Иран шахтық банкінің тарихы: Реутер жеңілдігінен HSBC-ге дейін
Imperial Bank of Persia
Иранның алғашқы банкі – «Империал Банк оф Персия» (1889-1929). Бұл британ банкі, Ирандағы орталық банк ретінде жұмыс істеді, қазіргі заманғы банк жүйесін енгізді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Персия императорлық банкі (بانک شاهنشاهی ایران) – 1889 және 1929 жылдар аралығында Иранның (1935 жылға дейін Парсы деп белгілі болған) орталық банкі және эмиссиялық банкі ретінде жұмыс істеген британдық банк. Ол 1885 жылы парсы үкіметінің концессиясымен барон Джулиус Де Ройтерге (туған Израиль Бэр Иосафат) құрылды, ол неміс-иудей банкирі және кәсіпкері болған, кейіннен христиан дініне көшіп, британдық азамат атанды. Бұл банк Ирандағы алғашқы заманауи банк болып саналады және бұрын белгісіз болған еуропалық банк жүйесін елге енгізді. Банктің құқықтық орталығы Лондонда орналасқан, ол британдық заңнамаға бағынған, бірақ оның қызметі Тегеранда жүргізілді. Сонымен қатар, оның Таяу Шығыс елдерінде де филиалдары болды. Кейіннен банк Британдық Таяу Шығыс банкі (BBME) деп аталды және қазір HSBC Bank Middle East Limited деп танылады. 1979 жылғы Иран революциясынан кейін осы банктың Ирандағы барлық қызметі Bank Tejarat-қа берілді.
The Imperial Bank of Persia (بانک شاهنشاهی ایران) was a British bank that operated as the central bank and bank of issue in Iran (formerly known as Persia until 1935) between 1889 and 1929. It was established in 1885 with a concession from the Persian government to Baron Julius De Reuter (born Israel Beer Josaphat) a German–Jewish banker and businessman who later became a Christian and a British subject. The bank was the first modern bank in Iran and introduced European banking ideas to a country in which they were previously unknown. The legal centre of the bank was in London and whilst it was subject to British law, its activities were based in Tehran. It also had operations in other Middle Eastern countries. It was later named British Bank of the Middle East (BBME) and is now called HSBC Bank Middle East Limited. After the Iranian Revolution of 1979, all the Iranian activities of this bank were transferred to Bank Tejarat.
Негізгі деректер
XIX ғасырдағы Иран "дүниедегі ең артта қалған елдердің бірі" деп сипатталған. Бұл келісімді соңғы сәттерге дейін британ үкіметінен жасырып, оның жариялануы британдықтар мен ресейліктерді алаңдатты. Бұл келісімді жергілікті халық наразылықпен қабылдады, олар шахтың елдің барлық байлықтарын шетелдікке бергеніне ашуланды, ал ресейліктер британдықтардың Парсыдағы ықпалымен бәсекелесіп жатқанын көрді. Қысымның күшеюіне байланысты шах 1873 жылы концессияны тоқтатты, себебі Рейтер 15 ай ішінде теміржол жобасын бастауға үлкермеді. Рейтер оңай жеңіліп қоймас еді. Алайда, ол 1889 жылға дейін алпыс жылға банк және кен өндірісі саласында эксклюзивті құқыққа ие бола алмады. Бұл жаңа концессия біріншісідей үлкен болмаса да, британдық министр Генри Драммонд Вольфтың белсенді қолдауымен парсы банкілері мен кен өндірісін бақылауға мүмкіндік берді. Персияның Императорлық банкі 1889 жылы парсы үкіметінен 1872 жылы барон Джулиус Де Рейтерге берілген концессия негізінде құрылды (Рейтер концессиясы), ол оны мемлекеттік банкке айналдырды, ал ол алпыс жыл бойы банкноттар шығару және салықтан босату құқығына ие болды. 1907 жылғы Англо-Ресей конвенциясы Иранды Ресей мен Ұлыбританияның ықпал аймақтарына бөлді. Ол Ресейдің несие және дисконттық банкіне солтүстік Ирандағы парсы қарыздарының амортизациясынан түсетін кірісті, ал оңтүстік Ирандағы Британдық Императорлық банкіне – сол сияқты кірісті берді. 1889-1928 жылдар аралығында банк Иранның орталық және эмиссиялық банкі ретінде жұмыс істеді және елдегі банк ісінде дерлік монополияға ие болды. Банкті негізінен Glyn, Mills & Co., J. Henry Schröder & Co. және David Sassoon & Co. қаржыландырды. Джеффри Джонстың айтуынша, монополияға ие болғанына қарамастан, банктің басқаруы күлкілі болды және банк пайда табу үшін күресті. Банк отандық жинақтарды жұмылдыру арқылы иран экономикасына үлес қосты, бірақ көптеген адамдар осы жинақтардың нақты мақсатына күмән келтірді, өйткені банк көбінесе "кредит беруде парсыларды кемсітті". 1927 жылы Бушер, Шираз және Эсфахан қалаларында берілген несиелердің 80%-ы Ираннан апийон экспортын қаржыландыруға бағытталған, ал солтүстік қалалардағы несиелердің көп бөлігі Ресеймен саудаға қатысты. Императорлық банк жергілікті тұрғындарды басқарушы лауазымдарға тағайындамады; керісінше, аралас британдық, француз және түрік меншігінде болған Императорлық Осман банкі басқарушы лауазымдарда Орта Шығыстың азаматтарын жұмысқа алды. Банктің бірінші бас директоры, Лондонда итальяндық еврей отбасында туған Джозеф Рабиноға оның кеңесі әрқашан күдікпен қарады. Ол Парсыда он сегіз жыл қызмет етіп, банктің беделін арттыруға зор үлес қосты. Сол кезде парсылар күміс және алтын монеталарды қағаз ақшаға алмастырудан сақтанды. Ол барлық филиалдарға қағаз ақшаны күміспен айырбастауға жеткілікті күміс монеталар сақтауға бұйрық берді. Алайда банктің алғашқы жылдарында банкроттық жағдайлар орын алды, және кейде бұл жағдайларды британдықтардың Парсыдағы бәсекелесі ресейліктер қоздырды. Банк алғашқы жылдары тек шағын банкноттар шығарды, тіпті шалғай аймақтарда да банкноттарды күміспен айырбастауға болады. Парсы әскерлерінің қорғауымен банк тіпті шалғайдағы филиалдарды да күміс монеталармен қамтамасыз етті. Тегерандағы банктің жоғары деңгейдегі байланысшысы генерал Альберт Хотум Шиндлер болды, ол Рейтер сияқты, неміс тегін британдық азамат еді. Шиндлер көптеген жылдар бойы Парсыда өмір сүрді және сол кезде Парсыдағы еуропалық қауымдастықтың ең көп ақпарат алған мүшесі болды. Генри Драммонд Вольф оған қатты ұнағандықтан, ол сыртқы істер министрлігін оны Легация қызметкері ретінде жұмысқа алуға көндіруге тырысты. Оның орнына Рейтер оны жұмысқа алды. Шиндлер мен Рабино банктің беделін арттыруға ықпал етті. Банк 1892-1911 жылдар аралығында шахқа британдық несиелер беруде маңызды рөл атқарды. Бұл қарыздар Каспий теңізі балық шаруашылығы және Парсы шығанағындағы порттардың кедендік алымдарын пайдалану арқылы қамтамасыз етілді және парсы ұлтшылдарының алаңдауын тудырды. 1928 жылы банктің Иранның барлық ірі қалаларында 24 филиалы болды.
Nineteenth century Iran has been described as "one of the most backward countries in the world." The concession was hidden from the British government till the last minute, and alarmed both the British and Russian governments upon its revealing. The concession was resented by the local population, which protested that the Shah had granted all the resources of the land to a foreigner and by Russians who saw the British competing with their interest in Persia. Due to mounting pressure, the Shah subsequently cancelled the concession in 1873, citing the fact that Reuter failed to initiate the railway project within 15 months. Reuter was not to go down without a fight. However it was not until 1889 that he was able to get exclusive banking and mining rights for sixty years. Although this new concession was not as immense as the first one, it still granted him valuable control over Persian banking and mining with the energetic support of British minister, Henry Drummond Wolff. The Imperial Bank of Persia was finally established in 1889 on the basis of the 1872 concession to Baron Julius De Reuter from the Persian government (Reuter concession) which made it the state bank, with the exclusive right to issue notes and tax free status for sixty years. The Anglo Russian Convention of 1907 split Iran into a Russian and British sphere of influence. It assigned to the Russian Loan and Discount Bank the revenues from the amortization of Persian debts in northern Iran, and the same for the British Imperial Bank in southern Iran. Between 1889 and 1928, the bank operated as the central bank and bank of issue of Iran, and held a virtual monopoly on banking in the country. The bank was principally funded by Glyn, Mills & Co., J. Henry Schröder & Co. and David Sassoon & Co. Despite holding a monopoly, the bank's management was farcical, according to Geoffrey Jones, and the bank struggled to make a profit. The bank contributed to the Iranian economy by mobilizing domestic savings, but many were doubtful of the real use of these savings as the Bank often "discriminated against Persians in giving credit". In 1927, 80% of the loans granted in Bushehr, Shiraz and Esfahan were to finance Iranian export of opium, whereas most of the loans in the northern cities related to the trade with Russia. The imperial bank did not employ locals as managers; in contrast, the Imperial Ottoman Bank, which was under mixed British, French and Turkish ownership employed middle eastern nationals in managerial positions. The bank's first chief executive, Joseph Rabino, born in London to an Italian Jewish family, was always regarded with great suspicion by his board. He served eighteen years in Persia and was instrumental in building up the bank's reputation. At the time, Persians were wary of giving up silver and gold coins for paper notes. He ordered all branches to keep enough silver coins to be able to redeem paper notes for silver on demand. However bank runs did occur in the early years of the bank, and these runs were sometimes instigated by the Russians who were the British rival in Persia. The bank issued only small notes in the early years to be able to redeem the notes for silver even in the remote areas. With the protection of Persian soldiers, the bank supplied even remote branches with enough silver coins. The bank's high level contact in Tehran was general Albert Houtum Schindler who was, like Reuter, a British subject of German origin. Schindler lived in Persia for many years and was the most informed member of the European community in Persia at the time. Henry Drummond Wolff liked him so much that he tried unsuccessfully to persuade the foreign office to engage him as a member of Legation staff. Reuter employed him instead. Schindler and Rabino were instrumental in increasing the bank's reputation. The bank was instrumental in providing British loans to the Shah between 1892 and 1911. These loans were secured using Caspian fisheries and the custom dues of the Persian Gulf ports and raised the alarm of Persian nationalists. By 1928 the bank had 24 branches in all major Iranian cities.
Бағалау
Джонстың пікірінше, "Банк британдық империализмнің өкілі ретінде кеңінен танылды, және бұған себептер жетерлік". Джонс екі дүниежүзілік соғыс және 1920 жылдардың басында Банк британдық дипломатиялық мүдделерін Иран элитасының мүдделерінен басымдыққа қойғанын айтады.
According to Jones, "the Bank was widely seen as an agent of British imperialism, and with reason". Jones argues that during the two World Wars and in the early 1920s, the bank placed British diplomatic interests before those of Iran's elites.