Этимология

Понферрада латын тілінен шыққан, Pons Ferrata, Темір көпір.

Тарих

Римдіктерге дейінгі кезеңде аймақты испан-кельт галлаек халқы – астурлар мекендеген. Оларды император Август Астур-Кантабрий соғыстарында (б.з.д. 29–19 жж.) жаулап алды, ал Рим дәуірінде бұл аймақ империяның ең ірі кен орталығына айналды, онда алтын және басқа металдар мен минералдар өндірілді. Аймақта әлі де көптеген римдік кен орындары сақталған, олардың ең таңғажайыптарының бірі – 1997 жылдан бері ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген Лас-Медулас. Римдіктер жүзімді де импорттаған, ал 19 ғасырдың соңында филоксера таралуына дейін, жүзімдіктердің көп бөлігін жойған, шарап өндірісі гүлденді. Қаланың қазіргі атауы 1082 жылы Асторга епископы Осмондоның Силь өзенінен Сантьяго-де-Компостелаға қажылық жолымен өтетін зыяратшыларға өтуді жеңілдету үшін тапсырған Силь өзені үстіндегі ежелгі көпірге темір нығайтулар қосудан (латын тілінде "көпір" – pons, "темір" – ferrata) туындаған. 1881 жылы Понферрадаға теміржол келді, ал Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жергілікті вольфрам кен орындары қару-жарақ өнеркәсібін қамтамасыз ету үшін пайдаланылды. 1918 жылы аймақтағы көмір кен орындарын игеру үшін Понферрада кен, темір және болат компаниясы құрылды, ол Испанияның ең ірі көмір өндіруші корпорациясына айналды. Испанияның Ұлттық энергетикалық корпорациясы (Endesa) 1944 жылы құрылды, ал 1949 жылы ол Понферрададағы Компостилья I-де Испанияның алғашқы көмірмен жұмыс істейтін электр стансасын ашты. 1960 жылы Барсена тоғаны салынды, ал 20 ғасырдың екінші жартысында қала экономикасы негізінен кен өндіру және электр энергиясын өндіруге – гидроэлектр және көмірмен жұмыс істейтін стансаларға негізделді. 1980 жылдардың соңында көптеген кен орындары жабылды, ал кен өндіру саласының құлдырауынан кейін Понферрада біраз уақыт дағдарысқа ұшырады. Алайда, 1990 жылдардың соңында қала бірнеше өнеркәсіптік және қызмет көрсету фирмаларының құрылуымен, коммерциялық шарап өндірісін қайта жандандырумен, Леон университетінің жергілікті бөлімшесінің ашылуымен (бірнеше бакалавриат бағдарламаларын ұсынады) және қала инфрақұрылымын жақсартумен үлкен өзгерістерге ұшырады. Қазіргі таңда экономика негізінен туризмге, ауыл шаруашылығына (жемістер мен шарап), жел энергиясын өндіруге және тақта тас өндіруге негізделген, халық санының өсуі тұрақты. Туризм индустриясының соңғы жылдардағы өркендеуіне Франциядан Сантьяго-де-Компостелаға (Галиция) бағытталатын Қасиетті Яков жолының (паломниктік маршрут) танымалдылығының артуы, 1997 жылы Лас-Медуластың ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілуі және аймақта ауылдық туризмге арналған пансионаттар мен шарап заводтарының дамуы ықпал етіп отыр. Energy City Foundation 2006 жылы Понферрадада құрылды және қазіргі уақытта қаладағы Ұлттық энергия мұражайының құрылысын қадағалап, сондай-ақ қала мен оның аймағының туризмін және экономикасын одан әрі дамытуға бағытталған бірнеше басқа да жобаларды демеушілік етеді.

Климат

Понферраданың климаты Кёппен классификациясы бойынша жылы жазғы Жерорта теңізі (Csb) және Треварта классификациясы бойынша жазғы құрғақ субтропикалық (Жертеңіздік) климат, жылы жаз және салқын қыс (Csbk) сипатталады. Қыстары салқын және ылғалды, ал жаздары жылы және құрғақ. Понферрададағы орташа жылдық температура күндіз 19 °C (66 °F) және түнде 7 °C (45 °F) құрайды. Ең суық ай – қаңтарда күндізгі орташа температура 9 °C (48 °F), ал түнгі 1 °C (34 °F) болады. Ең жылы ай – шілдеде күндізгі орташа температура 29 °C (84 °F), ал түнгі 14 °C (57 °F) болады. Қыс айларында температура күндіз 5 және 15 °C (41 және 59 °F) аралығында, ал түнде -2 және 5 °C (28 және 41 °F) аралығында өзгереді. Осы кезеңде түнгі температураның нөлден төмен түсуі жиі кездеседі. Қар жауу жыл сайын шамамен 4-5 күн байқалады, бірақ қалада қатты қар жауу сирек. Жаз айларында температура күндіз 25-32 °C (77-90 °F) және түнде 12-17 °C (54-63 °F) аралығында өзгереді. Ыстық толқындар кезінде температура 35 °C-тан асуы дағды. Бұл кезеңде аспан көбінесе ашық болады, кейде дауылдар болады. Көктем мен күз мезгілдері ылғалды және жылы болады. Температура күндіз 14-25 °C (57-77 °F), ал түнде 4-10 °C (39-50 °F) аралығында өзгереді. Понферрадада тіркелген ең жоғары температура 41,5 °C (106,7 °F) – 2022 жылдың 17 шілдесінде, ал ең төменгі температура -10,4 °C (13,3 °F) – 1971 жылдың 4 қаңтарында тіркелді.

Негізгі көрікті жерлер

Понферрада қасиетті Яков жолында, ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұрасы тізіміне енген жерде орналасқан. Сантьяго-де-Компостелаға баратын көптеген паломниктер жыл сайын осы қаладан өтеді. Лас Медулас, ежелгі римдік алтын кен орындары, сондай-ақ ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұралар тізіміне кіреді, қаладан бірнеше шақырым қашықтықта жатыр. Понферрада 16 000 шаршы метрді (173 000 шаршы фут) алып жатқан Темплерлер сарайы – Кастильо де лос Темплариос (Castillo de los Templarios) сарайымен де әйгілі. 1178 жылы Леон королі Фердинанд II қаланы Темплер орденіне Сантьяго-де-Компостелаға қатынайтын паломниктерді Эль-Биерзо арқылы қорғағаны үшін сыйға берді. Бұл сарай Кастилия Темплер рыцарларының бас ұстазын қабылдаған. Алайда, Темплерлер ордені 1311 жылы таратылып, олардың мүлігі тәркіленгенге дейін, шамамен жиырма жыл бойы ғана бекінісін пайдалана алды. Көптеген ақсүйек үйлер мүлік үшін күресті, бірақ 1340 жылы Альфонсо XI оларды Лемос графына берді. Соңында, 1486 жылы Католик монархтары Понферраданы және оның сарайын Корольдікке қосты. Еуропадағы көптеген тарихи орындар сияқты, бұл сарайдың қабырғаларын құраған көптеген тас блоктар алынып, жергілікті құрылыс жобаларында қолданылды. Базилика де ла Энчина – 1573 жылы Ренессанс стилінде салынған шіркеу. Оның барокко стиліндегі мұнарасы 1614 жылы салынды. Эль-Биерзо мұражайы (lang es) аймақтың тарихымен таныстырады және маңызды археологиялық жәдігерлерді ұсынады, ал Радио мұражайы (lang es) Испаниядағы радионың тарихына қызықты саяхат ұсынады. Ұлттық Энергия мұражайы (lang es) Энергия қаласы қорының (lang es) демеушілігімен жұмыс істейді. Онда 1949 жылы Понферрадада ашылған Испанияның алғашқы көмірмен жұмыс істейтін электр станциясы – Компостилья I-нің қалпына келтірілген ғимараты мен жабдықтары бар. Сантьяго-де-Пеньяльба шіркеуі (мозараб өнерінің үлгісі), Санто-Томас-де-лас-Оллас шіркеуі (10 ғасыр) және Санта-Мария-де-Визбайо романдық шіркеуі де жақын жерде орналасқан. Қаланың ең биік нүктесі – Розеледа ауданындағы Розаледа мұнарасы (Torre de la Rosaleda), Понферрададағы ең биік ғимарат.

Сыртқы қызмет

Қала мен оның төңірегінде сыртқы шараларға қатысуға көптеген мүмкіндіктер бар. Жақын маңда жаяу және велосипедпен жүруге арналған көптеген оңай қол жетімді маршруттар бар, олар жолмен де, жолсыз да жүруге қолайлы, соның ішінде бүкіл Эль-Биерзо аңғарын айналатын 330 шақырымдық Ла Мирада айналма жолы да бар. Велосипедпен жүру де өте танымал, себебі аңғар тегіс және көлбеу жерлерде, жолмен де, жолсыз да жаттығу жасауға мүмкіндік береді. Понферрададан 20 шақырым қашықтықта, Аквилианос тауларында Эль Морредеро шыңында (2 135 м) шағын шаңғы курорты орналасқан. Аймақтағы көптеген шарап заводтарына барып, жергілікті шараптар мен тағамдарды татып көруге немесе жай ғана жүзімдіктерді аралауға болады.

Оқиғалар

Понферрада қыркүйектің бірінші аптасында көптеген концерттер мен ересектерге, әсіресе балаларға арналған іс-шаралармен жыл сайынғы фестивальді (Fiestas de La Encina) өткізеді. Ал шілде айында Темплер сарайында Темплер түнін ұйымдастырады (қатысушылар киініп, 14 ғасырдағы қала өмірін қайта жаңғыртады).

Білім

Понферрадада бірнеше бастауыш және орта білім беру орталықтары бар, сондай-ақ ағылшын, француз, неміс, португал, итальян және галисий тілдері курстарын ұсынатын мемлекеттік тіл мектебі (Escuela Oficial de Idiomas) бар. Қалада Леон университетінің кампусы да орналасқан, ол бірнеше бакалавриат мамандықтарын ұсынады, және қашықтықтан оқуға бакалавриат білімін беретін UNED филиалы бар.

Мәдениет

Театрлық қойылымдар жергілікті "Театро Бергидум" театрында үнемі қойылады, сондай-ақ жеті залы бар жергілікті көп экранды кинотеатр бар. Қалада өңірлік музей ("Эль-Биерсо" музейі), радио музейі ("Радио музейі") және Ұлттық энергетика музейі орналасқан, оған қоса жыл сайын музыка және кино фестивальдері ұйымдастырылады.

Спорт

Жергілікті футбол командасы SD Ponferradina қазіргі уақытта Испанияның 2-ші дивизионында ойнайды. Команда тарихының көп бөлігін Испания футбол лигасының 2-ші дивизионы B-де өткізді, бірақ 2006–07 маусымында алғаш рет 2-ші дивизионға жол алды, бұл орташа өлшемді қала үшін үлкен жетістік. Футбол және басқа да спорт түрлері, оның ішінде баскетбол, футзал және жеңіл атлетика бойынша көптеген қалалық және аймақтық лигалар бар. Қаланың жеңіл атлетика стадионы бұрынғы 800 метрге жүгіруден әлем чемпионы Коламан Трабадоның есімімен аталады. Понферрада 2014 жылдың 21-28 қыркүйегі аралығында 2014 жылғы UCI жол чемпионатының қабылдаушы қаласы болды. Қала оны ұйымдастыруға 2011 жылдың 21 қыркүйегінде тағайындалды.

Көлік

Понферрадаға тас жолмен (Autovía A 6) оңай жетуге болады, сонымен қатар қалааралық қоғамдық көлік жақсы дамыған, күніне бірнеше ALSA автобусы қатынайды. Леон әуежайы ең жақын орналасқан, ал Сантьяго, А Корунья, Астурия, Вальядолид және Мадрид Барахас әуежайлары ұлттық және халықаралық рейстерге балама болып табылады.

Темір жол

Понферрада теміржол станциясы қалаға RENFE компаниясы ұсынатын теміржол қызметтерін қамтамасыз етеді. Жолаушылар пойыздары қаланы Испанияның ірі қалаларымен, оның ішінде Мадрид пен Барселонамен байланыстырады.

Автобустар

Понферрада қаласында SMT (Servicio Municipal de Transporte) деп аталатын қалалық автобус желісі бар. Апта ішінде ол сегіз бағыттан, ал мереке күндері алты бағыттан тұрады. Бұл бағыттар қаланың барлық шағын аудандарын орталық қаламен және Биерсо ауруханасымен байланыстырады. Автобус паркіне Mercedes Benz Citaro және Isuzu автобустарымен қатар Mercedes Benz микроавтобустары да кіреді.