Этьен Кабе: Француз философы және утопиялық социалист

Кіріспе

Француз философы (1788–1856)

Этьен Кабе (этьен кабе; 1 қаңтар 1788 – 9 қараша 1856) – француз философы және утопиялық социалист, Икария қозғалысын құрған адам. Кабе өз заманындағы ең танымал социалистік идеолог болды, әсіресе фабрикалардың бәсекесінен зардап шеккен шеберлерге үлкен қызығушылық танытты. 1839 жылы француз тілінде «Voyage en Icarie» (ал 1840 жылы ағылшын тілінде «Travels in Icaria») атты кітабын жариялады, онда капиталистік өндірісті жұмысшылар кооперативтерімен алмастыруды ұсынды. Француз билігімен үнемі туындайтын мәселелер (1834 жылы мемлекетке опасыздық жасады деген айыптау нәтижесінде Англияда бес жылдық жерсіздікке ұшырады) оны 1848 жылы АҚШ-қа эмиграциялауға мәжбүр етті. Кабе Техас және Иллинойс штаттарында утопиялық қоғамдастықтар құрды, бірақ оның ізбасарларымен қайта-қайта туындаған жанжалдар оны қайтадан әлсіретті.

Ерте және отбасылық өмірі

Кабе Бургундиядан келген шебер-ағаш өңдеуші Клод Кабе мен оның әйелі Франсуаз Бертьедің ең кіші ұлы ретінде Кот-д’Ор облысындағы Дижон қаласында дүниеге келді. Ол заңгер мамандығын меңгерді. Кабе 1839 жылдың 25 наурызында Англиядағы саяси жерсіндіру кезінде Лондондағы Мэрилебон қаласында Дельфин Ласаджға үйленді, одан олар бір бала сүйді.

Францияда мансап

Кабе Корсикада бас прокурор болып тағайындалды. Ол 1830 жылғы шілде революциясы кезінде көтеріліс комитетінің басшысы болғанмен, Луи Филипп үкіметінде қызмет етті, бұл «Республикалық монарх» король Карл X-тің (және Луи Филипптің билікке келуіне) себеп болды. Алайда, Кабе өзінің 1830 жылғы революция тарихындағы үкіметтің консерватизміне жасаған шабуылы үшін бұл лауазымын жоғалтты. Дегенмен, 1831 жылы Кабе Франциядағы Депутаттар палатасына Кот-д’Ор өкілі ретінде сайланды және радикалдармен бірге отырды. 1834 жылы тарих кітабында және одан кейін үкіметке қарсы өткір шабуылдары үшін сатқындыққа айыпталған Кабе айыпты деп танылып, бес жылға жер аударылды. Ол Англияға қашып, саяси пана сұрады. Роберт Оуэн, Томас Мор және Шарль Фурье әсерімен Кабе «Лорд Уильям Карисдалл Икарияда» («Voyage et aventures de lord William Carisdall en Icarie», 1840) атты роман жазды, онда демократиялық түрде сайланған басқару органы барлық экономикалық қызметті бақылап, әлеуметтік өмірді тығыз қадағалайтын утопия бейнеленген. «Икария» – оның ойдан шығарылған елі мен идеалдық қоғамының атауы. Отбасы – жалғыз тәуелсіз бірлік болып қалды. Кітаптың сәттілігі Кабетті өз утопиясын іске асыруға итермеледі. Кейбір жазушылар оның «Иса Мәсіх бойынша нағыз христиандық» («Le vrai christianisme suivant Jésus Christ», бес томдық, 1846) кітабында сипатталған христиандық ықпалына мән бермеді. Бұл кітапта Мәсіхтің әлеуметтік теңдік орнату жөніндегі миссиясы сипатталған және алғашқы христиандық пен Кабет заманындағы шіркеушілік салыстырылып, соңғысы кемсітілді. Онда Кабе Иса Мәсіх жариялаған Құдайдың Патшалығы – коммунистік қоғам ғана деп мәлімдеді. Кітапта сонымен қатар 1789-1830 жылдардағы француз революцияларының тарихы да жазылған. Олар әлеуметтік келісімшартқа қол қойып, алғашқы он жылға Кабетті бас директор етіп тағайындады және 1848 жылдың 3 ақпанында Ле-Хаврден Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласына аттанды. Олар Техас штатындағы Қызыл өзен аңғарында қоныстануды жоспарлаған. Алайда, Питерс Лэнд компаниясы оларға күткен Қызыл өзен аңғарындағы миллион акр емес, Далласқа жақын Дентон округіндегі 320 акр жердің ғана құжаттарын берді (200 мильнен астам қашықтықта). Эмигранттардың бірінші тобы Нью-Орлеанға қайтып келді, ал Кабе кейіннен екінші, кішірек топпен келді. Техас пен Луизиана олар күткендей утопияға айналмады, сондықтан аурудан зардап шеккен колонистердің үштен бірі Францияға оралды. Кабе бір жылдық мерзімге бірауыздан жетекші етіп сайланды. Жақсырақ орналасу эксперименттің табысты ауыл шаруашылығы қауымдастығына айналуына мүмкіндік берді. Білім мен мәдениет мүшелері үшін өте маңызды болды. 1855 жылға қарай Науву Икария қауымы 500-ге жуық мүшеге дейін өсті, олардың берік ауыл шаруашылығы базасы, дүкендері, үш мектебі, ұн және ағаш өңдеу зауыттары, виски құю зауыты, ағылшын және француз газеттері, 39 адамнан тұратын оркестр, хор, театр, аурухана және штаттағы ең ірі кітапханасы (4000 том) болды. 1851 жылдың шілдесінде француз қазылар алқасы Кабетің кінәсіз екенін анықтағанмен, 1852 жылдың шілдесінде Наувооға оралғанда, қоғам өзгерген еді. Кейбір ер адамдар темекі шегіп, арақ ішіп, көптеген әйелдер сәнді киімдер мен зергерлік бұйымдар киіп, отбасылар жерді жеке меншік ретінде иеленді. Кабе 1853 жылдың 23 қарашасында «темекі, қатты ішімдік, тамаққа шағымдану, сондай-ақ 'көңіл көтеру үшін' аң аулау мен балық аулауға тыйым салатын «Қырық сегіз мінез-құлық ережесін» шығарды, сонымен қатар шеберханаларда толық үнсіздік сақтауды және оған бағынуды талап етті. Ол Ескі Пикер зиратында жерленген, бірақ сол жерде мектеп салу кезінде оның сүйектері көшірілді, қазір Афтон, Сент-Луис округі, Миссури штатындағы Жаңа Сент-Маркус зираты мен мавзолейінде жатыр, оның қабір тасы француз елшілігінің қаражатымен орнатылған. 1858 жылдың 15 ақпанында қалған икарийлер Сент-Луис қаласының батыс шетіндегі Челтенхемге көшіп, Кабе өзінің мұрагері етіп тағайындаған Меркадье есімді заңгердің басшылығымен қоныстанды. Бұл колония 1864 жылы таратылды (бірнеше жас жігіттер Америка Азамат соғысында соғысты), ал екі отбасы Корнинг, Айова штатындағы Икарияға қосылды (Челтенхем ауданы Сент-Луис қаласының бір бөлігіне айналды). Өлер алдында Кабе Наувоу Икариясын жергілікті сотқа шағымдады, сондай-ақ Иллинойс заң шығарушы органына қауымды құрған актіні жою туралы өтініш жасады. Науву колониясы 1858-1860 жылдар аралығында Иллинойс штатындағы егін нашарлауына және 1857 жылғы паникадан кейін Франциядан қаржылық қолдау тоқтауына байланысты Айова штатының Дес-Мойн қаласынан 80 миль оңтүстік-батысқа орналасқан Адамс округіндегі Корнингке көшті. Корнинг Икариясы 1878 жылы Франциядан келген жаңа эмигранттардың тудырған келіспеушілігінен кейін өркендеді, олар 1883 жылы Калифорния штатындағы Кловердейлде қоғам құру үшін кетіп қалды («Icaria Speranza» тек төрт жыл ғана сақталды). Корнингтегі колония 1898 жылы таратылды, бірақ ол 46 жыл бойы өмір сүрді, бұл американ тарихындағы ең ұзақ діни емес коммуналды тұрғын тәжірибесі болды. Батыс Иллинойс университетінің кітапханасында Икарияны зерттеу орталығы, сондай-ақ Икария мұрағаты мен құжаттары бар. Науву тарихи қоғамында да кейбір құжаттар мен артефакттар бар, сонымен-ақ қала тұрғындарының кейбіреулері Еңбек күні жүзім фестивалінде тарихи қойылым арқылы Икарияны еске алады. Жүзім өсірумен байланыс негізгі емес, символдық сипатта, өйткені Науву ауданында Конкорд жүзімінің өсірілуі Икариямен басталған жоқ. Ол 1830 жылдары француз католик священнигінің күш-жігерінен туындады және 1846 жылы швейцар шарапшысы Джон Таннер аймаққа Нортон жүзімін әкелгеннен кейін кеңейді. Алайда, Бакстердің жүзім шарап зауыты 1857 жылы Икариялық Эмиль мен Аннетт Бакстерлер құрды және қазір бес буынды отбасылық бизнес ретінде жұмыс істеп келеді. Ол Иллинойс штатындағы ең көне шарап зауыты.

Cabet secured an appointment as attorney general in Corsica. He represented the government of Louis Philippe, despite having headed an insurrectionary committee during the July Revolution of 1830 which led to the ouster of the "Republican Monarch" King Charles X (and the ascent of Louis Philippe). However, Cabet lost this position for his attack upon the conservatism of the government in his Histoire de la révolution de 1830. Nonetheless, in 1831, Cabet was elected to the Chamber of Deputies in France as the representative of Côte d'Or, and sat with the extreme radicals. Accused of treason in 1834 because of his bitter attacks on the government both in the history book and subsequently, Cabet was convicted and sentenced to five years' exile. He fled to England and sought political asylum. Influenced by Robert Owen, Thomas More and Charles Fourier, Cabet wrote Voyage et aventures de lord William Carisdall en Icarie ("Travel and Adventures of Lord William Carisdall in Icaria", 1840), which depicted a utopia in which a democratically elected governing body controlled all economic activity and closely supervised social life. "Icaria" is the name of his fictional country and ideal society. The nuclear family remained the only other independent unit. The book's success prompted Cabet to take steps to realize his Utopia. Some writers ignored Cabet's Christian influences, as described in his book Le vrai christianisme suivant Jésus Christ ("The real Christianity according to Jesus Christ", in five volumes, 1846). This book described Christ's mission to be to establish social equality, and contrasted primitive Christianity with the ecclesiasticism of Cabet's time to the disparagement of the latter. In it, Cabet argued that the kingdom of God announced by Jesus was nothing other than a communist society. The book also contained a popular history of the French Revolutions from 1789 to 1830. They entered into a social contract, making Cabet the director in chief for the first ten years, and embarked from Le Havre, February 3, 1848, for New Orleans, Louisiana. They expected to settle in the Red River valley in Texas. However, the Peters Land Company gave them deeds to only 320 acres of land in Denton County, Texas near what became Dallas, Texas rather than the million acres of land in the Red River Valley they expected (more than 200 miles away). The first group of emigrants ultimately returned to New Orleans; Cabet came later at the head of a second and smaller band. Neither Texas nor Louisiana proved the looked for Utopia, and, ravaged by disease, about one third of the colonists returned to France. Cabet was unanimously elected leader, for a one year term. The improved location enabled the experiment to develop into a successful agricultural community. Education and culture were highly valued by members. By 1855, the Nauvoo Icarian community had expanded to about 500 members with a solid agricultural base, as well as shops, three schools, flour and sawmills, a whiskey distillery, English and French newspapers, a 39 piece orchestra, choir, theater, hospital and the state's largest library (4000 volumes). Although found not guilty by a French jury in July 1851, when Cabet returned to Nauvoo in July 1852, the community had changed. Some men were using tobacco and abusing alcohol, many women were adorning themselves with fancy dresses and jewelry, and families claimed land as private property. Cabet responded by issuing "Forty Eight Rules of Conduct" on November 23, 1853, forbidding "tobacco, hard liquor, complaints about the food, and hunting and fishing 'for pleasure'" as well as demanding absolute silence in workshops and submission to him. He was buried at the Old Picker's Cemetery, but his remains were moved during construction of a high school on the site, and now rest at New Saint Marcus Cemetery and Mausoleum in Affton, St. Louis County, Missouri, with a gravestone funded by the French Embassy. On February 15, 1858, the remaining Icarians settled in Cheltenham on the western edge of St. Louis, under the leadership of a lawyer named Mercadier, whom Cabet had designated as his successor. That colony would disband in 1864 (with several young men fighting in the American Civil War) and two families rejoined the Icarians in Corning, Iowa discussed below (the Cheltenham area became a neighborhood within St. Louis). Before his death, Cabet sued the Nauvoo Icarians in a local court, as well as petitioned the Illinois legislature to repeal the act that incorporated the community. The Nauvoo colony relocated to Corning, Adams County, Iowa, about 80 miles southwest of Des Moines, Iowa between 1858 and 1860, because of Illinois crop failures as well as the end of financial support from France following the Panic of 1857. The Corning Icarians prospered until another factional split in 1878, prompted by new emigrants from France, who left to establish a community in Cloverdale, California in 1883 (but "Icaria Speranza" lasted only four years). The colony at Corning disbanded in 1898, but by that time it had existed for 46 years, making it the longest non religious communal living experiment in American history. The library at Western Illinois University has a Center for Icarian Studies, as well as Icarian archives and papers. The Nauvoo Historical Society also has some papers and artifacts on display, and some in the town remember the Icarians during the Labor Day Grape Festival, through a historical play. The connection with grape cultivation is more symbolic than foundational, as the growing of Concord grapes in the Nauvoo area did not begin with the Icarians. It sprang from efforts by a French Catholic priest in the 1830s, and expanded in 1846 when Swiss vintner John Tanner brought the Norton grape to the area. However, Baxter's Vineyards and Winery was founded by Icarians Emile and Annette Baxter in 1857, and continues as a 5 generation old family business. It is Illinois' oldest winery.