Хань Синь: Соғыс құдайы және Халықтық династияның үш батырының бірі

Кіріспе

Қытай әскери генералы және саясаткер (?– б.з.б. 196 ж.)

Хан Синь (; ? – б.з.б. 196 ж. басында) – Чу-Хань таласы кезінде Лю Банға қызмет еткен және Хан әулетінің құрылуына үлкен үлес қосқан қытай әскери генералы және саясаткері. Хан Синь Чжан Лян және Сяо Хэмен бірге «Тұңғыш Хан әулетінің үш батыры» деп аталады. Хан Синь соғыста қолданған стратегиялары мен тактикасы үшін ұлы әскери басшы ретінде танымал, олардың кейбіреулері кейбір қытай мақал-мәтелдерінің бастауы болды. Ол шайқаста жеңілген емес және жетістіктері үшін «Соғыс құдайы» деп есептелді. Хан Синьнің еңбегін мойындаған Лю Банг б.з.б. 203 жылы оған «Ци патшасы» және келесі жылы «Чу патшасы» титулдарын берді. Алайда Лю Банг Хан Синьнің күшейіп бара жатқан ықпалынан қорқып, біртіндеп оның билігін шектеді, б.з.б. 202 жылдың соңында оны «Хуайин графы» етіп төмендетті. Б.з.б. 196 жылдың басында Хан Синь бүлікке қатысқандығы айыбымен тұзаққа түсіріліп, Императрица Лю Чжидің бұйрығымен өлімге кесілді.

Ерте өмір

Хан Син соғысып жатқан мемлекеттер кезінде Чу аймағы болған Хуайин қаласында (қазіргі Цзянсу провинциясы) дүниеге келді. Ол Хан хандығының Хан тайпасынан тараған болуы мүмкін, бірақ өте кедей болған. Туған жеріндегілер анасы қайтыс болғанда, оны лайықты жерлеуге ақшасы жетпегенін айтады. Дегенмен, ол іздеуін тоқтатпады және бір күні он мың үйді қоныстандырып, анасының қабірін күзетіп тұруға болатын биік, көтеріңкі жерге тап болды. Мемлекеттік қызметке орналаса алмағандықтан және саудамен айналыса алмағандықтан, ол жақымсыз өмір сүрді және айналасындағылар оны жек көріп, көбінесе тамақ үшін басқаларға тәуелді болды. Ол әсіресе Нанчан павильонының 亭長 (басшысы) жанына тамақ сұрап жиі баратын, айлар өте келе басшының әйелі Хан Синге деген жек көруі күшейді. Бір күні ол таңертең ерте тамақ пішіріп жеп қойды, ал Хан Син келгенде тамақ қалмады. Хан Син енді оларға қош келмейтінін түсінді және қайта бармады. Бірде аштықтан зардап шегіп, өзен жағасында киім жуып тұрған қарт әйелмен кездесті, ол оған тамақ берді. Ол әйел киім жуған он күн бойы оны тамақпен қамтамасыз етті. Хан Син қуанып, оған оның мейірімділігі үшін көп сыйлық беруге уәде берді. Бірақ әйел оны сөкпек болды: "Сен сияқты жас жігіт өзін-өзі асырамайды. Мен сенің асыл тегіңнен болғандықтан тамақтандырып отырмын. Мен бұдан ештеңе күтпеймін!" Хуайин қаласындағы қасаптың ұлы Хан Синді мазақтап, оның бойы биік болғанымен және қылыш алып жүргеніне қарамастан, шын мәнінде қорқақ екенін айтты. Ол көпшілік алдында: "Егер сендер өлімнен қорықпасаңдар, мені пышақтап өлтіріңдер. Егер өлімнен қорқатын болсаңдар, менің аяқтарымның арасынан жүріп өтіңдер" деді. Хан Син ойланып, ақырында хулиганның аяқтарының арасынан жүріп өтуге шешім қабылдады. Осының салдарынан, бүкіл қала оны қорқақтығы үшін мазақтап жүрді. Бірнеше жылдан кейін, Чу патшасы болғаннан кейін, Хан Син туған қаласына оралды. Ол өзін тамақтандырған әйелді тауып, оған 1000 таң алтын сыйлады. Нанчан павильонының басшысын тауып, оған жүз теңге берді: "Сен жақсы адам емессің. Жақсылық жасайсың, бірақ жомарттығың шектеулі". Хан Син хулиганды да тауып, оны жунгвей (中尉; қазіргі лейтенантқа тең) қызметіне тағайындады. Ол бағыныштыларына: "Бұл адам – батыр. Мені қорлағанда оны өлтіре алмадым деп ойлайсыңдар ма? Мен оны өлтірсем де, атаққа ие бола алмас едім. Сондықтан мен болашақта үлкен істерге қол жеткізу үшін өмірімді сақтап қалу үшін осы қорлыққа төтеп бердім" деді.

Han Xin was born in Huaiyin (modern day Jiangsu Province), which was an area of Chu during the warring states. According to legend, he may have been a descendant of the Han Sect of the Han Kingdom, but he was incredibly poor. The people from his hometown say that when his mother died, he did not have enough money to give her a proper burial. Regardless, he still searched until he came across a high and raised plot of land, thinking that one day, he could settle ten thousand households here to live and guard over his mother's grave. Because he was unable to obtain a government post nor become a merchant, he lived a life of destitution and was despised by those around him, as he often relied on others for his meals. He especially often went to the 亭長 (Chief) of Nanchang Pavilion for food, and as months passed the Chief's wife increasing began to hate Han Xin. At one point, she cooked and ate very early in the morning, so that when Han Xin arrived, there was no more food. Han Xin understood that he was no longer welcome and never visited them again. Once, when he was suffering from hunger, he met an old woman washing clothes by the river who provided him food. She did so for all the dozen days that she had laundry to do. Han Xin was incredibly delighted and promised to heavily repay her for her kindness. She, however, scolded him, saying: "A young man such as you cannot feed himself. I take pity that you are a descendant of nobility and so I feed you. I did not do so expecting anything in return!" A youngster from a butcher's family in Huaiyin would humiliate Han Xin, making fun of him by saying that despite Han Xin being tall and carrying around a sword, Han Xin was actually a coward. He said in front of a crowd: "If you do not fear death; stab me. If you fear death; come crawl between my legs." Han Xin gave it some thought, and eventually decided to crawl between the hooligan's legs. Because of this, he was mocked by all the town for his cowardice. Several years later, after becoming the King of Chu, Han Xin returned to his hometown. He found the woman who fed him and rewarded her with 1,000 taels of gold. He found the Chief of Nanchang Pavilion and gave him a hundred coins, saying, "You are not a good person. You do good things but your generosity is limited." Han Xin also found the hooligan and appointed the hooligan as a zhongwei (中尉; equivalent to a present day lieutenant). He to his subordinates: "This man is a hero. Do you think I could not have killed him when he humiliated me? I would not become famous even if I killed him then. Hence, I endured the humiliation to preserve my life to achieve great things in the future."

Сян Юның қол астында қызмет ету

209 ж.б.д., Хан Синь Цинь әулетін құлату мақсатында бүкіл Қытайда көтерілістер болған кезде Сян Лянның көтерілісші әскеріне қосылды. Сян Лян Дингтао шайқасында қаза тапқаннан кейін Хан Синь Сян Юге (Сян Лянның жүрегі туысы) қызмет етуді жалғастырды. Ол жоғары бағаланбады және "ланжонг" (郎中; кейде сарай күзетшілерінің бастығы деп аударылады) қызметін атқарды. Ол үнемі Сян Юге стратегиялар ұсынды, бірақ олар назарсыз қалды. Осы кезеңде ол Сян Юдің бас генералдарының бірі Чжунли Момен жақсы танысты. 206 ж.б.д., Хан Синь Сян Ю әскерін тастап, Лю Банға қосылды.

Чжуань хан соғысы кезінде Лю Банның қол астында қызмет ету

Бастапқыда, Лю Бан әскеріне қосылғаннан кейін Хан Синге маңызды қызметтер тапсырылмады. Бір күні ол әскери ережені бұзып, өлім жазасына кесілді. Бас кесу кезегі жеткенде, Хан Син Лю Банның сенімді генералдарының бірі – Сяо Юинды көріп: «Мен патшаның империяны билеуді қалағанын ойладым. Онда неге ол батырларды өлтіріп жатыр?» деді. Сяо Юин оның сөздері мен сыңар жайлылығына таңырқап, Хан Синнің өмірін сақтап қалды. Хан Синмен сөйлескеннен кейін Сяо Юин қатты қуанды және Хан Синді Лю Банға ұсынды. Лю Бан тым әсерленбеді, бірақ Хан Синді азық-түлікпен қамтамасыз етуге жауапты «Рацион капитаны» (治粟都尉) қылып тағайындады. Осы уақытта Хан Син Лю Банның шаңшуы – Сяо Хемен жиі кездесіп, ол оның қабілетіне қатты әсер етті. Сол жылдың сәуір айында Лю Бан әскерден көптеген дезертирлердің шығуына тап болды. Хан Син Сяо Юин мен Сяо Хе оны Лю Банға ұсынғанына қарамастан, Лю Бан оны пайдаланбағанын ескеріп, қалуға себеп жоқ деп шешіп, өзі де дезертир болды. Сяо Хе Хан Синнің кеткенін естіп, дереу оны іздеп табуға және қайтаруға асықты, бірақ Лю Банға уақтылы хабарлай алмады. Сяо Хе Хан Синді жете алды және оны өзімен бірге қайтуға көндірді. Осы оқиғадан кейін «Сяо Хе айдың астында Хан Синді қуалайды» (蕭何月下追韓信) деген мақал пайда болды. Ал Лю Бан Сяо Хенің өзінен кеткенін естіп, қатты шарқылды. Бірнеше күннен кейін Сяо Хе қайтып келгенде, Лю Бан жеңілдегенмен, ашуға да толы еді. Ол ашуланып Сяо Хеге: «Неге қашып кеттің?» деп сұрады. Сяо Хе: «Мен қашқан жоқпын, мен Хан Синді қуалып келдім» деді. Лю Бан тағы да ашуланып: «Дезертирлердің ондаған болды, бірақ сен оларды қуа алмадың. Хан Синді қуа барыппын десең, мені алдап отырсың» деді. Сяо Хе Хан Синнің талантын түсіндіріп, Лю Банды Хан Синді дереу армиядағы ең жоғары шен – «Бас қолбасшы» (大將軍) қылып тағайындауға мәжбүр етті. Сондай-ақ Сяо Хе Лю Банның әдеттегі дөңгелек мінез-құлқысын сынап, одан бұл оқиғаға ресми рәсім өткізуді талап етті. Лю Бан көніп, Хан Синнің тағайындалуына арналған арнайы салтанат өткізді.

Initially, after joining Liu Bang's army, Han Xin was not given any important roles. Once, he violated military law and was due to be punished by execution. When it was his turn to be beheaded, Han Xin saw Xiahou Ying (one of Liu Bang's trusted generals) and said, "I thought the King wanted to rule an empire. Why, then, is he killing valiant men?" Xiahou Ying was surprised by his words and his looks, and spared Han Xin's life. After conversing with Han Xin, Xiahou Ying was greatly delighted and recommended Han Xin to Liu Bang. Liu Bang was not overly impressed but made Han Xin the Captain of Rations (治粟都尉) to be in charge of food supplies. During this time, Han Xin often met up with Xiao He (Liu Bang's Chancellor), who was greatly impressed by him. In April of that year, Liu Bang faced a mass desertion of soldiers. Han Xin figured that despite both Xiahou Ying and Xiao He having recommended him to Liu Bang, Liu Bang did not use him, so he saw no reason to stay and also deserted. When Xiao He heard that Han Xin had left, he immediately rushed to personally find Han Xin and bring him back, and did not manage to inform Liu Bang in time. Xiao He eventually caught up with Han Xin and managed to persuade Han Xin to go back with him. This event gave rise to the saying, "Xiao He chases Han Xin under the moonlight" (蕭何月下追韓信). In the meantime, Liu Bang had a nervous breakdown after hearing that Xiao He had left him. When Xiao He returned after a few days, while Liu Bang was relieved, he was also furious. He angrily asked Xiao He, "Why did you run away?" Xiao He explained, "I did not run away; I was chasing down Han Xin." Liu Bang got angry again, saying, "There were dozens of deserters, yet you did not chase after them. When you say that you chased after Han Xin, you must be lying to me." Xiao He then explained Han Xin's talent and forcibly insisted that Liu Bang immediately promote Han Xin to the highest rank in the army, the Commander in Chief (大將軍). Xiao He also chided Liu Bang's usual ill mannered behaviour, demanding that Liu Bang hold a formal ceremony for the event. Liu Bang relented and held a special ceremony for Han Xin's appointment.

Үш Цинді жеңу

Салтанатты рәсімнен кейін Хан Син Лю Бангтің жағдайын талдап, Сян Юдың Батыс Чу патшалығын жаулап алу жоспарын жасады. 206 жылдың соңында Лю Банг әскерлері Ханчжуннан шығып, Гуанчжундағы Үш Цинге шабуыл жасауға дайындалды. Хан Син кейбір сарбаздарға Гуанчжун мен Ханчжунды байланыстыратын галерея жолдарын жөндеуге түсіп, ал басқа әскерді Чэнчан арқылы жасырын түрде өтіп, Чжан Ханға күтпеген шабуыл жасауға жіберді. Чжан Хан дайындықсыз ұсталды, Хан әскерлері жеңіске жетіп, Сима Син мен Донг И патшалықтарын басып алды. Хан Син қолданған стратегия, мингсиу зхандао, анду Ченчан (明修棧道, 暗度陳倉; lit. "Галерея жолдарын жөндеуге кірісіп, Чэньчан арқылы жасырын түрде алға жылжу"), отыз алты стратегияның бірі болды.

Құрып тастау

Б.з.д. 202 жылы Сян Ю қайтыс болғанда, Чжунли Мо (Сян Юдің генералдарының бірі) Хан Синге келіп, пана сұрады. Бұрынғы достығының құрметі үшін Хан Син Чжунли Моны қорғап, оны өзімен бірге тұруға рұқсат берді. Император Гаодзу Чжунли Моның Хан Синнің территориясында жасырынғанын естігенде, Ханға оны тұтқындауға бұйрық берді, бірақ Хан Син бас тартты. Бір жыл өткен соң Гаодзу Хан Синнің көтеріліс жоспарлап жатқаны туралы қауесет естіді. Осы кезде Чжан Лян саяси істерден шеттетілгендіктен, Чен Пинг Гаодзудың ең сенімді кеңесшісі болды. Кеңескеннен кейін, олар Гаодзудың Хан Синмен шайқаста жеңе алмайтынына келісті, сондықтан Хан Син күшін жинамай тұрғанда соққы беру тиімдірек болар еді. Чэнь Пинг Лю Банның Юньмень батпақтарын (қазіргі Цзянхан жазығы, Хубэй провинциясы) аралап жүргендігін сылтау етіп, Хан Синді кездесуге шақыруды ұсынды. Ол бұл хабарды елдің барлық әскербасшыларына жіберді. Хан Син Гаодзудың Чу еліне бет алғанын естігенде, көтеріліс жасауға ниеттенді, бірақ өзінің ешқандай қылмысы жоқ екенін түсініп, орнында қалды. Осы кезде біреу Хан Синге, егер ол Чжунли Моның басын Гаодзуға тапсырса, ол қуанып, оны кешіретінін айтты. Хан Син Чжунли Момен кездесіп, бұл жағдайды талқылады. Чжунли Мо дереу өз мойнын кесіп, бірақ Хан Синнің де одан көп ұзамай оның ізінен түсетініне сендірді. Хан Син Чжунли Моның кесілген басын Гаодзуға әкеліп, өзінің кінәсіз екенін түсіндірді, бірақ Гаодзу Ханды тұтқындауға бұйрық берді. Хан Син: «Дұрыс айтады, аң аулауға қолданған иттің өзі де соңында тамаққа айналады; жақсы садақ атуға құс қалмағанда тасталады; кеңесші патшалығын жаулап алуға көмектескеннен кейін өледі. Енді империя құрылғаннан кейін, мен енді ешқандай қажеттілікке жарамаймын!» деді. Лю Бан тек: «Біреу сен көтеріліс жасағаныңды айтты» деп жауап берді және Хан Синді қолғаппен байлап, Луоянға алып кетті. Гаодзу Хан Синді кешіріп, кейін босатып жіберді, бірақ оны «Чу патшасынан» «Хуайин маркизіне» дейін төмендетті.

When Xiang Yu died in 202 BCE, Zhongli Mo (one of Xiang Yu's generals) came to Han Xin and requested refuge. On account of their past friendship, Han Xin protected Zhongli Mo and let him stay with him. When Emperor Gaozu heard that Zhongli Mo was hiding in Han Xin's territory, he ordered Han to arrest Zhongli Mo, but Han Xin refused. A year later, Gaozu heard rumours that Han Xin was plotting a rebellion. By this time, Zhang Liang had already retreated from political affairs, so Chen Ping was Gaozu's most trusted advisor. After discussion, they came to the conclusion that Gaozu could not best Han Xin in battle, so it would be most ideal to strike Han Xin when he was unprepared. Chen Ping proposed to lure Han Xin into meeting, on a pretext of Liu Bang touring the Yunmeng Marshes (present day Jianghan Plains, Hubei Province). He sent this message out to all warlords across the land. When Han Xin heard that Gaozu was heading towards the land of Chu, his first instinct was to rebel, but he decided he had committed no crime and stayed put. At this time, someone told Han Xin that if he were to present Zhongli Mo's head to Gaozu, than he would be happy and spare him. Han Xin then met Zhongli Mo to decide their next course of action, and brought up this idea. Zhongli Mo then promptly slit his own throat, but not before claiming Han Xin would follow soon after. Han Xin brought Zhongli Mo's severed head to Gaozu and explained his innocence, but Gaozu ordered Han to be arrested. Han Xin exclaimed, "It is true when people say: The hunting dog becomes food as well after it is used to hunt game; a good bow is discarded when there are no birds left for shooting; an advisor dies after he helps his lord conquer a rival kingdom. Now that the empire is in place, I no longer serve any purpose!" Liu Bang's only response was: "Someone claimed you had rebelled", and proceeded to cuff Han Xin and bring him back to Luoyang. Although Gaozu pardoned Han Xin and released him later, he still demoted Han from "King of Chu" to "Marquis of Huaiyin".

Өлім туралы дау-дамай

Хан Син лауазымынан төмендетілгеннен кейін Гаозудің оған сенімсіздік танытып, оның қабілетінен сақтанғанын сезді. Сондықтан Хан Син ауруға шалдыққандай болып, Гаозудың күдігін басу үшін көбінесе үйде отырды. Шамамен б.з.д. 197 жылы Чэнь Си (Янся марқызы) Хулуға аттанғанда Хан Синмен кездесті. Хан Син оны жақын жердегі барлық қызметшілерді шақырып шығарып, жекеге алды. Егер Чэнь Си Хань әулетіне қарсы көтеріліс ұйымдастырса, оған астана ішінде көмектесетініне уәде берді. Біраз уақыттан кейін Чэнь Си бүлік көтеріп, Гаозу жеке өзі әскерді басуға шықты, ал Хан Син ауруға шалдыққандай болып, қалып қойды. Гаозу кеткен кезде Хан Синнің үй шаруасының бірі оны ренжітіп, жаза ретінде қамауға алды. Сол қызметшінің інісі Хан Синнің көтеріліс жасау ниеті туралы императрица Лю Чжиге хабарлады. Осыдан кейін Лю Чжи Сяо Хэмен бірлесіп Хан Синді тұзаққа түсіруді жоспарлады. Олар Гаозу бүлік басудан оралғанын және жеңіске қуанышпен той жасалатынын айтты. Сяо Хэ Хан Синді императрица тұратын Чанле сарайына келуге көндірді. Хан Син есіктен өткен сәтте тұтқындалып, өлім жазасына кесілді. Императрицаның бұйрығымен Хан Синнің руы да тамырымен жойылды. Гаозу жорықтан оралғаннан кейін Хан Синнің өлімі туралы естіп, қынжылды және өкінді. Ол Хан Синнің соңғы сөздерін сұрады. Хан Син: «Куай Чэнің кеңесін тыңдамағаныма өкінемін, енді осындай жаман адамдардың алдауына іліктім. Бұл – тағдырдың қалауы!» деді. Сима Цянның «Тарихшының жазбалары» еңбегіндегі «Канцлер Сяоның туған үйі» бөлімінде Чу-Хань қақтығысының оқиғалары Сяо Хэнің көзқарасынан баяндалады және Хан Синнің өліміне қатысты басқаша пікірлер келтіріледі. Бұл автобиографияда Лю Банг Хан Синнің көтерілісі мен жазалануы туралы дереу хабардар болды, оралғанша күткен жоқ. Тарихшылар мен ғалымдар тарих бойы Хан Синнің бүлік шығарғаны туралы пікірталас жүргізіп келеді. «Тарихшының жазбаларында» бұл қара нақты жазылғанмен, көптеген адамдар Хан Синнің өліміне дейін адал болғанына сенеді. Олар Лю Чжи мен Сяо Хэнің Лю Бангтың білімімен Хан Синге опасыздық тағып, жазалағанын айтады, себебі Хан Синнің әскери беделі тым жоғары болды және оның қабілеттері таққа қауіп төндірді. Тарихшылар Сима Цянның жазбаларын деректердің көзі деп қараса да, кейбіреулер оның Хань әулетінің азаматы ретінде оқиғалардың үкімет мойындаған нұсқасына қарсы шыға алмағанын айтады. Тан әулетінің ақыны Сюй Хун «Хан Синнің қасиетті орны» атты өлең жазған. Онда Хан Син әскери билікте болғанда адал болуы мүмкін емес, бірақ әскері жоқ кезде бүлік көтеруі абсурд екені айтылады.

After his demotion, Han Xin knew that Gaozu was beginning to distrust him and had become wary of his talent. Hence, Han Xin claimed to be ill and stayed at home most of the time to reduce Gaozu's suspicions. Around 197 BCE, Chen Xi (Marquis of Yangxia) met Han Xin before leaving for Julu, where Han Xin promptly pulled him aside, dismissing all nearby servants. He promised to aid Chen Xi from inside the capital if Chen Xi were to start an uprising against the Han Dynasty. Not long after, Chen Xi rebelled and Gaozu personally led an army to suppress the rebellion, while Han Xin claimed sickness and stayed behind. While Gaozu was away, one of Han Xin's household servants offended him, so Han Xin locked him up as punishment. The servant's young brother gave news of Han Xin's desire to rebel to Empress Lü Zhi, who then plotted with Xiao He to lure Han Xin into a trap. They pretended Gaozu had returned from suppressing the rebellion and that there would be a feast to commemorate the success. Xiao He managed to persuade Han Xin into coming to Changle Palace, where the Empress lived, and he was bound and executed as soon as he stepped through the doors. Han Xin's clan was exterminated on the Empress's orders as well. Upon return from his campaign, Gaozu expressed both relief and regret when he learnt of Han Xin's death. He asked the Empress for Han Xin's last words, which were, "I regret not listening to Kuai Che's advice, and now I have been deceived by such vile people. This is the heaven's will!" In another section of Sima Qian's Records of the Grand Historian, The Hereditary House of Chancellor Xiao, the events of the Chu Han Contention are told from Xiao He's point of view, and puts a different narrative on the death of Han Xin. In this autobiography, Liu Bang was immediately notified of Han Xin's rebellion and execution, rather than waiting until after his return. Throughout history, historians and scholars alike have debated over the plausibility of Han Xin's rebellion. Although the Records of the Grand Historian have it written in black and white, many believe that Han Xin was loyal until his death. They believe that Lü Zhi and Xiao He framed Han Xin of treason, under the knowledge of Liu Bang, because Han Xin's reputation amongst the military was too high, and combined with his talents, became a threat to the throne. Although historians have always looked to Sima Qian's records for facts, some believe it is possible that as a citizen of the Han Dynasty, he could not go against the government acknowledged version of events. A Tang Dynasty poet, Xu Hun, once wrote a poem titled "The Shrine of Han Xin", in which it states that it is unlikely for Han Xin to stay loyal when he held military power, yet rebel when he had not a single soldier.