Кіріспе
Тлакаэлель І (1397 – 1487) ( , "Күшті сезімдер адамы", "tlācatl" – адам, "ēllelli" – күшті сезім) – ацтектердің Үштік одағының және, демек, мексика (ацтек) империясының басты құрылтайшысы. Ол император Уицилихуитль мен патшайым Какамасиуатльдің ұлы, император Ицкоатльдің сіңілі баласы, ақын Макуилхочициннің әкесі және императорлар Чимальпопока мен Моктезума І-нің бауыры болды. Оның сіңілі баласы Ицкоатльдің билігі кезінде Тлакаэлельге Тлакочкалкаттл лауазымы берілді, бірақ 1420 жылдардың соңында тепанектерге қарсы соғыс кезінде ол билеушінің бірінші кеңесшісіне көтерілді, бұл лауазым науатль тілінде Сиуакоатль деп аталады. Тлакаэлель 1487 жылы қайтыс болғанға дейін қатарынан төрт Тлатоктың билігі кезінде осы лауазымды атқарды. Тлакаэлель ацтектерді таңдалған халық ретіндегі тұжырымдамасын қайта қарастырды немесе нығайтты, тайпалық құдай/батыр Уицилопочтлиді құдайлар пантеонының төбесіне көтерді және милитаризмді күшейтті. Осымен қатар, Тлакаэлель адамдық құрбандықтардың деңгейін және жиілігін арттырды, әсіресе 1446 жылы басталған табиғи апаттар кезеңінде (Диего Дуранның айтуынша). Дуран сондай-ақ, Моктезума І билік еткен кезде, Тлакаэлельдің ойлап тапқандығымен ацтектер Тлаксала және басқа науатль қала-мемлекеттерімен соғысқан гүл соғыстары басталды деп мәлімдейді. Ацтек ақсүйектерін нығайту үшін ол қарапайым халыққа еріншектіктер, алтын білезіктер және мақталы плащтар сияқты әшекейлерді киюге тыйым салған заңдарды жасауға және күшіне енгізуге көмектесті. Сондай-ақ, ол ацтектерге дейінгі өткеннің барлық естеліктерін жою мақсатымен жаулап алынған халықтардың кітаптарын өртеу саясатын қолға алды. Тлакаэлель Теночтитлан қаласындағы Темпло Майордың жетінші қайта құрылысын бағыштағанда, ол өз елін биліктің шыңына жеткізді. Салтанатты шара 1484 жылы өтті және көптеген соғыс тұтқындарының құрбандығымен тойланды. Тлакаэлельдің 1487 жылы қайтыс болғаннан кейін мексика империясы солтүстікке қарай Ұлы Чичимекаға және оңтүстікке қарай майя жерлеріне қарай кеңейе берді.
Tlacaelel I (1397 – 1487) ( , "Man of Strong Emotions," from "tlācatl," person and "ēllelli," strong emotion) was the principal architect of the Aztec Triple Alliance and hence the Mexica (Aztec) empire. He was the son of Emperor Huitzilihuitl and Queen Cacamacihuatl, nephew of Emperor Itzcoatl, father of poet Macuilxochitzin, and brother of Emperors Chimalpopoca and Moctezuma I. During the reign of his uncle Itzcoatl, Tlacaelel was given the office of Tlacochcalcatl, but during the war against the Tepanecs in the late 1420s, he was promoted to first adviser to the ruler, a position called Cihuacoatl in Nahuatl, an office that Tlacaelel held during the reigns of four consecutive Tlatoque, until his death in 1487. Tlacaelel recast or strengthened the concept of the Aztecs as a chosen people, elevated the tribal god/hero Huitzilopochtli to top of the pantheon of gods, and increased militarism. In tandem with this, Tlacaelel is said to have increased the level and prevalence of human sacrifice, particularly during a period of natural disasters that started in 1446 (according to Diego Durán). Durán also states that it was during the reign of Moctezuma I, as an invention of Tlacaelel that the flower wars, in which the Aztecs fought Tlaxcala and other Nahuan city states, were instigated. To strengthen the Aztec nobility, he helped create and enforce sumptuary laws, prohibiting commoners from wearing certain adornments such as lip plugs, gold armbands, and cotton cloaks. He also instigated a policy of burning the books of conquered peoples with the aim of erasing all memories of a pre Aztec past. When he dedicated the seventh reconstruction of the Templo Mayor in Tenochtitlan, Tlacaelel had brought his nation to the height of its power. The dedication took place in 1484 and was celebrated with the sacrifice of many war captives. After Tlacaelel's death in 1487, the Mexica Empire continued to expand north into the Gran Chichimeca and south toward the Maya lands.
Танымал мәдениетте
Мексикалық автор Антонио Веласко Пинаның "Тлакаэлель, ацтектер арасындағы ацтек" романындағы басты кейіпкерге шабыт көзі.