Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Этимология
Понферрада латын тілінен шыққан, Pons Ferrata, Темір көпір.
Ponferrada comes from the Latin Pons Ferrata, Iron Bridge.
Тарих
Римдіктерге дейінгі кезеңде аймақты испан-кельт галлаек халқы – астурлар мекендеген. Оларды император Август Астур-Кантабрий соғыстарында (б.з.д. 29–19 жж.) жаулап алды, ал Рим дәуірінде бұл аймақ империяның ең ірі кен орталығына айналды, онда алтын және басқа металдар мен минералдар өндірілді. Аймақта әлі де көптеген римдік кен орындары сақталған, олардың ең таңғажайыптарының бірі – 1997 жылдан бері ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген Лас-Медулас. Римдіктер жүзімді де импорттаған, ал 19 ғасырдың соңында филоксера таралуына дейін, жүзімдіктердің көп бөлігін жойған, шарап өндірісі гүлденді. Қаланың қазіргі атауы 1082 жылы Асторга епископы Осмондоның Силь өзенінен Сантьяго-де-Компостелаға қажылық жолымен өтетін зыяратшыларға өтуді жеңілдету үшін тапсырған Силь өзені үстіндегі ежелгі көпірге темір нығайтулар қосудан (латын тілінде "көпір" – pons, "темір" – ferrata) туындаған. 1881 жылы Понферрадаға теміржол келді, ал Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жергілікті вольфрам кен орындары қару-жарақ өнеркәсібін қамтамасыз ету үшін пайдаланылды. 1918 жылы аймақтағы көмір кен орындарын игеру үшін Понферрада кен, темір және болат компаниясы құрылды, ол Испанияның ең ірі көмір өндіруші корпорациясына айналды. Испанияның Ұлттық энергетикалық корпорациясы (Endesa) 1944 жылы құрылды, ал 1949 жылы ол Понферрададағы Компостилья I-де Испанияның алғашқы көмірмен жұмыс істейтін электр стансасын ашты. 1960 жылы Барсена тоғаны салынды, ал 20 ғасырдың екінші жартысында қала экономикасы негізінен кен өндіру және электр энергиясын өндіруге – гидроэлектр және көмірмен жұмыс істейтін стансаларға негізделді. 1980 жылдардың соңында көптеген кен орындары жабылды, ал кен өндіру саласының құлдырауынан кейін Понферрада біраз уақыт дағдарысқа ұшырады. Алайда, 1990 жылдардың соңында қала бірнеше өнеркәсіптік және қызмет көрсету фирмаларының құрылуымен, коммерциялық шарап өндірісін қайта жандандырумен, Леон университетінің жергілікті бөлімшесінің ашылуымен (бірнеше бакалавриат бағдарламаларын ұсынады) және қала инфрақұрылымын жақсартумен үлкен өзгерістерге ұшырады. Қазіргі таңда экономика негізінен туризмге, ауыл шаруашылығына (жемістер мен шарап), жел энергиясын өндіруге және тақта тас өндіруге негізделген, халық санының өсуі тұрақты. Туризм индустриясының соңғы жылдардағы өркендеуіне Франциядан Сантьяго-де-Компостелаға (Галиция) бағытталатын Қасиетті Яков жолының (паломниктік маршрут) танымалдылығының артуы, 1997 жылы Лас-Медуластың ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілуі және аймақта ауылдық туризмге арналған пансионаттар мен шарап заводтарының дамуы ықпал етіп отыр. Energy City Foundation 2006 жылы Понферрадада құрылды және қазіргі уақытта қаладағы Ұлттық энергия мұражайының құрылысын қадағалап, сондай-ақ қала мен оның аймағының туризмін және экономикасын одан әрі дамытуға бағытталған бірнеше басқа да жобаларды демеушілік етеді.
In pre Roman times the region was populated by the Astures, a Hispano Celtic Gallaecian people. They were conquered by Emperor Augustus in the Astur Cantabrian Wars (29–19 BC) and the area quickly became the largest mining center of the Empire during the Roman period, where gold and other metals and minerals were extracted. Numerous Roman mining sites are still visible in the area, one of the most spectacular being Las Médulas, a UNESCO World Heritage Site since 1997. Romans also imported grapevines, and wine production thrived in the region until the propagation of Phylloxera at the end of the 19th century, which destroyed the majority of the vineyards. The modern name of the city derives from the iron reinforcements added to the ancient bridge over the river Sil (Latin pons for "bridge" and ferrata for "iron"), commissioned in 1082 by Bishop Osmundo of Astorga to facilitate the crossing of the Sil River to pilgrims in their way to Santiago de Compostela. The railroad arrived in Ponferrada in 1881, and during World War I local tungsten deposits were exploited to supply the arms industry. In 1918, the Ponferrada Mining, Iron and Steel Company (lang es) was founded to exploit coal deposits in the region, and it grew to become Spain's largest coal mining corporation. The Spanish National Energy Corporation (Endesa) was founded in 1944, and in 1949, it opened Spain's first coal fueled power plant in Ponferrada, Compostilla I. In 1960, the Bárcena Dam (lang es) opened and by the second half of the 20th century the economy of the city was mainly based on mining and electricity generation, both hydroelectric and coal fueled. Starting in the late 1980s, most mines were closed, and after the collapse of the mining industry Ponferrada was in a crisis for a while. However, in the late 1990s, the city underwent a major transformation with the establishment of several industrial and service firms, the reintroduction of commercial wine production, the opening of a local branch of the University of León offering several undergraduate degrees, and in general, an improvement of the town's infrastructure. The economy is now based mainly on tourism, agriculture (fruit and wine), wind power generation and slate mining, with a constant small population increase. Important factors contributing to the recent boom of the tourism industry are the increasing popularity of the Way of St. James (lang es; a pilgrimage route that goes from France to Santiago de Compostela, Galicia), the designation in 1997 of Las Médulas as a UNESCO World Heritage Site and the development of rural tourism lodging and wineries in the area. The Energy City Foundation lang es was established in Ponferrada in 2006 and is currently overseeing the construction of the National Energy Museum (lang es) in the city, as well as sponsoring several other initiatives that should further boost tourism and the economy of the city and its region.
Климат
Понферраданың климаты Кёппен классификациясы бойынша жылы жазғы Жерорта теңізі (Csb) және Треварта классификациясы бойынша жазғы құрғақ субтропикалық (Жертеңіздік) климат, жылы жаз және салқын қыс (Csbk) сипатталады. Қыстары салқын және ылғалды, ал жаздары жылы және құрғақ. Понферрададағы орташа жылдық температура күндіз 19 °C (66 °F) және түнде 7 °C (45 °F) құрайды. Ең суық ай – қаңтарда күндізгі орташа температура 9 °C (48 °F), ал түнгі 1 °C (34 °F) болады. Ең жылы ай – шілдеде күндізгі орташа температура 29 °C (84 °F), ал түнгі 14 °C (57 °F) болады. Қыс айларында температура күндіз 5 және 15 °C (41 және 59 °F) аралығында, ал түнде -2 және 5 °C (28 және 41 °F) аралығында өзгереді. Осы кезеңде түнгі температураның нөлден төмен түсуі жиі кездеседі. Қар жауу жыл сайын шамамен 4-5 күн байқалады, бірақ қалада қатты қар жауу сирек. Жаз айларында температура күндіз 25-32 °C (77-90 °F) және түнде 12-17 °C (54-63 °F) аралығында өзгереді. Ыстық толқындар кезінде температура 35 °C-тан асуы дағды. Бұл кезеңде аспан көбінесе ашық болады, кейде дауылдар болады. Көктем мен күз мезгілдері ылғалды және жылы болады. Температура күндіз 14-25 °C (57-77 °F), ал түнде 4-10 °C (39-50 °F) аралығында өзгереді. Понферрадада тіркелген ең жоғары температура 41,5 °C (106,7 °F) – 2022 жылдың 17 шілдесінде, ал ең төменгі температура -10,4 °C (13,3 °F) – 1971 жылдың 4 қаңтарында тіркелді.
The climate in Ponferrada is warm summer Mediterranean (Csb) under the Köppen classification and subtropical with dry summer (Mediterranean) with warm summer and cool winter (Csbk) under the Trewartha classification. The winters are cool and wet, the summers are warm and dry. The average annual temperature in Ponferrada is 19 °C (66 °F) during the day and 7 °C (45 °F) at night. During the coldest month, January, the average temperature is 9 °C (48 °F) during the day and 1 °C (34 °F) at night. In the warmest month, July, the average temperature is 29 °C (84 °F) during the day and 14 °C (57 °F) at night. During the winter, temperatures generally vary between 5 and 15 °C (41 and 59 °F) during the day and between −2 and 5 °C (28 and 41 °F) at night. Nights below freezing are very common during this period. Snowfall occurs almost every year with an average of 4 5 snow days every winter, although heavy snowfalls are uncommon in the city. During the summer, temperatures generally vary between 25 and 32 °C (77 and 90 °F) during the day and between 12 and 17 °C (54 to 63 °F) at night. It is not uncommon that the temperature exceeds 35 °C (95 °F) during heatwaves. The sky is generally clear during this period with occasional storms. Spring and autumn are mild to warm and wet. Temperatures generally vary between 14 and 25 °C (57 and 77 °F) during the day and between 4 and 10 °C (39 and 50 °F) at night. The highest temperature ever recorded in Ponferrada was 41.5 °C (106.7 °F) on July 17, 2022 and the lowest −10.4 °C (13.3 °F) on January 4, 1971.
Негізгі көрікті жерлер
Понферрада қасиетті Яков жолында, ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұрасы тізіміне енген жерде орналасқан. Сантьяго-де-Компостелаға баратын көптеген паломниктер жыл сайын осы қаладан өтеді. Лас Медулас, ежелгі римдік алтын кен орындары, сондай-ақ ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұралар тізіміне кіреді, қаладан бірнеше шақырым қашықтықта жатыр. Понферрада 16 000 шаршы метрді (173 000 шаршы фут) алып жатқан Темплерлер сарайы – Кастильо де лос Темплариос (Castillo de los Templarios) сарайымен де әйгілі. 1178 жылы Леон королі Фердинанд II қаланы Темплер орденіне Сантьяго-де-Компостелаға қатынайтын паломниктерді Эль-Биерзо арқылы қорғағаны үшін сыйға берді. Бұл сарай Кастилия Темплер рыцарларының бас ұстазын қабылдаған. Алайда, Темплерлер ордені 1311 жылы таратылып, олардың мүлігі тәркіленгенге дейін, шамамен жиырма жыл бойы ғана бекінісін пайдалана алды. Көптеген ақсүйек үйлер мүлік үшін күресті, бірақ 1340 жылы Альфонсо XI оларды Лемос графына берді. Соңында, 1486 жылы Католик монархтары Понферраданы және оның сарайын Корольдікке қосты. Еуропадағы көптеген тарихи орындар сияқты, бұл сарайдың қабырғаларын құраған көптеген тас блоктар алынып, жергілікті құрылыс жобаларында қолданылды. Базилика де ла Энчина – 1573 жылы Ренессанс стилінде салынған шіркеу. Оның барокко стиліндегі мұнарасы 1614 жылы салынды. Эль-Биерзо мұражайы (lang es) аймақтың тарихымен таныстырады және маңызды археологиялық жәдігерлерді ұсынады, ал Радио мұражайы (lang es) Испаниядағы радионың тарихына қызықты саяхат ұсынады. Ұлттық Энергия мұражайы (lang es) Энергия қаласы қорының (lang es) демеушілігімен жұмыс істейді. Онда 1949 жылы Понферрадада ашылған Испанияның алғашқы көмірмен жұмыс істейтін электр станциясы – Компостилья I-нің қалпына келтірілген ғимараты мен жабдықтары бар. Сантьяго-де-Пеньяльба шіркеуі (мозараб өнерінің үлгісі), Санто-Томас-де-лас-Оллас шіркеуі (10 ғасыр) және Санта-Мария-де-Визбайо романдық шіркеуі де жақын жерде орналасқан. Қаланың ең биік нүктесі – Розеледа ауданындағы Розаледа мұнарасы (Torre de la Rosaleda), Понферрададағы ең биік ғимарат.
Ponferrada lies in the Way of St. James, a UNESCO World Heritage Site, and every year many pilgrims pass through the city in their way to Santiago de Compostela. Las Médulas, ancient Roman gold mines also included in the UNESCO World Heritage Site List, are only a few kilometres away from the city. Ponferrada is also noted for its Castillo de los Templarios, a Templar castle which covers approximately 16,000 square meters (173,000 sq ft). In 1178, Ferdinand II of León donated the city to the Templar order for protecting the pilgrims on the Way of St. James who passed through El Bierzo in their road to Santiago de Compostela. The castle hosted the Knights Templar's Grand Master of Castille. However, the Templars were only able to enjoy the use of their fortress for about twenty years before the order was disbanded and its properties confiscated in 1311. Several noble houses fought over the assets until Alfonso XI allotted them to the Count of Lemos in 1340. Finally, the Catholic Monarchs incorporated Ponferrada and its castle into the Crown in 1486. As with many other historical sites in Europe, many of the blocks that at one point formed the walls of the castle were removed and used in local construction projects. The Basilica de la Encina is a church built in the Renaissance style in 1573. Its baroque tower dates from 1614. The El Bierzo Museum (lang es) offers a tour of the history of the region and hosts several important archeological pieces, while the Museum of Radio (lang es) offers an interesting tour of the history of the radio in Spain. The National Energy Museum (lang es) is sponsored by the Energy City Foundation (lang es). It includes the restored building and equipment of Compostilla I, Spain's first coal fueled power plant opened in 1949 in Ponferrada. The church of Santiago de Peñalba (an example of Mozarabic art), the Hermitage of Santo Tomás de las Ollas (10th century) and the Romanesque Church of Santa María de Vizbayo are also nearby. The highest view from the city, is the Torre de la Rosaleda, in the Roseleda district, the tallest building in Ponferrada.
Сыртқы қызмет
Қала мен оның төңірегінде сыртқы шараларға қатысуға көптеген мүмкіндіктер бар. Жақын маңда жаяу және велосипедпен жүруге арналған көптеген оңай қол жетімді маршруттар бар, олар жолмен де, жолсыз да жүруге қолайлы, соның ішінде бүкіл Эль-Биерзо аңғарын айналатын 330 шақырымдық Ла Мирада айналма жолы да бар. Велосипедпен жүру де өте танымал, себебі аңғар тегіс және көлбеу жерлерде, жолмен де, жолсыз да жаттығу жасауға мүмкіндік береді. Понферрададан 20 шақырым қашықтықта, Аквилианос тауларында Эль Морредеро шыңында (2 135 м) шағын шаңғы курорты орналасқан. Аймақтағы көптеген шарап заводтарына барып, жергілікті шараптар мен тағамдарды татып көруге немесе жай ғана жүзімдіктерді аралауға болады.
The city and its surroundings offer many opportunities for outdoor activities. There are many easily accessible hiking and cycling routes nearby, both on and off road, including the 330 kilometer long La Mirada Circular which circles the whole El Bierzo valley. Cycling is also very popular, as the valley provides opportunities to exercise in both flat and inclined terrain, on and off road. El Morredero peak (2,135 m), 20 km from Ponferrada in the Aquilianos mountains, hosts a small ski resort. It is possible to visit many wineries in the area to try the local wines and food, or simply visit the vineyards.
Оқиғалар
Понферрада қыркүйектің бірінші аптасында көптеген концерттер мен ересектерге, әсіресе балаларға арналған іс-шаралармен жыл сайынғы фестивальді (Fiestas de La Encina) өткізеді. Ал шілде айында Темплер сарайында Темплер түнін ұйымдастырады (қатысушылар киініп, 14 ғасырдағы қала өмірін қайта жаңғыртады).
Ponferrada hosts its annual festival (Fiestas de La Encina) during the first week of September with many concerts and activities for adults and especially children, and in July, it organises a Templar Night in its Templar Castle (participants dress up and recreate town life during the 14th century).
Білім
Понферрадада бірнеше бастауыш және орта білім беру орталықтары бар, сондай-ақ ағылшын, француз, неміс, португал, итальян және галисий тілдері курстарын ұсынатын мемлекеттік тіл мектебі (Escuela Oficial de Idiomas) бар. Қалада Леон университетінің кампусы да орналасқан, ол бірнеше бакалавриат мамандықтарын ұсынады, және қашықтықтан оқуға бакалавриат білімін беретін UNED филиалы бар.
Ponferrada has several primary and secondary education centers, as well as a public language school (Escuela Oficial de Idiomas) which offers English, French, German, Portuguese, Italian and Galician language courses. The city also hosts a University of León campus, which offers several undergraduate degrees, and a UNED branch, which provides distance undergraduate education.
Мәдениет
Театрлық қойылымдар жергілікті "Театро Бергидум" театрында үнемі қойылады, сондай-ақ жеті залы бар жергілікті көп экранды кинотеатр бар. Қалада өңірлік музей ("Эль-Биерсо" музейі), радио музейі ("Радио музейі") және Ұлттық энергетика музейі орналасқан, оған қоса жыл сайын музыка және кино фестивальдері ұйымдастырылады.
Theatre productions perform regularly at the local Teatro Bergidum, and there is a local multiplex cinema with seven screens. The city hosts a regional museum (El Bierzo Museum), a radio museum (Museum of Radio) and the National Energy Museum, in addition to music and cinema festivals each year.
Спорт
Жергілікті футбол командасы SD Ponferradina қазіргі уақытта Испанияның 2-ші дивизионында ойнайды. Команда тарихының көп бөлігін Испания футбол лигасының 2-ші дивизионы B-де өткізді, бірақ 2006–07 маусымында алғаш рет 2-ші дивизионға жол алды, бұл орташа өлшемді қала үшін үлкен жетістік. Футбол және басқа да спорт түрлері, оның ішінде баскетбол, футзал және жеңіл атлетика бойынша көптеген қалалық және аймақтық лигалар бар. Қаланың жеңіл атлетика стадионы бұрынғы 800 метрге жүгіруден әлем чемпионы Коламан Трабадоның есімімен аталады. Понферрада 2014 жылдың 21-28 қыркүйегі аралығында 2014 жылғы UCI жол чемпионатының қабылдаушы қаласы болды. Қала оны ұйымдастыруға 2011 жылдың 21 қыркүйегінде тағайындалды.
The local football team, SD Ponferradina currently plays in the Spanish 2nd Division. The team had played for most of its history in the 2nd Division B of the Spanish Football League, however in the 2006–07 season the team was promoted for the first time to the 2nd Division, quite an achievement for a medium sized city. There are many intramural and regional leagues in football and other sports, including basketball, futsal, and athletics. The city's athletics stadium is named after former 800m world champion Colomán Trabado. Ponferrada hosted the 2014 UCI Road World Championships from 21 to 28 September 2014. The city was appointed to organize it, on 21 September 2011.
Көлік
Понферрадаға тас жолмен (Autovía A 6) оңай жетуге болады, сонымен қатар қалааралық қоғамдық көлік жақсы дамыған, күніне бірнеше ALSA автобусы қатынайды. Леон әуежайы ең жақын орналасқан, ал Сантьяго, А Корунья, Астурия, Вальядолид және Мадрид Барахас әуежайлары ұлттық және халықаралық рейстерге балама болып табылады.
Ponferrada is easily accessible by highway (Autovía A 6) and intercity public transportation is readily available, as several daily ALSA bus services. León Airport is the closest, while airports in Santiago, A Coruña, Asturias, Valladolid and Madrid Barajas provide alternative options for national and international air travel.
Темір жол
Понферрада теміржол станциясы қалаға RENFE компаниясы ұсынатын теміржол қызметтерін қамтамасыз етеді. Жолаушылар пойыздары қаланы Испанияның ірі қалаларымен, оның ішінде Мадрид пен Барселонамен байланыстырады.
Ponferrada railway station provides rail services to the city, that are offered by RENFE. Passenger trains link the city with major population centers in Spain, including Madrid or Barcelona.
Автобустар
Понферрада қаласында SMT (Servicio Municipal de Transporte) деп аталатын қалалық автобус желісі бар. Апта ішінде ол сегіз бағыттан, ал мереке күндері алты бағыттан тұрады. Бұл бағыттар қаланың барлық шағын аудандарын орталық қаламен және Биерсо ауруханасымен байланыстырады. Автобус паркіне Mercedes Benz Citaro және Isuzu автобустарымен қатар Mercedes Benz микроавтобустары да кіреді.
Ponferrada also has an urban bus network called SMT (Servicio Municipal de Transporte). It is made up of eight lines on the weekdays and six lines on the festive days that connect all the neighbourhoods with the city centre or Bierzo's Hospital. The bus fleet is composed of Mercedes Benz Citaro and Isuzu buses and Mercedes Benz minibuses.