaːni; 14 September 1938 – 28 July 2004) was an Italian journalist and writer, best known for his extensive knowledge of 20th century East Asia and for being one of the very few western reporters to witness both the fall of Saigon to the hands of the Viet Cong and the fall of Phnom Penh at the hands of the Khmer Rouge in the mid 1970s.
Ерте өмір
Терзани Флоренцияда жұмысшы отбасында, кедейлікте дүниеге келді. Оның анасы шляпа тігетін, әкесі механикалық шеберханада жұмыс істеді. Ол Пиза университетінде заң мамандығы бойынша оқыды және қазіргі Сант-Анна жоғары оқу орны болып табылатын Scuola Normale Superiore-дің беделді Collegio Medico Giuridico-да білім алды. Бітірген соң, кеңсе жабдықтарын өндіретін Olivetti компаниясында жұмыс істеді. 1965 жылы ол Жапонияға шаруашылық сапарымен барды. Бұл Азиямен алғашқы танысуы және өмірін түбірімен өзгертіп, Азияны зерттеуге қадам жасайтын шешімінің бастауы болды. Осы жылдары ол қайтадан "Астролабио" басылымына жазуға кірісті. Содан кейін Olivetti компаниясынан кетіп, Нью-Йоркке көшіп, Колумбия университетінің Халықаралық және қоғамдық істер мектебінде қытай тілі мен мәдениетін оқу үшін оқыды.
Журналистік мансап
Il Giorno газетінде журналист болып жұмыс істегеннен кейін, 1971 жылы ол неміс әйелі Анжела Стаудемен және екі кішкентай баласымен бірге Сингапурға репортер ретінде көшті, сондай-ақ неміс апталығы Der Spiegel журналының Азиядағы тілшісі болды. Кейіннен ол итальяндық Corriere della Sera және La Repubblica газеттеріне ынтымақтастығын ұсынды. Осы аралықта ол Raffaele Mattioli басқарған Banca Commerciale Italiana банкіне Шығыс Азия саясаты туралы құпия ақпарат жіберіп тұрды. Терзани Азияның тарихи және саяси контекстін жақсы білген, сонымен қатар Азия мәдениетінің философиялық аспектілеріне қызығушылық танытқан. Дінге сенбесе де, ол саяхаттарында барған елдердің рухани жақтарын іздеуге тырысты. Ол Пекин, Токио, Сингапур, Гонконг, Бангкок және Нью-Делиде жылдар бойы тұрды. Гонконгта журналист болып жұмыс істеген кезде ол қытай тілінде 鄧天諾 (Deng Tiannuo) деген атқа ие болды ("аспандық / құдайлық уәде" деген мағынада). 1980-ші жылдардағы Пекиндегі тұруы 1984 жылы "контрреволюциялық қызметтері" үшін тұтқындалып, елден қуылғаннан кейін аяқталды. Ол осы оқиғадан кейін қытай есімін пайдалануды тоқтатты. Қытайдағы тәжірибесі негізінде ол "Құпия есік" (La Porta Proibita) атты кітап жазды.
Кітаптар мен очерктер
Терзанидің Азиядағы тәжірибесі газеттердегі мақалалар мен очерктерде, сондай-ақ ол жазған бірнеше кітаптарда сипатталған. "Pelle di leopardo" (Барыс терісі) (1973) атты алғашқы кітабында Вьетнам соғысының соңғы кезеңдерін суреттейді. "Giai Phong! Сайгонның құлауы мен босатылуы" деген келесі естелігі Вьетконгтың Вьетнам астанасын басып алуын және американдық тікұшақтармен қашып кетуге тырысқан соңғы батыстықтардың асығуын баяндайды; ол біраз уақыт сол жерде болып, осы өзгерістердің куәсі болды. Екі жылдан кейін ол жаңа "Демократиялық Кампучияны" құжаттауға талпынғанда өлімге жуықтап кетті: Қызыл кхмерлер оны шекаралық Поипет қаласына келгеннен кейін өлтіруге әрекеттенді, бірақ ол қытай тілін білу арқасында өмірін сақтап қалды. Оның ең танымал кітабы "Un indovino mi disse" ("Бір жолбасшы маған айтты") еңбегінде Терзани 1993 жылғы барлық жыл бойына ұшақтан аулақ болу керектігін Гонконгтағы бір жолбасшының кеңесі мен ескертуіне сәйкес Азияны құрлық және теңіз арқылы саяхаттағанын сипаттайды. Кітаптың бір бөлімі толығымен поляк саяхатшысы Фердинанд Осендовскиге арналған. Ришард Капустинский бұл кітап туралы: «Әдеби журналистиканың ең жақсы дәстүрлерінде жазылған, терең, бай және ойландыратын ұлы кітап» деп жазды. Капустинский мен Терзани журналистикаға ортақ көзқарас ұстанды. 9/11 оқиғасынан кейін ол "Lettere contro la guerra" (Соғысқа қарсы хаттар) кітабын жазды. Бұл кітап 2001 жылдың 29 қыркүйегінде итальяндық журналист және жазушы Ориана Фаллачинің "Il Corriere della Sera" газетінде жариялаған исламға қарсы айыптауларына жауап ретінде дүниеге келді.
Соңғы еңбектері мен өлімі
Соңғы кітабында "Un altro giro di giostra" ("Айналмалы бәйгеде бір айналым"), 2001 жылы Терзани өзінің ауруы – ішек қатерлі ісігімен күреседі, ол ақырында 2004 жылы өлімге алып келді, бірақ бұрын ол елдер мен мәдениеттерді аралап, ем іздеп, өмірге жаңаша қарауды талпынды. Кітабынан бір үзінді:
"Біраз уақыттан соң, менің саяхатымның мақсаты қатерлі ісігімді емдеу емес, біздің барлығымызға әсер ететін ауру – өлім болды."
Терзани 2000-шы жылдардың басында Гималай тауларындағы шағын үйді жалға алып, медитация жасап, кітаптарын жазумен шұғылданды. Ол Италиядағы отбасына сирек баратын, бірақ ауруы күшейген кезде оқшауланудан бас тартуға мәжбүр болды. Ол Италияға оралып, өмірінің соңғы айларын әйелі мен есейген ұлымен бірге Апеннин тауларындағы Орсинья деген кішкентай ауылда өткізді, ол бұл жерді "өзінің соңғы, шын сүйіктісі" деп есептеді. Терзани 2004 жылдың 28 шілдесінде 65 жасында қайтыс болды. Оның соңғы естеліктері итальян теледидарына берген "Анам" деген сұхбатында қалдырылған, бұл үнді сөзінің мағынасы "аты жоқ адам", ол Үндістандағы ашрамда болған кезде алған лақабы.
" after a while, the goal of my journey was not the cure for my cancer anymore, but for the sickness which affects all of us: mortality"
Terzani spent the early 2000s in confinement on the mountainous Himalayas region, in a small hut that he rented in order to meditate and work on his books. He only seldom visited his family in Italy, but had to desist from his isolation when his sickness advanced too much. He returned to Italy, spending the last months of his life with his wife and grown son in Orsigna, a little village in the Apennine Mountains in the province of Pistoia that he considered "his true, last love". Terzani died on 28 July 2004, aged 65. His last memories are recorded in an interview for Italian television entitled "Anam", an Indian word that literally means "the one with no name", an appellative he gained during an experience in an ashram in India.
Мұра және биографиялық фильм
Оның өсиет кітабы "La fine è il mio inizio" (Соңы – менің басым), ұлы Фолкомен бірге жазылған, 2006 жылдың наурыз айында оның қайтысынан кейін жарық көрді және 4 айда 400,000 дана сатылды. The Times газетінің хабарлауынша, оның «Жаңа дәуір» тақырыбы Ватикан мен Avvenire газеті сияқты кейбір Рим-католик дереккөздерінен сынға ұшыраған. Алайда, Avvenire газетінде Терзаниге қатысты мақалаларды оқығанда, керісінше пікір көрінеді: «Терзани «Жаңа дәуір» гуруынан гөрі христиандыққа жақын». Онда оның 2004 жылы Свами Даянанда ашрамында студент (шишья) ретінде алған тәжірибесі оны индуизмге «өтпеуге» көндіргені, сондай-ақ ол «Жаңа дәуірге» күмәнмен қарағаны айтылады (мысалы, Un altro giro di giostra, 2004). Оның кітаптары көптеген тілдерге аударылды: неміс, француз, поляк, испан, португал, голланд, түрік, словен, жапон, қытай, орыс, венгр, румын тілдеріне және Үндістанда (ағылшын тілінде), Таиландта (ағылшын тілінде), Бразилияда (португал тілінде) және Аргентинада (испан тілінде) жарық көрді. «Менің ақырым – менің бастауым» атты фильм сол аттас кітап негізінде түсірілді, ол оның соңғы күндерін (2004 жылдың жазында, қатерлі ісікке ұшырап қайтыс болған кезде) көрсетеді, онда ол ұлы Фолкоға өмірінің оқиғаларын, саяхаттарын және өмір мен өлім туралы философиялық көзқарастарын айтады. Қазір Тоскана тауларында тұратын, индиялық садху сияқты киініп, күтіммен жүрген зейнеткер Терзани рөлін швейцариялық-неміс актері Бруно Ганц, ал оның ұлын итальяндық актер Элио Германо сомдады. Неміс-итальяндық артхаус фильмі блокбастер болмаса да, Еуропа баспасөзінде жағымды пікірлер алды. «Бұл фильмде [төменде қараңыз], сіздің әкеңізде белгілі бір францискандық рух бар. Менің ойымша, бұл керемет мақтау. Мен Калькуттада Ана Терезамен бірге жұмыс істеп, өлгендерге қамқорлық жасағанда францискандық рухтың мәнін түсіндім».