Томас Себеок: Семиотика ғалымы және өнегешіл

Кіріспе

Америкалық семиотик (1920–2001)

Томас Альберт Себок (Sebők Tamás,; 9 қараша 1920 – 21 желтоқсан 2001) – венгр тегіндес американдық ғылымнің көп саласын білетін саңлақ, семиотик және тіл білімі маманы. Биосемиотика саласын қалаушылардың бірі ретінде ол адам емес және түрлер аралық сигналдасу мен коммуникацияны зерттеді. Ол сондай-ақ ұзақ мерзімді ядролық қалдықтар туралы ескерту хабарламаларын әзірлеудегі жұмысымен белгілі, онда ол Адамның араласуы жөніндегі жұмыс тобымен (1981 жылы құрылған) бірлесіп, Жер тұрғындарын қауіптілігі 10 000 жылдан астам сақталатын көмілген ядролық қалдықтардан алшақтату әдістерін жасады.

Ерте өмір және білім

Томас Себеок 1920 жылғы 9 қарашада Венгрияның Будапешт қаласында дүниеге келген. Ол әйгілі Фасори гимназиясында орта білім алды, онда Джон фон Нейман және Эуген Вигнер сияқты көрнекті тұлғалар оқыған. Англиядағы Кембридж университетінде (Магдалин колледжінде) қысқа ғана уақыт оқығаннан кейін, 17 жасында АҚШ-қа көшіп, 1944 жылы азаматтыққа қабылданды. Себеок 1941 жылы Чикаго университетінде бакалавр дәрежесін алды. 1943 жылы Принстон университетінде Роман Якобсонның жетекшілігімен антропологиялық лингвистика бойынша магистр, ал 1945 жылы – доктор ғылымын қорғады. Оның диссертациясы «Фин және венгр тілдеріндегі жағдайлар жүйесі: формасы мен функциясы» деп аталды. Ол биосемиотиканың негізін қалаушылардың бірі болды және 1963 жылы адам емес жануарлардың сигналдар мен белгілерді дамытуын сипаттау үшін «зоосемиотика» терминін енгізді. Сонымен қатар, ол лингвист ретінде жұмысын жалғастырып, мари тілінің (оны «Черемис» деп те атады) әр түрлі аспектілерін талдаған көптеген мақалалар мен кітаптар жариялады. Оның салааралық жұмысы мен кәсіби байланыстары антропология, биология, фольклортану, лингвистика, психология және семиотика салаларын қамтыды. Ол сонымен қатар «Семиотикаға қадамдар» (100-ден астам томдық), «Тіл білімінің қазіргі үрдістері» және «Семиотика энциклопедиялық сөздігі» сияқты бірнеше кітап сериясы мен энциклопедиялардың редакторы болды. Ол ядролық семиотика мәселесін шешу жолдарын талқылады – бұл ядролық қалдықтармен ластанған аумақтарға болашақ өркениеттердің енуін ескертуге бағытталған белгілер жүйесі. Бұл есепте «фольклорлық релелік жүйе» құру және физиктер, антропологтар мен семиотиктерден тұратын «ядролық дін қызметкерлерінің» құруы ұсынылды, олар ядролық қалдықтардың қауіптілігі туралы ортақ мәдени әңгіме жасау және сақтау үшін жұмыстеуі керек еді. Ғылыми жұмысынан өзге, Себеок жүздеген халықаралық конференциялар мен институттарды ұйымдастырды, Америка Лингвистикалық қоғамы, Халықаралық семиотикалық зерттеулер қауымдастығы, Скептикалық зерттеулер комитеті және Америка Семиотикалық қоғамы сияқты ұйымдарда жетекші лауазымдарды атқарды, сонымен қатар әлем бойынша лингвистикалық және семиотикалық оқыту бағдарламаларын және ғылыми бірлестіктерді құруға қолдау көрсетті. Оның хаттары мен зерттеу материалдары Индиана университетінің мұражайында сақтаулы.

Thomas Sebeok was born on November 9, 1920, in Budapest, Hungary. He attended secondary school at the famous Fasori Gimnázium, which educated notables such as John von Neumann and Eugene Wigner. After a brief stint at Cambridge University (Magdalene College) in England, he moved to the United States at the age of 17 and became a naturalized citizen in 1944. Sebeok earned a bachelor's degree in 1941 at the University of Chicago. He earned a master's degree in anthropological linguistics, under the external guidance of Roman Jakobson, at Princeton University in 1943 and, in 1945, a doctorate at Princeton University; his dissertation was titled Finnish and Hungarian case systems: their form and function. He was among the founders of biosemiotics, and coined the term "zoosemiotics" in 1963 to describe the development of signals and signs by non human animal species. He also continued his work as a linguist, publishing several articles and books analyzing aspects of the Mari language (referring to it by the name "Cheremis"). His transdisciplinary work and professional collaborations spanned the fields of anthropology, biology, folklore studies, linguistics, psychology, and semiotics. He was also the editor of several book series and encyclopedias, including Approaches to Semiotics (over 100 volumes), Current Trends in Linguistics, and the Encyclopedic Dictionary of Semiotics. discussing solutions to the problem of nuclear semiotics, a system of signs aimed at warning future civilizations from entering geographic areas contaminated by nuclear waste. The report proposed a "folkloric relay system" and the establishment of an "atomic priesthood" of physicists, anthropologists, and semioticians to create and preserve a common cultural narrative of the hazardous nature of nuclear waste sites. In addition to his academic work, Sebeok organized hundreds of international conferences and institutes, held leadership roles in organizations such as the Linguistic Society of America, International Association for Semiotic Studies, Committee for Skeptical Inquiry, and the Semiotic Society of America, and supported the creation of linguistic and semiotics teaching programs and scholarly associations throughout the world. His correspondence and research files are held by the Indiana University Archives.

Жеке өмір

1947 жылы Себеок Мэри Элеонор Лоутонға (1912–2005) үйленді. Олардың бір баласы – Вероника С. Вальд, кейін ажырасып кетті. 1973 жылы Себеок, өзі де семиотик ғалымы болған және оның жиі серіктесі, бірлескен авторы Донна Жан Умикерге (1946 жылы туған, қазір Д. Жан Умикер Себеок) үйленді. Олардың екі баласы болды: Джессика А. Себеок және Эрика Л. Себеок. Себеок 1991 жылы Индиана университетінен зейнетке шықты, бірақ 2001 жылы қайтыс болғанға дейін семиотика саласына үлес қоса берді.

Ағылшын тіліндегі басылымдар

Себеок, Томас А., ред. Тілдегі стиль. Нью-Йорк және Лондон: Массачусетс технология институтының технологиялық баспасы және Джон Уайли және ұлдары, 1960. Себеок, Томас А, Донна Дж. Умикер Себеок және Адам Кендон. Сөздік емес коммуникация, өзара әрекеттесу және жест: Семиотикадан таңдамалы материалдар. Гаага: Mouton Publishers, 1981. , 236 бет. Поның "Дюпин", Дойлдың "Холмс", Пирс және тағы да көптеген авторлардың туындыларындағы абдуктивті логикалық қорытындылардың әдістері туралы он эссе. Себеок, Томас А, Марсия Э. Эриксон, Умберто Эко, В. В. Иванов және Моника Ректор. Карнавал! Берлин: Mouton Publishers, 1984. Себеок, Томас А, Донна Дж. Умикер Себеок және Эван П. Янг. Семиотикалық желі, 1989. Берлин: Mouton de Gruyter, 1990. Себеок, Томас А және Марсель Данеси. Мағынаның түрлері: Модельдеу жүйелері теориясы және семиотикалық талдау, 2000. Себеок, Томас А. Белгілер: Семиотикаға кіріспе. Торонто, Онтарио: Торонто университетінің баспасы, 2001.