Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жозеф Захарияш Бем (полякша: Józef Zachariasz Bem, түрікше: Murat Pasha; 14 наурыз 1794 – 10 желтоқсан 1850) – поляк инженері және генералы, Османлы пашасы, Польша мен Венгрияның ұлттық қаһарманы, сондай-ақ басқа еуропалық патриоттық қозғалыстармен байланысты тұлға. Тадеуш Костюшко (Америка Тәуелсіздік соғысында күрескен) және Ян Генрик Дабровский (Италияда Наполеон Бонапарттың және Ресейге жасалған француз шапқыншылығының қатысушысы болған) сияқты, Бем Польшаның шекарасынан тыс жерде, басшылық қабілеттері мен әскери шеберлігі қажет болған кез келген жерде шайқасты.
Ottoman Polish statesman
Józef Zachariasz Bem (Bem József, Murat Pasha; 14 March 1794 – 10 December 1850) was a Polish engineer and general, an Ottoman pasha and a national hero of Poland and Hungary, and a figure intertwined with other European patriotic movements. Like Tadeusz Kościuszko (who fought in the American War of Independence) and Jan Henryk Dąbrowski (who fought alongside Napoleon Bonaparte in Italy and in the French Invasion of Russia), Bem fought outside Poland's borders anywhere his leadership and military skills were needed.
Ерте өмір
Ол 1794 жылдың 14 наурызында Галициядағы Тарнув қаласында дүниеге келді. Бұл Польшаның 1772 жылғы Бірінші бөлініс арқылы Габсбург монархиясының құрамына кірген аймағы еді. Наполеон басып алған территориялардан Варшава Герцогтығы құрылғаннан кейін ол ата-анасымен бірге Краковқа көшті. Мұнда ол әскери мектепті бітіргеннен соң (математика пәнінде өте жақсы білім алған), он бес жастағы кадет ретінде герцогтық әскеріне қосылды. Ол поляк артиллерия полкіне кіріп, кейін француз қызметіндегі лейтенант болды, 1812 жылғы Ресейге жасалған француз жорығына қатысты, содан кейін 1813 жылғы қаңтар-қараша айларында Данциг (Гданьск) қаласын қорғауда көзге түсіп, Легион орденінің рыцарьдық кресімен марапатталды. 1815 жылғы Вена конгресінен кейін Варшава Герцогтығы Ресей империясының тәуелді аймағы – Польша Корольдігіне айналды, ал Бем әскери колледжде оқытушы болып жұмыс істеді. Ол мұнда жаңадан жобаланған, зымыранға ұқсас қару туралы зерттеулер жүргізіп, нәтижелерін көптеген суреттермен бірге жариялады. Бем Польшаның толық тәуелсіздігін қайта орнату мақсатындағы саяси құйрыққа қатысты, бірақ оның құпия патриоттық ұйымға мүше екені анықталған соң, шені төмендетіліп, 1822 жылы бір жылға түрмеге кесілді. Сот шешімі күшін жойғанмен, Бем қызметтен кетіп Галицияға көшті. Мұнда ол бу машиналары мен олардың қолданылуын зерттеп, нәтижелерін жариялады. Бем 1830 жылға дейін Львов (қазіргі Львов) және Броди қалаларында тұрып, осы тақырыпта ғылыми еңбек жазуды жоспарлады.
He was born on 14 March 1794 in Tarnów in Galicia, the area of Poland that had become part of the Habsburg monarchy through the First Partition in 1772. After the creation of the Duchy of Warsaw from the territories captured by Napoleon, he moved with his parents to Kraków, where after finishing military school (where he distinguished himself in mathematics) he joined the ducal forces as a fifteen year old cadet. He joined a Polish artillery regiment as a sub lieutenant and then lieutenant in the French service, took part in the French invasion of Russia (1812), and subsequently distinguished himself in the defence of Danzig (Gdańsk) (JanuaryNovember 1813), winning the Knight's Cross of the Legion d'honneur. After the Congress of Vienna in 1815, the Duchy of Warsaw was transformed into the constitutional Kingdom of Poland, a dependent territory of the Russian Empire, and Bem became a teacher at a military college. There he carried out research on a newly designed rocket like missile, publishing his research with extensive illustrations. Bem became involved in a political conspiracy to restore Poland to full independence, but, when his membership in a secret patriotic organisation was discovered, he was demoted and sentenced (in 1822) to one year in prison. Although the sentence was suspended, Bem resigned his commission and moved to Galicia. There he researched steam engines and their application, and again published his results. Bem lived in Lwów (now Lviv) and Brody until 1830, and planned on writing a treatise on the subject.
Қараша көтерілісі
1830 жылы 29 қарашада Ресей империясына қарсы қараша көтерілісі басталғанда, Бем дереу поляк көтерілісшілеріне қосылды. Ол Варшаваға келді, майор шені мен 4-ші жеңіл атқыштар батальонының басшылығын алды және оны Игание мен Остроленка шайқастарында жетектеді. Остроленка шайқасында Беманың әскерлері орыс қарсыластарына батыл шабуыл жасады. Польша армиясы 6000 сарбазды жоғалтып, ауыр жеңіліске ұшырағанымен, Бемнің іс-қимылы армияның толығымен құрылуына бөгет қойды. Оның соғыс алаңындағы батылдығы үшін Бем Virtuti Militari Алтын кресімен марапатталып, бригадир-генерал шеніне көтерілді. Францияда ол Польшадағы ұлттық көтеріліс туралы келесі еңбегін жариялады, онда ол 1831 жылғы көтеріліске баға беріп қана қоймай, елдің тәуелсіздігі үшін күресті жалғастыру бағдарламасын ұсынуға тырысты. Францияда болған кезде ол Hôtel Lambert ұйымымен ынтымақтастық жасады және Тарихи-әдеби қоғамның мүшесі болды. 1833 жылы ол Португалияға либералдық Дом Педроға, реакциялық Дом Мигельге қарсы көмектесу үшін барды, бірақ поляк легионы құру мүмкін емес екені анықталған соң, бұл идеядан бас тартты. Португалияда жүргенде оған орыс агенттерінің жасаған қастандығына ұшырады. 1849 жылы Секель әскерлерінің генералы ретінде ол өзінің шағын армиясымен үлкен жетістіктерге қол жеткізді, әсіресе 9 ақпанда Писки (қазіргі Симерия, Румыния) көпірінде, онда күні бойы шайқасқаннан кейін, орасан зор күшті қуып шығарды. Трансильванияны босатудан кейін ол Австрия генералы Антон Фрайхерр фон Пухнерді Банат аймағынан ығыстыру үшін жіберілді. Бем 16 мамырда Орсовада (қазіргі Оршова) фон Пухнерді жеңді, бірақ орыс басқыншылығы Бемді Трансильванияға шегінуге мәжбүр етті. 12-22 шілде аралығында Бем үздіксіз шайқасты, бірақ ақырында 31 шілдеде 1849 жылы Сегесвар шайқасында оның армиясы басым күштермен жойылды; Бем өлімді жалғандап қашып кетті. Ол 6 тамызда Нагючюрде (қазіргі Шура Маре) жаңадан шайқасқа түсіп, өзінің шашыраған армиясын Темешвар шайқасына (қазіргі Тимишоара) жеткізіп, қиын жағдайдағы генерал Генрик Дембинскиге көмектесті. Бем басшылық етіп, 9 тамызда болған соңғы шайқаста ауыр жарақат алды.
When the November Uprising, an insurrection for Polish independence, broke out on 29 November 1830 against the Russian Empire, Bem immediately joined the Polish insurgents. He arrived in Warsaw, was given a major's commission and the command of the 4th Light Cavalry Battalion, which he led during the Battles of Iganie and Ostrołęka. During the Battle of Ostrołęka, Bem's forces bravely charged the Russian opponents. Although the Polish army suffered a serious defeat with a loss of 6,000 men, Bem's actions prevented the destruction of the entire army. For his valour on the battlefield, Bem was awarded the Virtuti Militari Golden Cross and promoted to the rank of Brigadier General. In France, he published his next work, on the national uprising in Poland, in which he not only gave an appraisal of the 1831 insurrection, but also tried to present a programme for the continuation of the struggle for the country's freedom. During his stay in France, he collaborated with the Hôtel Lambert organization and was a member of the Historical and Literary Society. In 1833 he went to Portugal to assist the liberal Dom Pedro against the reactionary Dom Miguel, but abandoned the idea when it was found that a Polish legion could not be formed there. While in Portugal he was the target of an assassination attempt carried out by Russian agents. and in 1849, as General of the Székely troops, he performed miracles with his little army, notably at the bridge of Piski (now Simeria, Romania) on 9 February, where, after fighting all day, he drove back an immense force of pursuers. After relieving Transylvania he was sent to drive the Austrian General Anton Freiherr von Puchner out of the Banat region. Bem defeated von Puchner at Orsova (now Orșova) on 16 May, but the Russian invasion forced Bem to retreat to Transylvania. From 12 to 22 July Bem was fighting continually, but finally, on 31 July 1849, his army was annihilated by overwhelming numbers in the Battle of Segesvár (now Sighişoara); Bem escaped after feigning death. He fought a fresh action at Nagycsür (now Șura Mare) on 6 August, and contrived to bring his fragmented army to the Battle of Temesvár (now Timișoara), to aid the hard pressed General Henryk Dembiński. Bem was in command and was seriously wounded in the last pitched battle of the war, fought there on 9 August.
Екінші жер аударылу және өлім
Көтеріліс күйрегеннен кейін ол Осман империясына қашып өтті, онда ислам дінін қабылдап, Мурад Паша/Паша деген атпен Алеппоның губернаторы қызметін атқарды. Оның соңғы әскери жеңісі – Алеппо қаласын қоршаған бедуиндерді жеңу болды. Оның құрметіне Маросваса́рхелиде (қазіргі Таргу Муреш, Румыния) ескерткіш орнатылды, бірақ ол венгр ұлттық ақыны Са́ндор Петёфидің өлеңдерінде мәңгілікке қалды, ал Петёфи 1849 жылғы 31 шілдеде Сегесва́р шайқасында қаза тапты. 1956 жылғы Венгрия революциясы (бастапқыда поляк Познань наразылықтарына қолдау білдіретін бірлескен наразылық ретінде басталған) 23 қазанда Будапешттегі Бем ескерткішінің алдындағы наразылықпен басталды.
On the collapse of the rebellion he fled to the Ottoman Empire, where he adopted Islam, and served as Governor of Aleppo under the name of Murad Paşa/Pasha. His last military victory was defeating Bedouins sieging the city of Aleppo. A statue to his honour has been erected at Marosvásárhely (now Târgu Mureş, Romania) but he lives still more enduringly in the verses of the Hungarian national poet Sándor Petőfi, who fell in the fatal action of 31 July 1849 at the Battle of Segesvár. The Hungarian Revolution of 1956 (which originally started as a sympathy protest, supporting the Polish Poznań protests) began on 23 October with a protest at the foot of the Bem Statue in Budapest.
Құрметтер
1950 жылы 10 желтоқсанда Венгрия оның өлімінің жүз жылдығына орай үш ескерткіш пошта маркасын шығарды. 1950 жылы 10 желтоқсанда Венгрияда Марка күніне арналған сувенирлік парақ шығарылды. 1952 жылы 15 наурызда оның маркасы 1848 жылғы революцияның батырлары сериясында пайда болды. Польша 1948 жылы 15 шілдеде Революциялардың жүз жылдығы сериясы бойынша ескерткіш пошта маркасын шығарды. Польша 1950 жылы 10 желтоқсанда оның өлімінің жүз жылдығына орай пошта маркасын шығарды.
Three commemorative postage stamps were issued on 10 December 1950 by Hungary on account of his death centenary. A souvenir sheet was issued on 10 December 1950 by Hungary on Stamp Day. On 15 March 1952 his stamp appears in Heroes of the 1848 Revolution series. Poland issued a commemorative postage stamp on 15 July 1948 in Revolution Centenaries series. Poland issued postage stamp on 10 December 1950 on his death centenary.
Танымал мәдениетте
Ұлы поляк ақыны Киприан Норвид, Ян III Собиескинің ұрпағы, Жозеф Бемге арнаған "Bema pamięci żałobny rapsod" (Бемді еске алу үшін жерлеу рапсодиясы) поэмасын, кейіннен Збигнев Герберт және Чеслав Нимен сияқты басқа суретшілер де пайдаланды. 1969 жылдан бастап Чеслав Нименнің "Bema pamięci żałobny rapsod" (Бемнің естелігіне арналған қайғылы рапсодиясы) Орталық Еуропада және темір перденің ар жағында да аса танымал болды. 1974 жылы Михал Урбаняк, Джон Аберкромби, Ян Хаммер, Рик Лэрд және Дон Грольник көмегімен ағылшын тіліндегі нұсқасы қайта жазылып, CBS Records International арқылы бүкіл әлемде жарияланды. 1977 жылы "Bema pamięci żałobny rapsod" (Бемнің естелігіне арналған қайғылы рапсодиясы) поэмасының 1970 жылғы түпнұсқасының кіріспесі Батыс Германияның Jane рок тобы тарапынан олардың "Between Heaven and Hell" (Көктем мен тозақ арасында) атты көктемдік краутрок альбомының екінші жағына кіріспе және қайталама кіріспе ретінде қолданылып, дереу алтын пластинка мәртебесіне ие болды. Жозеф Бемнің ұрпақтары негізінен Польшада және эмиграциядағы өнер және музыка индустриясымен байланысты адамдардың арасында кездеседі, олардың ішінде джаз әншісі Ева Бем, оның ағалары Александр Бем және джаз гитарисі Ярослав Бем бар.
The great Polish poet Cyprian Norwid, a descendant of Jan III Sobieski, dedicated to Józef Bem the poem Bema pamięci żałobny rapsod (Funeral Rhapsody in Memory of Bem), which was subsequently used by other artists including Zbigniew Herbert and Czesław Niemen. Since 1969 Czesław Niemen's Bema pamięci żałobny rapsod (Mourner's Rhapsody in Memory of Bem) became cult status in Central Europe and also beyond the Iron Curtain. In 1974 an English version was re recorded with the help of Michał Urbaniak, John Abercrombie, Jan Hammer, Rick Laird and Don Grolnick, which was published worldwide by CBS Records International. In 1977 the Bema pamięci żałobny rapsod (Mourner's Rhapsody in Memory of Bem) intro from the 1970 initial issue was bootlegged by the West German rock band Jane as intro and reprise intro for the second side of their elegic Krautrock album Between Heaven and Hell also immediately achieving golden record status. Józef Bem's descendants are present mainly among artists and in music related business in Poland and in exile and include the jazz singer Ewa Bem and her brothers Aleksander Bem and the jazz guitarist Jarosław Bem.