Кіріспе

Эдвард Кристиан Прескотт (26 желтоқсан 1940 – 6 қараша 2022) – американдық экономист. Ол 2004 жылы экономика саласындағы Нобельдік естелік сыйлығын Финн Э. Кидландпен бөлісіп алды, «динамикалық макроэкономикаға қосқан үлесі үшін: экономикалық саясаттың уақыт бойынша тұрақтылығы және бизнес айналымдарының қозғаушы күштері». Бұл зерттеулер негізінен Кейдланд пен Прескотт Карнеги Меллон университетінің Өндірістік басқару аспирантурасында (қазір Теппер бизнес мектебі) жұмыс істеген кезеңде жүргізілді. IDEAS/RePEc рейтингісі бойынша, ол 2013 жылы әлемдегі ең көп сілтеме жасалған 19-экономист болып табылды.

Ерте өмір

Прескотт Нью-Йорк штатының Гленс-Фоллс қаласында Матильда Хельвиг Прескотт пен Уильям Клайд Прескотттың отбасында дүниеге келген. 1962 жылы ол Свартмор колледжінде математика мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды, сол жерде Delta Upsilon студенттік қауымдастығының мүшесі болды. Содан кейін 1963 жылы Кейс-Уэстен Резерв университетінде операциялық зерттеулер саласында магистр дәрежесін, ал 1967 жылы Карнеги-Меллон университетінде экономика ғылымы бойынша докторлық дәрежесін алды.

Мансап

1966 жылдан 1971 жылға дейін Прескотт Пенсильвания университетінде оқытушылық етті. Содан кейін 1980 жылға дейін Карнеги-Меллон университетіне оралды, одан кейін 2003 жылға дейін Миннесота университетінде сабақ берді. 1978 жылы Чикаго университетінде қонақ профессор болып жұмыс істеді, онда ол Форд қорының ғылыми-зерттеу профессоры атанды. Келесі жылы ол Солтүстік-Батыс университетіне барып, 1982 жылға дейін сол жерде қалды. 2003 жылдан бастап Аризона мемлекеттік университетінде оқытушылық етті. Прескотт 1981 жылдан бері Миннеаполис Федералды резервтік банкінің экономикалық кеңесшісі болды. 2004 жылы Санта-Барбарадағы Калифорния университетінде Максвелл және Мэри Пеллиш атындағы экономика кафедрасын басқарды. 2006 жылы Нью-Йорк университетінде Синсей банкінің қонақ профессоры болып тағайындалды. 2014 жылдың тамызында Прескотт Австралия Ұлттық университетінің Экономика ғылыми-зерттеу мектебінің (RSE) құрметті профессоры болып бекітілді. "Экономикадағы ғылыми еңбектер" жобасы оны 2012 жылдың тамызында академиялық жетістіктеріне сүйене отырып, әлемдегі ең ықпалды 19-шы экономист деп санады. Соңғы кезде Миннеаполис Федералды резервтік банкінде экономист және Аризона мемлекеттік университетінің W. P. Carey бизнес мектебінде профессор болып жұмыс істеді. Ол макроэкономика саласындағы, әсіресе бизнес циклдары мен жалпы тепе-теңдік теорияларындағы маңызды тұлға болды. 1977 жылы Финн Э. Кидландпен бірлесе жариялаған "Дискреция емес, ереже: Оптималды жоспарлардың үйлесімсіздігі" атты еңбегінде орталық банктердің қатаң сандық мақсаттары болуы керек пе, әлде ақша-кредит саясатын қалыптастыруда өздерінің тәуелсіздігін пайдалануға рұқсат етілуі керек пе деген мәселені талдады. Сондай-ақ ол уақыт қатарындағы құбылмалылықты тегістеуге қолданылатын Ходрик-Прескотт сүзгісі жөніндегі еңбектерімен де кеңінен танымал.

Нобель сыйлығы

Прескотт пен Финн Кидланд екі ғылыми еңбегі үшін экономика саласындағы Нобель сыйлығын алды. Бірінші мақаласы, 1977 жылы жазылған «Ережелер дискрециядан артық: оңтайлы жоспарлаудың үйлесімсіздігі» атты еңбегінде Прескотт пен Кидланд экономикалық жоспарлау мен саясаттың мақсаты – экономикадан күтілетін жауапты тудыру екенін айтады. Алайда, Прескотт пен Кидланд бұл салалардың жеке адамдардан тұратынын, болашаққа қатысты болжамдар мен күтулер жасайтын жеке адамдардан тұратынын түсінді. Прескотт пен Кидландтың айтуынша, «әлеуметтік мақсатқа жету үшін нақты және келісілген функция болған жағдайда да, саясаткерлер өз әрекеттерінің уақытын және мөлшерін білсе де, соңғы нәтижені дұрыс бағалау әлеуметтік мақсаттың максималдануына кепілдік бермейді». Прескотт пен Кидланд экономика агенттерінің шешімдерін қабылдағанда, белгілі бір экономикалық жағдайға саясаткерлердің күтілетін реакциясын ескеретінін көрсетті. Сонымен қатар, Прескотт пен Кидланд саясаткерлердің үкіметпен байланысының салдарынан сенімділік мәселесі туындайтынын атап өтті. Бұл динамиканың себебі – саяси жүйе азаматтардың қазіргі қажеттерін шешуге және оларға пайда әкелуге бағытталған. Прескотт пен Кидланд мұны қарапайым, бірақ нақты мысалмен көрсетті. Мысалда, су тасқынына ұшырау қаупі бар аймақ (тасқынды жазық) қарастырылады, ал үкімет «әлеуметтік оңтайлы нәтиже» ретінде бұл аймақта үйлер салынбауы керек екенін мәлімдейді, сондықтан су тасқынынан қорғау шараларын (бөгеттер, жағалауларды нығайту және су тасқынына қарсы сақтандыру) қамтамасыз етпейді. Рационалды агенттер мұндай аймақта тұруға бармайды. Алайда, рационалды агенттер болашақты жоспарлайды және егер олар және басқалар тасқынды жазықта үй салса, қазіргі жағдайға сүйене отырып шешім қабылдайтын үкімет болашақта су тасқынынан қорғау шараларын қолданатынын біледі. Прескотт бұл сөздерді тікелей қолданбағанмен, моральдық тәуекелді сипаттады. Екінші мақаласы, 1982 жылы жазылған «Салу уақыты және агрегаттық ауытқулар» атты еңбегінде Прескотт пен Кидланд технологиядағы өзгерістер мен жақсартулар нәтижесіндегі ұсыныстағы өзгерістер «тұрмыстың ұзақ мерзімді жақсаруына ғана емес, сонымен қатар бизнес айналымдардағы көптеген қысқа мерзімді ауытқуларға да себеп болды» деген тұжырым жасады. Бұл гипотезаны зерттеу үшін Прескотт Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңнен 1980 жылға дейінгі аралықта өнімнің, инвестициялардың, тұтынудың, еңбек өнімділігінің және жұмыспен қамтудың өзгеруін зерттеуге арналған модель құрды. Осы модельді пайдаланып, екі экономист өнімнің ауытқуларының 70 пайызын технологиядағы өзгерістер мен өсумен байланыстыра алды. Алайда, олардың ең маңызды үлесі – макроэкономикалық айнымалыларды микроэкономикалық негізде модельдеу әдісі болды.

Саяси қызмет

2009 жылдың қаңтар айында Прескотт 250-ден астам экономист пен профессорлармен бірге АҚШ президенті Барак Обамаға Американы қалпына келтіру және инвестициялар туралы заң жобасын қабылдамауға шақыратын ашық хатқа қол қойды. Бұл хатты либертариандық ой-сана орталығы – Като институты ұйымдастырды және ол The New York Times және Arizona Republic сияқты бірнеше газетте жарнама ретінде жарияланды. Оның кейінгі жазбалары Еуропа экономикасына салықтардың зиянды әсеріне арналған.