Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гил Галад – Дж. Р. Р. Толкиннің Ортажер легендасындағы ойдан шығарылған кейіпкер, Эльфтердің негізгі топтарының бірі – Нольдордың соңғы жоғары патшасы. Ол «Сақиналардың Иесі» кітабында, онда хоббит Сэм Гэмджи оның туралы өлеңнің бір бөлігін айтады, және «Силмариллионда» еске алынады. Эльфтер мен Адамдардың Соңғы Одағында Гил Галад пен Элендил Қара Мырза Сауронның Барад-Дур бекінісін қоршап, Бір Сақина үшін оған қолға-қол шайқасты. Гил Галад пен Элендил екеуі де қаза тапты, ал Элендилдің ұлы Изильдур Сақинаны өзіне алды. Гил Галад Питер Джексонның «Сақиналардың Иесі» фильмінің трилогиясының басында қысқаша көрінеді және Толкиннің Ортажеріне негізделген бірнеше бейне ойындарда пайда болады.
Gil galad is a fictional character in J. R. R. Tolkien's Middle earth legendarium, the last high king of the Noldor, one of the main divisions of Elves. He is mentioned in The Lord of the Rings, where the hobbit Sam Gamgee recites a fragment of a poem about him, and The Silmarillion. In the Last Alliance of Elves and Men, Gil galad and Elendil laid siege to the Dark Lord Sauron's fortress of Barad dûr, and fought him hand to hand for the One Ring. Both Gil galad and Elendil were killed, and Elendil's son Isildur took the Ring for himself. Gil galad briefly appears at the opening of Peter Jackson's The Lord of the Rings film trilogy, and features in several video games based on Tolkien's Middle earth.
Прозалық шығарма
Гил Галад – Белериандтың патшалық әулетінен шыққан Эльф еді; одан өзге, оның тууы туралы айтылатын әңгімелер әртүрлі. «Сильмариллион» бойынша, ол Бірінші дәуірде Финвэ үйіне Фингонның ұлы ретінде дүниеге келді. Бала кезінде Ангбанд қоршауы кезінде Фаластағы кеме жасаушы Цирданға сақталу үшін жіберілді. Басқа нұсқа бойынша, ол Ородреттің ұлы, ал Ородрет – Финарфин ұлы Ангродтың ұлы болған. Толкин бұл өзгерістерді Фингонның інісі Тургонға Гил Галадтан бұрын тәжді мұрагерлікке беру үшін жасады (Фингонды баласыз қалдырып). Кристофер Толкин «Сильмариллион» үшін бұл өзгерістерді қабылдамады, кейін бұл шешіміне өкінді. Қаһарлы соғыстан және Бірінші дәуірдің аяқталуынан кейін Гил Галад Белегер теңізінің жағасындағы Линдон аймағында өз патшалығын құрды. Гүлденген шағында оның билігі тұманды тауларға дейін жетті. Гил Галад әйел алған жоқ, балалары да болған жоқ. Ол Эльдардың арасында Анатар деп танысқан бейтаныс адамға сенімсіздік танытқан алғашқысы болды және оған Линдонға кіруге тыйым салды. Оның күдігі бекер болған жоқ, себебі Анатар – Саурон еді. Екінші дәуірдің 1600 жылы шамасында Саурон жасырын түрде Бір Сақинаны жасады. Үш Сақинаның жасаушысы Селебримбор Сауронның оларды алуға ниеттенгенін білген соң, Нария мен Вильяны Гил Галадқа сақтауға берді. Гил Галад Нарияны кеме жасаушы Цирданға тапсырды, ол оны құпия сақтау үшін ғана бергенін айтты; Цирдан оны ешқашан қолданбады. Гил Галад Вильяны және Эриадорды басқару құқығын Эльрондқа берді. Эльфтер мен Саурон арасында соғыс басталды; Гил Галад нуменорлықтардан көмек сұрады, олардың патшасы Тар Минастир үлкен әскер әкелді, бұл Гил Галадқа Сауронның әскерін жеңуге мүмкіндік берді. Минас Тиритте Исильдур қалдырған жазбада Сауронның өзі Гил Галадты жалаңаш қолымен өлтіргені айтылған. Ривенделдегі Кеңесте, Қауымдастық Бір Сақинаны оңтүстікке алып кеткенге дейін болған оқиғаны еске түсіріп, Эльронд сол шайқаста тек өзі мен Цирдан ғана Гил Галадтың жанында болғанын айтты. Сэмнің серіктері таңғалып, одан әрі сұрайды; Сэм Билбодан естігенін айтады. Арагорн бұл фрагментті «көне тілден» аударғандықтан, хоббиттер Ривенделде қалғанын ести алатынын болжайды. Оның найзасы «қар нүктесі» немесе «қар тікені», немесе көбінесе «мұздық» деп аталады (aeg – өткір, ұшты; los – қар), себебі орктар оның найзасын көргенде, оның оларға суық өлім әкелетінін білген. Эльронд Дагорлад шайқасында «Біздің қолымызда болды: Гил Галадтың найзасы мен Элендилдің қылышы, Айглос пен Нарсилге ешкім қарсы тұра алмады» деді. Толкин найзасын скандинав мифологиясындағы Одиннің қарсы тұруға мүмкін емес найзасы Гунгнирге негіздеген болуы мүмкін. Эльф пен найзаның байланысы ағылшын тегі Эльгармен байланысты болуы мүмкін, ол көне ағылшын тілінде aelf gar, «Эльф найзасы» дегенді білдіреді.
Gil galad was an Elf of a royal house of Beleriand; beyond that, accounts of his birth vary. According to The Silmarillion, he was born into the house of Finwë as a son of Fingon sometime in the First Age, and as a child, he was sent away during the Siege of Angband for safekeeping with Cirdan the shipwright in the Falas. Alternatively, he was a son of Orodreth, who became a son of Angrod, son of Finarfin: Tolkien made these changes to allow Turgon, Fingon's brother, to inherit the crown before Gil galad (leaving Fingon childless). Christopher Tolkien rejected these changes for The Silmarillion, a decision he later regretted. After the War of Wrath and the end of the First Age, Gil galad founded a realm in the coastal region of Lindon along the shores of Belegaer, the Great Sea. At its height, his realm extended eastward as far as the Misty Mountains. Gil galad did not take a wife and had no children. He was the first of the Eldar to mistrust a stranger who called himself Annatar, and forbade him from entering Lindon. His mistrust was well founded, for Annatar was in fact Sauron. About the year 1600 of the Second Age, Sauron secretly forged the One Ring. Celebrimbor, the creator of the Three Rings, gave two of them, Narya and Vilya, to Gil galad for safe keeping once he knew Sauron's intention to take them. Gil galad passed Narya to Cirdan the shipwright, who stated that this was only to keep it secret; Cirdan never used it. Gil galad chose to give Vilya, and control of Eriador, to Elrond. War broke out between the Elves and Sauron; Gil galad asked the Númenóreans for help, and their king Tar Minastir brought a great force, enabling Gil galad to defeat Sauron's army. A record left by Isildur in Minas Tirith implies that Sauron himself killed Gil galad with the heat of his bare hands. Recalling the encounter at the Council of Elrond at Rivendell before the Fellowship took the One Ring south, Elrond said that only he and Círdan stood by Gil galad in that fight. Sam's companions are impressed, and ask for more; Sam admits that is all that he learnt from Bilbo. Aragorn says the fragment is a translation from "an ancient tongue" and suggests that the hobbits may hear the rest in Rivendell. meaning "snow point" or "snow thorn" or more commonly "icicle" (aeg: sharp, pointed; los: snow) because when orcs saw his spear, they would recognize it by its reputation to bring a cold death to them. Elrond said that at the battle of Dagorlad, "we had the mastery: for the Spear of Gil galad and the Sword of Elendil, Aiglos and Narsil, none could withstand." It has been suggested that Tolkien might have based the spear on the god Odin's irresistible spear Gungnir in Norse mythology. The connection of Elf and spear could relate to the English surname Elgar, which may represent Old English aelf gar, "elf spear".
Геральдикалық құрылғылар
[[Файл:Гил Галадтың геральдикалық белгісі.jpg|thumb|upright|Гил Галадтың геральдикалық белгісі, көк фонда жұлдыздармен]]
[[File:Gil galad's heraldic device. jpg|thumb|upright|Gil galad's heraldic device with stars on a blue field
Тұжырымдама және шығармашылық
Гил-галад синдарин тілінде "жарық сәулесінің жұлдызы" дегенді білдіреді. Толкин жасаған квеня және синдарин тілдеріндегі оның есімдері тиісінше Артанаро және Роднор болды. Оның синдарин тіліндегі туған аты Эрионион, ол "патшалардың гүлі" деген мағынаны білдіреді. Толкин Гил-галадтың әр түрлі қолжазбаларында әртүрлі тегін қарастырды, соның ішінде оны Ородреттің ұлы деп есептеді. "Нуменордың құлауы" еңбегінің екінші нұсқасында ол Сильмарилдерді жасаған Фейнордың ұрпағы деп аталды. Кейін Толкин оны Финрод Фелагундтың ұлы деп санады. Кристофер Толкин "Сильмариллионның" жарияланған нұсқасын өңдегенде Гил-галадты Фигонның ұлы етті, бірақ бұл шешімінен кейін өкініп, оның тегін жасырын қалдыру керек болғанын айтты. Әдебиет зерттеушісі Лоренс Крикориан "Малорн" журналында Эльрондтың Екінші дәуірде Гил-галадтың жаршысы болғаны туралы айтады, мыңдаған жылдар бұрынғы оқиғаны бірінші тұлғадан баяндау, оқиғаны тарих ретінде қабылдауға көмектеседі, аллегория емес, және оған тереңдік сезімін қосады.
Gil galad means "star of bright light" in Sindarin. His names in Tolkien's invented languages of Quenya and Sindarin were Artanáro and Rodnor, respectively. His Sindarin birth name, Ereinion, means "scion of kings". Tolkien considered several different parentages for Gil galad in different draft texts, including making him the son of Orodreth. In the second version of The Fall of Númenor, he is called a descendant of Fëanor, who made the Silmarils. Then Tolkien treated him as a son of Finrod Felagund. Christopher Tolkien, editing the published version of The Silmarillion, made Gil galad the son of Fingon, a decision he later regretted, saying he should have left the parentage obscure. The scholar of literature Lawrence Krikorian, in Mallorn, writes that Elrond's account of being Gil galad's herald in the Second Age, thousands of years earlier, as recalled first person observation helps to make the narrative function as history rather than allegory, lending an impression of depth.
Кино, теледидар және радио
[[Файл:Джексонның Эльронды және Гил Галады.jpg|thumb|upright=1.35|Гил Галад (Марк Фергюсон сомдаған, ортада оң жақта) және оның жаршысы Эльронд (Хьюго Уивинг, сол жақта), Питер Джексонның 2001 жылғы «Жүзіктер серігі» фильміндегідей көрініс
[[File:Jackson's Elrond and Gil galad. jpg|thumb|upright=1.35|Gil galad (played by Mark Ferguson, centre right) and his herald Elrond (Hugo Weaving, left), as envisaged in Peter Jackson's 2001 film The Fellowship of the Ring
Питер Джексонның «Жүзіктер серігі» фильмінің үш бөлігінде Гил Галадты актер Марк Фергюсон сомдайды, ол «Жүзіктер серігі» фильмінің бастапқы пролог сахнасында қысқа ғана көрінеді. Гил Галад «Жүзіктер серігі» фильмінің арнайы кеңейтілген DVD-ге қосылған кадрлар артындағы деректі фильмдерде еске алынады және титрлерде көрсетілген. Фергюсон мен Крейг Паркерге (Халдир) берген сұхбатында Фергюсон оның өлімі кітаптағыдай экранда көрсетілуі жоспарланғанын, бірақ ол тым қатыгез деп табылғанын айтты. «Алмас иелері: Билік сақиналары» Amazon Prime Video телесериалында, Екінші дәуірдегі оқиғаларға назар аудара отырып, Гил Галадты Бенджамин Уокер сомдайды.
In the Lord of the Rings film trilogy by Peter Jackson, Gil galad is portrayed by actor Mark Ferguson, who appears very briefly in The Fellowship of the Ring during the opening prologue sequence. Gil galad is mentioned in the behind the scenes documentaries included with the Special Extended Edition DVD of The Fellowship of the Ring and is listed in the credits. In an interview with Ferguson and Craig Parker (Haldir), Ferguson stated that it had been planned for his death to be depicted onscreen as in the book, but it was considered too violent. In the Amazon Prime Video The Lord of the Rings: The Rings of Power TV series, which focuses on events in the Second Age, Gil Galad is played by Benjamin Walker.
Ойындар
Гил Галад Джексонның фильмдері алғаш көрсетілгеннен бері көптеген бейнеойындарға қосылды. 2004 жылғы "Жеті жүзік: Үшінші дәуір" видеоойынында Марк Фергюсон Гил Галад рөлін сомдады. Сонымен қатар, 2007 жылғы "Жеті жүзік онлайн", 2011 жылғы "Жеті жүзік: Солтүстік соғысы" және 2012 жылғы "Лего Жеті жүзік" ойындарында да Гил Галадты көруге болады, ол Doom тауының жанында пайда болады.
Gil galad has been included in multiple video games since Jackson's films were first shown. The 2004 video game The Lord of the Rings: The Third Age featured Mark Ferguson as Gil galad. Others are the 2007 The Lord of the Rings Online; the 2011 The Lord of the Rings: War in the North; and the 2012 Lego The Lord of the Rings which has Gil galad near Mount Doom.