Кіріспе

1794 жылғы Бірінші коалиция соғысы кезіндегі әскери іс-қимыл

Триппштадт шайқасы – Бірінші коалиция соғысының 1794 жылындағы француз әскерлерінің салыстырмалы түрде шағын әскери операциясы. Француз республикалық күштері мен Пруссия және Габсбург Австриясы армиялары арасындағы қақтығыс бірнеше күнге созылды (13-17 шілде), Рейн өзенінің батысындағы неміс мемлекеттеріндегі Төменгі Вогез тауларында болды. Шайқас кең фронт бойынша жүрді және Кайзерслаутерн, Триппштадт, Шенцель және Нойштадт қалаларында, сондай-ақ Шпейербах өзенінің жағалауындағы ұрыстарды қамтыды. Бұл шайқас кейде Вогез шайқасы деп те аталады, бірақ көптеген тарихи есептер, француз және неміс тіліндегі зерттеулер де оны Триппштадт шайқасы деп сипаттайды. Кейбір зерттеулерде Плацберг те айтылады, бірақ бұл операцияны Вогез шайқасы деп атаушы зерттеулердің саны аз.

Кіріспе

Бірінші коалиция соғысының алғашқы екі жылында Жоғарғы Рейн бойымен Киелі Рим империясымен шектесетін Францияның солтүстік-шығыс шекарасы Францияның жаулары үшін басып кіру жолы болды. 1792 жылы Брансвик герцогы Людовик XVI-ны қолдау және құтқару мақсатымен солтүстік-шығыс шекара арқылы Францияға енді. 1793 жылы пруссиялықтар мен Габсбург австриялықтарын қоса алған коалиция күштері Рейн бойындағы француз бекіністерін жаулап алуға тырысты және Лаутер өзені бойындағы француздың қорғаныс бекіністеріне шабуыл жасады. 1794 жылдың жазына қарай осы майдандағы қақтығыс тоқтап, әскерлер төменгі Вогез тауларындағы Пфальц орман аймағында бір-біріне қарсы орналасты. Осы кезде Клод Мишо басқаратын Рейн армиясы Квих өзені бойында қорғаныс позициясын, ал Рене Моро басқаратын Мозель армиясы Саар өзені бойында қорғаныс позициясын иеленді. «Мозельден» солтүстікке қарай, Трипштадт қаласының тұсында Вихард Моллендорф басқаратын пруссиялық әскерлер орналасқан. Ал Рейннің арғы бетінде, Вогез тауларынан шығысқа қарай Рейн өзеніне дейін Фридрих Вильгельм фон Хогенлоге-Кирхберг басқаратын австриялықтар мен Принц Хогенлоге басқаратын пруссиялықтар орналасқан. 1794 жылдың жазындағы осы тұрақтанған жағдайға байланысты француз армияларына Габсбург австриялықтарының Австриялық Нидерландыдағы маңызды солтүстік майданға күш жіберуіне кедерес келтіру үшін коалиция әскерлеріне шабуыл жасау бұйырылды.

Шайқас

1794 жылғы 17 маусымда генерал Мишо “Рейн” армиясының бас офицерлерімен соғыс кеңесі өткізіп, шабуыл жоспарларын талқылады. “Мозель” армиясының генералдары Моро және Амбер де қатысты, себебі күтілетін әрекет екі француз армиясының бірлескен шабуылы болуы тиіс еді. Шабуылдың ең тиімді бағыты туралы келіспеушіліктер туды, нәтижесінде кеңес генерал Дезек ұсынған жоспарды іске асыруға шешім қабылдады – шабуылды атты әскерлермен бастап, жаудың сол жақ қанатына Рейн тасқыны арқылы шабуыл жасау. 2 шілдеде Мишо келісілген шабуылды бастады. Оң жақта Дезек коалициялық күштердің сол қанатын сәтті кері тартты. Дегенмен, басқа бағыттарда француз әскерлері тоқтатылып, содан кейін принц Баденнің қарсы шабуылдарына ұшырады, бұл шамамен 1,000 адамдық шығынға әкелді. Бұл Дезек дивизиясын әлсіз және оқшау қалдырды. Ақырында Дезек шегінді, ал күнінің соңында француз әскерлерінің бастапқы орналасқан жерлерінде ешқандай маңызды өзгеріс болған жоқ. Мишоның келесі соғыс кеңесінде таулардағы Кайзерслаутерннен бастап, оңтүстікке қарай Триппштадтқа дейін, Рейн тасқыны жазығындағы Нойштадт пен Шпейербах өзені бойымен созылған коалициялық желілерге шабуыл жасаудың жаңа жоспарлары жасалды. Бұл шабуылда атты әскер бастапқыда тек жауды француз армиясының алдында ұстап тұру үшін қолданылатын, ал “Мозель” және “Рейн” армияларының жаяу әскерлері тауларда жаумен күресуге тиіс болды. 13 шілдеде Мишо екінші француз шабуылын бастады. Ұрыстың ортасында француз генералы Александр Камиль Тапонье дивизиясы Триппштадттағы пруссиялық лагерьге шабуыл жасады. Шабуыл күні бойы тоқтатылды, бірақ түнде пруссиялықтар Кайзерслаутернге жақын жаңа позицияға шегінді. Сол жақта француз әскері коалициялық желіні бөліп, австриялықтардың пруссиялықтарға көмектесуіне кедергі келтірді. Тапоньенің оң жағында француз генералы Лоран де Гувион Сент-Сир Иоганнскреузді басып алды. Одан оңға қарай пруссиялықтар батыстан жасалған шабуылға қарсы Шенцельді ұстады, бірақ француздар оңтүстіктен Альбершвейлер және Рамберг арқылы шабуылдағанда Нойштадтқа шегінуге мәжбүр болды. Пруссиялық генерал Теодор фон Пфау Шенцельдегі шайқаста қаза тапты. Генерал Мишо 16 шілдеде Кайзерслаутернде пруссиялықтарға шабуыл жасап, шайқасты жалғастыруды жоспарлады, бірақ кешкісін Хоэнлоге таулардан Рейндегі Франкентальға шегінді. 17 шілдеде Сент-Сир алға жылжыды және француздар Кайзерслаутернды басып алды.

Салдары

Бұл жеңіс француздарға төменгі Вогездердегі тау жолдарына бақылау орнатуға мүмкіндік берді, бірақ ақырында бұл шайқас еш нәтиже бермеді. Шілде айының соңында Мишоға Люксембург маңындағы Трир қаласына шабуыл жасау үшін батысқа қарай жылжуға бұйрық берілді. Қыркүйек айының ортасында пруссиялықтар солтүстік-шығыс шекарасындағы әлсіреген француз әскерлеріне шабуыл жасап, Кайзерслаутернді қайта басып алды. Француздар қайтадан шабуылдады және австриялықтар Голландияны тастап, Рейнге қарай Кобленцке шегінгенге дейін шайқас жалғасты. Солтүстік жағы ашық қалғандықтан, Жоғарғы Рейндегі коалициялық әскерлер шығысқа қарай, бекітілген Майнц қаласына шегінді.