Кіріспе

Жапон дәрігері (1871–1957) Киёши Шига (志賀 潔) – жапон дәрігері және бактериолог. Ол жан-жақты білім алып, ғылыми жаңалықтарға толы мансапты өтті. 1897 жылы Шига дизентерияны қоздыратын Shigella dysenteriae микроорганизмін және бактериялар өндіретін Шига токсинін ашты және анықтады. Ол туберкулез және трипаносомоз сияқты басқа да аурулар бойынша зерттеулер жүргізіп, бактериология және иммунология саласында көптеген жетістіктерге қол жеткізді.

Жеке өмір

Шига Мияги префектурасының Сендай қаласында дүниеге келген. Оның бастапқы тегі Сато болған, бірақ анасының отбасында тәрбиеленгендіктен, оны анасының қыздық аты – Шигаға ауыстырған. Университетте ол сол кездегі әлемге әйгілі жапон ғалымы, Роберт Кохтың ізбасары – Китасато Шибасабуромен танысты, ол өлімге әкелетін аурулардың бактериологиясы мен иммунологиясын зерттеген. Осылайша, Shigella бактериясы және бактерия өндіретін Shiga токсині оның құрметіне аталды. Шигелланы ашқаннан кейін Шига 1901 жылдан 1905 жылға дейін Германияда Поль Эрлихпен бірге жұмыс істеді.

Шигелла дизентериясының ашылуы

Токио Императорлық университетінің медицина мектебін бітіргеннен кейін Киёси Шига мансабын Китасато Шибасабуроның Жұқпалы ауруларды зерттеу институтында көмекші ретінде бастады. Китасато және оның әріптестері, соның ішінде Шига, сол кездегі көптеген қауіпті ауруларды зерттеумен қатар, 1897 жылғы дизентерия ішкеніске себеп болған микроорганизмді анықтауға күш салды. Грам-теріс бацилланың табылуы ұқсас қасиеттері бар басқа бактерия түрлерін анықтауға мүмкіндік берді. Бұл бактерия түрлері Shigella туысына жатады. S. dysenteriae бактериясын одан әрі зерттеу барысында Шига организмнің өндіретін Шига токсинін ашты. Осы жаңалықпен Шига токсиннен вакцина жасауға тырысты. Shigella dysenteriae ашқаннан кейін Киёси Шига Еуропада Пол Эрлихпен бірге трипаносомоз деп аталатын қан ауруын емдеу үшін химиотерапиялық әдістерді зерттеді, осы ауру протозоалық микроорганизмдерден туындайды. Пол Эрлих бояулардың және олардың белгілі бір бактериялар мен тіндерді ажырату және жою қабілетімен танымал. Эрлихтің Шигамен жұмыс істемес бұрынғы зерттеулері химиотерапияның ашылуына әкелді. Оның сынамаларды тасымалдауы ғалымдарға оларды өсіріп, вакцина мен туберкулин жасауға көмектесті, бұл аурумен күресуге мүмкіндік берді.