Кіріспе

Бельгиялық тайпа

Суессиондер – Бельгиялық тайпа, Ла-Тен және Рим дәуірлерінде қазіргі Айне және Оиз аймақтарында қоныстанған. Галлия соғыстары кезінде (б.з.д. 58–50 жж.) олардың Новиодун (Помьер) қаласы Цезарь тарапынан қоршалып алынып, басып алынды. 57 жылғы науқанның соңында римдіктерге жеңілгеннен кейін, олар Римге тәуелді болып, 51 жылғы көтеріліс кезінде римдіктерге адал қалды.

Куәліктер

Олар Цезарь (б.з.б. 1-ші ғасырдың ортасы) және Плиний (б.з. 1-ші ғасыры) суессиондар деп, Страбон (б.з. 1-ші ғасырының басында) суессиондар (Σουεσσίωνες) және уэссиондар (Οὐεσσίωνας) деп, ал Птолемей (б.з. 2-ші ғасыры) уэссондар (Οὐέσσονες) деп атаған.

Этимология

Галл этнонимі Suessiones-тің этимологиясы пікірталас тудырды, бірақ көптеген ғалымдар оны «алты» деген сөзден шығарады, suexs (ғал. suexsos 'алтыншы', ирл. sé, уэльс. chwech 'алты'), галлдық дәстүр бойынша тайпалық атауларға сандарды қосу салтынан (мысалы, Vo contii, Vo corii, Tri corii, Petru corii). Басқа ұсынылған этимологияларға *su ed ti ones («тамаққа бай») немесе *swe («өз, тиісті») түбірінен жасалған сөз жатады. Іберияда куәландырылған Suessetani тайпалық аты және жер аты (курсив = no) тілдік тұрғыдан байланысты болуы мүмкін. IV ғасырда Augusta Suessionum ретінде белгілі болған Сойсон қаласы (561 жылы Suessio, 1288 жылы Soisson) және Сойсон аймағы осы тайпаның атымен аталған.

Аумағы

Суессиондердің аумағы батысында Оиз аңғарының орманмен, ал оңтүстік-шығысында Марна өзені бойындағы (Эпернай жанындағы) орманды төбелермен шектесетін. Олар кішкентай Мельди және Сильванекттердің солтүстік-шығысында, ал Ремилердің батысында қоныстанды.

Ла Тене кезеңі

Вильнёв Сен-Жермен оппидумы біздің заманымыздан бұрын 1 ғасырдың ортасында Эна өзені жанындағы жазықта салынған. Римдіктер басып алғанға дейін ол Суессиондердің ең маңызды елді мекені болды. Бұл 70 гектарға дейін жеткен маңызды галлдық жиынтық болды. Галл соғыстары кезеңінде (б.з.д. 58–50 жж.) олардың бас қаласы Помьерс оппидумы болды, ол әдетте Цезарь есімдерін атаған Новиодунум (галдық: 'жаңа бекініс') бекінісімен теңестірілді. Помьерс уақыт өте келе тасталып, Августтың билігі аяқталғаннан кейін (б.з.д. 27–б.з. 14 жж.) толық дерлік бос қалды, содан кейін олардың бас қаласы Аугуста Суессиумға айналды. Амбленьи, Понт-Сен-Мард және Эпаньиде де кішкентай оппидумдар орналасқан.

Рим дәуірі

Augusta Suessionum (қазіргі Сойссон), шамамен б.з.б. 20 жылы, Villeneuve Saint Germain және Pommiers-тен қала құруға қолайлырақ аймақта негізделді, Рим дәуірінде Suessionum civitas-ының астанасы болды. Өрбу шағында 100–120 га аумақты қамтыған бұл қала солтүстік-батыс Галлияның ең ірі елді мекендерінің бірі еді. 3-шы ғасырдағы германдық шабуылдар қаланың төңірегіне қамал салуға себеп болды. Рим 486 жылы франк патшасы Кловисқа қарсы Сиагрийдің жеңілісіне дейін ғана аймақты қорғай алды. Civitas ішіндегі кішігірім елді мекендер Шато-Тьерри, Сири-Сальсонь, Эпа-Безу, Блезмес, Синсень және Рессон-ле-Лонг қалаларында да орналасқан.

Ла Тене кезеңі

Археолог Жан Луи Бруноның сөзінше, б.з.д. 4-3 ғасырдың соңында Галлияның солтүстік бөлігінде кең ауқымды көші-қондар болған, бұл бельгиялықтардың келуімен сәйкес келуі мүмкін. Бұл мәдени өзгерістер кейінірек суессиондар арасында пайда болды, олар III ғасырдан кейін ғана бельгиялықтар құрамына толыққандай енген болуы мүмкін. Амби немесе Белловаци аумақтарында 250-200 ж.б.д. жерлеу салтындағы жаңа өзгерістер (көмуден кремацияға дейін) байқалады, ал Айн өзені аңғарында өртеу шамамен 200-150 ж.б.д. болған. Шамамен б.з.д. 80 жылы Сессон патшасы Дивисиак Ұлыбританияның оңтүстік-шығыс аймақтарында үстемдікке ие болды.

Галлия соғыстары

Цезарь өзінің Галлия соғыстарында б.з.д. 57 жылы Суессион тайпасын Галба басқарғанын баяндайды.

Саяси ұйым

Галлия соғыстарына дейін (б.з.д. 58-50 жж.) суессиондар көршілес реми тайпасымен ортақ мәдени ерекшеліктерді бөлісті, олармен бірдей заңдармен, бірдей билік өкілдерімен және біртұтас бас қолбасшымен байланыста болды. Шындығында, екі тайпа арасындағы осы шартты бірлік, ықтимал, суессиондардың пайдасына иілген. 57 ж.б.д. Цезарь Галлия Бельгикаға енген кезде, ремилер римдіктерден қорғау сұрап, осылайша тең емес қарым-қатынастан тәуелсіздік алды. Мелдилер де, мүмкін, күштірек суессиондарға бағынышты болған. Рим дәуірінде суессиондар Римге тәуелді деп есептелді, ал ремилер римдіктердің одақтастары саналды. Суессион аумағының бір бөлігі ремилерге, мелдилерге және, мүмкін, сульбанекттерге берілді. Суессиондардың ремилерге тәуелділігі біздің заманымыздың 1-ші ғасырының басына дейін сақталған сияқты, ал суессион аумағындағы Арлейн лагерінде (Рессонс-ле-Лонг) флавий кезеңіне дейін римдік әскери күштердің болғаны куәландырылған.

Дін

Аугуста-Суссионнан жергілікті қасиетті Камулорига (Камлорига) құдайына арналған ант стеласы және римдік Меркурий құдайының мүсіншігі табылды. Камулорига есімі галл тіліндегі "камулос" сөзінен туындаған, оны "батыр, қызметші" деп аударуға болады (еңбек етуші адамды білдіреді) және "рига" (< rigani 'патшайым'; ежелгі ирланд тіліндегі rígain 'патшайым' сөзімен салыстырыңыз) жұрнағы қосылған. Фоссой, Гранд-Розой және Паслиде ауылдық қасиетті орындар анықталды. Археологтар онда қай құдайларға табынғандарын анықтай алмады.

Экономика

Суессиондар екі өзен арқасынан – Эна және Марнадан өтеді. Бельгиялық галлдардың соққан монеталары алғаш рет б.з.д. II ғасырдың ортасында Ұлыбританияда пайда болды, қазір бұл монеталар "Галло-Бельгия А" түрі деп жіктеледі. Суессиондардың патшасы Дивисиактың б.з.д. 90-60 жылдар аралығында немесе оның жанында шығарған монеталары "Галло-Бельгия С" деп аталды. Осы монеталардың табылған жерлері Сассекстен Уошқа дейін, Кентке жақын аймақтарда шоғырланған. Кейінірек шығарылған "Галло-Бельгия F" монеталары (б.з.д. 60–50 жж.) Париж маңында, Суессиондардың жерлерінде және Ұлыбританияның оңтүстік, жағалау аймақтарында көптеп табылған. Осы табыстар ғалымдарды Суессиондардың Рим жаулап алғанға дейінгі II және I ғасырларда Ұлыбританиямен маңызды сауда және көші-қон байланыстарында болғанын болжауға жетеледі. Цезарь бельгиялықтардың Ұлыбританияға олжа іздеп баруын былай сипаттайды: "Ұлыбританияның ішкі бөлігінде өздерінің дәстүрлерінде аралдың түпкілікті тұрғындары деп жариялаған тайпалар қоныстанған, ал теңіз жағалауында бұрын Бельгиядан көшіп келген тайпалар, басқыншылық арқылы олжа табу үшін келді".