Кіріспе
Еуропа мен Таяу Шығыстың дәстүрлі шарап өсіру аймақтарынан тыс өндірілген шараптар – «Жаңа әлем» шараптары деп аталады. Бұл шараптар негізінен Аргентина, Австралия, Канада, Чили, Мексика, Жаңа Зеландия, Оңтүстік Африка және АҚШ-та (әсіресе Калифорнияда) өндіріледі. «Жаңа әлем» термині шарап өндірісінің ұзақ тарихы бар «Ескі әлем» елдері – Еуропаның (Франция, Италия, Германия, Испания және Португалия) шараптарынан ерекшеленеді.
New World wines are those wines produced outside the traditional winegrowing areas of Europe and the Middle East, in particular from Argentina, Australia, Canada, Chile, Mexico, New Zealand, South Africa and the United States (primarily California). The phrase connotes a distinction between these "New World" wines and those wines produced in "Old World" countries with a long established history of wine production, essentially in Europe, most notably: France, Italy, Germany, Spain and Portugal.
Америкадағы алғашқы шараптар
Алкогольдік ішімдіктерді Американың түпкілікті халықтары, Ежелгі дүниені зерттеуден бұрын-ақ жасаған. Жергілікті халықтар алкогольдік ішімдіктер жасау үшін жүгері, картоп, киноа, бұрыш ағашының жемістері мен шілтесін пайдаланған. Венесуэла, Колумбия, Орталық Америка және Мексикада Vitis туысына (соның ішінде Vitis vinifera) жататын түрлердің бар екеніне қарамастан, жергілікті халықтар оларды ашытпаған, демек шарап жасаған жоқ. Америкадағы испан отарлаушылары бастапқыда Испания мен Еуропадағы тамақ өндірісін қайта жаңғырту мақсатында өз тұтынулары үшін Ескі әлемнен жануарлар мен өсімдіктерді Америкаға әкелді. Испанияның Америкада Жаңа әлем шараптарын өндіруге тағы бір себебі, Еуропадан Америкаға экспортталатын шараптар көбінесе бөтелкеде тасымалданбай, тығынмен жабылмағандықтан, олардың қышқылдануы мүмкін болды. Америкада жүзім өсіруге жасалған алғашқы әрекеттер 1494 жылы Колумбтың екінші сапары кезінде Испанияда, кейін Калифорнияда басталды. Осыдан алынған жүзімдер Перуде Negra peruana (Перу қарасы) деп аталды, және одан Чилидегі ең көп таралған жүзім сорты – País пайда болды. Бұл чилилік жүзімдер қазіргі Аргентинаға әкелінді, онда олар Criolla chica деп аталды. Бұл жүзімдердің Испаниядан келгені есептеледі, бірақ олар Италиядан да келген болуы мүмкін, себебі олар Сардинияда және Испанияда өсірілетін Мónica сортымен өте ұқсас. 16 ғасырдың екінші жартысында испан отарлаушылары арасында шарапқа деген сұраныс Мексика мен Кубаға испан шараптарын экспорттаудың өсуіне әкелді. Алайда, Перу, Чили және Аргентинада жағдай басқаша болды, онда жүзім шаруашылығының табысты екені дәлелденді, сондықтан испан шараптарын импорттау қажеттілігі азайды. Перу мен Чилиге қарағанда, Мексикадағы испан отарлаушылары салыстырмалы түрде аз жүзімдіктер құрды. 16 және 17 ғасырларда Американың негізгі шарап өсіру аймағы Перудің орталық және оңтүстік жағалауында орналасқан. Бұл тыйым испан шарабын перу шарабының бәсекесінен қорғауға бағытталған және тауарлық меркантилизмнің мысалы болып табылады. Сонымен қатар, 1614 және 1615 жылдары испан коронасы перу шарабының Панама мен Гватемалаға экспортталуына тыйым салды. Потосиде жалақының бір бөлігі шараппен төленген. Жер сілкінісі шарап сақтау қоймаларын және шарап сақтауға арналған саз ыдыстарын қиратты.
Стиль
Жаңа әлемдегі жүзімдіктер көбінесе Орталық және Солтүстік Еуропадағы жүзімдіктерге қарағанда ыстық климатта орналасқан, тіпті Жаңа әлемнің ірі аймақтарының кейбіреулері суармалы шөлдер болып табылады. Сондықтан Жаңа әлем шараптары көбінесе одан да көп алкогольді және толық денелі болады. Роберт М. Паркер сияқты сыншылар, жаңа еменді көп қолдану арқылы жемісті стильге Жаңа әлем өндірушілері мен тұтынушыларын баулыған. Дегенмен, соңғы жылдары, мысалы, 1980-ші жылдардың соңындағы Австралиялық Шардонна шараптарына тән болған, тым еменді және алкогольді стильдерге қарсы реакция пайда болды, себебі салқын жүзімдіктер анықталды және шарап жасаушылар шеберлігі артып, ұстамдырақ болды.
Сорт таңбалауы
Дәстүрлі түрде Жаңа әлем шараптары Бургундия, Шампан, Шерри, Порт және Хок сияқты белгілі еуропалық аймақтардың атауларын қолданды. Бұл тұтынушыларға шараптың дәм талғамдарын біраз көрінеуге мүмкіндік берді. Шарап өндірушілер Grange сияқты өздерінің шарап стиліндерін жасауға сенімділік алғанда бұл өзгерді. Еуропалық өндірушілер өздерінің аймақтық атауларын пайдалануға қарсы болды, ал АҚШ-тағы Франк Шонмейкер сияқты жазушылар Эльзас шараптарында қолданылатын сорттық атауларды қолдануға шақырды. Мұның бір себебі, Еуропадан өзгеше, белгілі бір жерлердің нақты шарап стилімен байланысты тарихы болмады, және шарап жасаушылар жүзімді көптеген көздерден сатып алатын. Шындығында, Grange сияқты шараптар жүзімнің тегін ескермей, тұрақты стильге қол жеткізді. Сөйтіп, Роберт Мондави сияқты шарап өндірушілердің бастамасымен 1960 және 1970 жылдары сорттық таңбалау кеңінен таралды және содан бері Шығыс Еуропаның көп бөлігіне және Батыс Еуропаның көп бөлігіне тарады. Кейін Жаңа әлем шарапшылары шарапты араластыру өнерін қайта жаңғыртты, мысалы, Шираз/Каберне Совиньон, Семильон/Совиньон Блан және Гренаш, Шираз және Мурведр ("GSM") Рон комбинациясы сияқты қоспалар жиі қолданылатын болды. Жаңа әлемдегі жүзімшілер өз жүзімдіктерінің топырағы мен климатын жақсырақ түсінгенде, терруар Жаңа әлемге енді, соның ішінде Кунаварраның "терра россасы" Каберне Совиньонға, ал Едем аңғары мен Клэр аңғары және Чилидің Био Био аңғары Рислингке әйгілі болды.
Маркетинг
Географияға тәуелділігі аз болғандықтан, Жаңа әлем шараптары маркетинг құралы ретінде брендке көбірек мән береді, бұл Германияның Blue Nun және Португалияның Mateus Rosé брендтерінің 1927 және 1942 жылдары құрылуымен қалыптасқан. Брендтік стильдің бір түрі – жануарларды этикеткаларында пайдаланатын «жануарлар шараптары». Наполеон кодексіндегі бөліскен мұрагерлік туралы алаңдаудың қажеті болмағандықтан, Жаңа әлемдегі жүзімдіктер, мысалы, Бургундиядағылардан әлдеқайда ірі болады, бұл өндіріс көлемін ұлғайтуға және жаппай сауда желілерімен келіссөздер жүргізуге мүмкіндік береді. Көптеген елдердегі супермаркеттер шараптың үлесін арттырып сатуда, сондықтан Жаңа әлем өндірушілері осы үрдістен – жоғары көлемді, төмен маржалы сатудан тиімді пайдалана алады.
Меншік
Жаңа әлемдегі шарап компанияларының ірілігі оларды сыра немесе спирттік ішімдіктерден гөрі шарап ішуге қатысты үрдісті пайдалануға тырысатын көпұлттық сусындар компаниялары үшін тартымды нысанаға айналдырды. Осылайша, Foster's Group Beringer Blass (Wolf Blass, Mildara Wines және тағы да басқаларын қамтитын холдинг) және Southcorp Wines (Penfolds, Lindeman's, Wynns және тағы да басқаларын қамтитын холдинг) компанияларын сатып алды. Pernod Ricard Montana Wines-ті, Diageo Blossom Hill-ді сатып алды, ал Constellation Brands-тің портфелі Жаңа әлемге таралады, Ravenswood және Vincor-дан бастап Nobilo мен Hardys-ке дейін.
Аргентина
Аргентина әлемдегі бесінші ірі шарап өндірушісі болып табылады, бірақ дәстүрлі түрде ішкі тұтыну деңгейі жоғары (2006 жылы аргентиналықтардың жан басына шаққандағы орташа көрсеткіші бір жылда 40 литрден асты). Испандықтардың шарап жасау дәстүрі 1557 жылға дейін барып жетеді, бірақ индустрияға соңғы кезде көшіп келгендердің, әсіресе итальяндықтар мен немістердің де әсері болды. 1990 жылдардың ортасында Чилидегі көрші елдердің жетістігінен кейін экспорт өсті, ал 2002 жылғы экономикалық дағдарыстан кейін одан да қарқындады. Аргентинадағы жүзім шаруашылығының ұзақ тарихы көптеген жергілікті сорттардың қалыптасуына әкелді, бірақ ең аргентиналық жүзім деп саналатыны – хош иісті ақ шарап жасауға қолданылатын Торронтес. Дегенмен, аргентиналықтар әйгілі стейктерімен бірге қызыл шарапты да жақсы көреді. Малбек экспорттық нарықтарда ең табысты сорт болып танылды, ал Барбера мен "Бонарда" (қазір Савойядан шыққан Corbeau екені белгілі, бұл аз таралған сорт) қолжетімді шараптарға қосылады. Аргентинаның басты өндірушісі – Мендоса провинциясы, жаңа шарап заводтары мен қонақүйлерге жасалған маңызды инвестициялардың арқасында шарап туризмі саласында да танымал атанды. Басқа өндіріс аймақтарына Сан-Хуан, Сальта, Ла-Риоха, Катамарка, Рио-Негро және Буэнос-Айрес шарап аймағы кіреді.
Австралия
Оңтүстік Африкадан жүзім бұтағының кесінділері Бірінші флотпен (1788 ж.) әкелінді. Елді мекендеушілер жаңа жағдайға бейімделуге біраз уақыт кетсе де, 1822 жылы шарап экспорты басталды. Жоғарыда айтылғандай, 1880 жылдары Австралия шараптары Еуропада жүлделер жеңіп алды. 1870 жылдардан бастап филоксера шығыс шарап өсіру аймақтарына таралып, көптеген жүзімдіктердің қырылуына себеп болды. Оңтүстік Австралия филоксерадан құтылғандықтан, онда жер бетіндегі ең көне, үздіксіз өнім беретін жүзімдіктер сақталған. Пенфолдс Гранж және басқалары ас шараптарына деген қызығушылықты қайта жақтандырды, бұл 2000 жылы Австралияның Ұлыбританияға Франциядан көбірек шарап сатуымен аяқталды. Кейбір Австралия шараптары, әсіресе Шардоне, бұрын тым көп еменмен және тым пісіп кеткен деп сынға ұшыраса, қазіргі Австралия шарап жасау өнері әлемдегі ең жетілгендердің қатарында. Жүзімдіктер салқын климатта, мысалы, Тасманиядағы Пино Нуар сияқты жерлерде көбірек отырғызылуда, ал еменге қойылмаған шараптар танымал болып келеді. Бірнеше аймақтық ерекшеліктер пайда болды, соның ішінде Баросса аңғарындағы Шираз, Кунаваррадағы Каберне Совиньон, Едем және Клэр аңғарларындағы Рислинг, ал Хантер аңғарындағы Семильон ерекше аталады. Ратхерглен мускаттары Жаңа әлемнің ең сапалы күшті шараптарының бірі болып саналады.
Канада
Канада АҚШ-тың шығысындағыдай жолмен дамыды. Витис винифераны өсіруге жасалған алғашқы тыраштар сәтсіз аяқталды, нәтижесінде "күлкілі" иістерін жасыру үшін күшейтілген Vitis labrusca және Vitis riparia негізінде маңызды экспорт индустриясы құрылды. Елде 1927 жылға дейін өзінің тыйым салу кезеңі болды, ал ол аяқталғаннан кейін бюрократиялық кедергілер 1974 жылға дейін индустрияның дамуын тежеді. Одан кейінгі жылдары жүзім шаруашылығының және жүзім сорттарының жақсаруы 1990-шы жылдары Оңтүстік Онтарионың Ұлы көлдердің ысыту әсеріне тап болған аймақтарында және Британдық Колумбияның оңтүстігіндегі Оканаган аңғарында индустрияның айтарлықтай кеңеюіне әкелді. Бордо және Пино-нуар сорттарынан жасалған қызыл шараптарда да қандай да бір прогресс болғанымен, Канаданың ең сәтті шараптары – Рислинг, Видал және тіпті Каберне Франк сияқты жүзімдерден жасалған мұз шараптары болып табылады.
Чили
Аргентинадағыдай, Чилиде де жүзім шаруашылығы конкистадорлар заманынан бастау алады. Бордо сорттары 19 ғасырдың ортасында келді, бірақ көп уақыт бойы Мерло деп есептелген жүзімдердің көп бөлігі шындығында Карменер екені анықталды, ал соңғысы – елдің айрықша ерекшелігіне айналды. Чили әлемдегі шарап өндіруші елдердің арасында жетінші орында тұр; дәстүрлі түрде сапаға қарағанда көлемге басымдық берілді, ал қағазбасшылық жақсартуларға кедеріс келтірді. 1980 жылдардағы Пиночет реформалары кезінде шарап заводтары мен жүзімдіктерге инвестициялар құйылды, ал 1990 жылдардың ортасында экспорт белсенді түрде басталды. Дәстүрлі түрде Чили жүзімдіктері Анд тауларынан сумен суарылатын жартылай шөлейтті аймақтарда орналасқан, бірақ Лейда аңғары (Пино Нуармен танымал) және Рислинг пен Гевюрцтраминерге қолайлы Био-Био аңғары сияқты салқын аймақтарға қызығушылық артып келеді. Чилинің ерекшелігі – филлоксера жұқпаған сирек жүзім өсіретін аймақтардың бірі болуы.
Колумбия
Колумбияның шарап тарихы аймақтағы басқа елдерден өзгеше болды. Шарапты негізінен елдің монастырьларындағы католик дін қызметкерлері діни себептермен өндірген. Испаниядан тәуелсіздік алғаннан кейін еуропалық иммигранттардың елге кіруіне шектеу қойылғандықтан, шарап өнеркәсібі басқа Оңтүстік Америка елдеріндегідей дамымады. Сыра мен агуардиенте шараптан гөрі көбірек танымал болды. Колумбияда жоғары сапалы, жақсы шарап өндіретін бірнеше аймақ бар, бірақ шараптың көп бөлігі жергілікті тұтынуға бағытталған. Вилла-де-Лейва – Боготадан солтүстікке қарай орналасқан кішкентай аймақ, ол Жерорта теңізі климатымен белгілі, және осы аймақтарда өндірілетін шараптар өте жоғары халықаралық стандарттарға сай келеді. Сонымен қатар, Боготаның оңтүстігіндегі Эль-Валье-дель-Каука да шарап өндірумен танымал аймақ. Колумбиядағы шараптар Анд тауларының климаты, ыстық ауа райы және үздіксіз жаңбырлардың салдарынан көбінесе тәтті болады.
Мексика
Мексика – Америкадағы ең көне шарап жасау аймағы. 1549 жылы испандық саяхатшылар мен қоныс аударушылар қазіргі Коахуила штатындағы құнарлы аңғарға тап болды, онда олар жергілікті жүзімдермен кездесіп, Санта-Мария-де-лас-Паррас, яки «Жүзімнің қасиетті Мариясы» миссиясын құрды. 1597 жылы испандық қоныс аударушы Дон Лоренцо Гарсия Хасиенда де Сан Лоренцоны құрды, онда ол және басқа испан миссионерлері Америкадағы ең көне шарап зауыты – Каса Мадероны іске қосты. Мексикадағы Паррас-де-ла-Фуэнте, Коахуила және басқа да жерлердегі жүзімдердің көп бөлігі алғаш рет қазіргі Калифорнияға, сондай-ақ Солтүстік Жаңа Испанияның басқа провинцияларына және Оңтүстік Америкадағы испан колонияларына экспортталып, өсірілді. 1699 жылы Испания королі Жаңа әлемнен келген бәсекелестікке алаңдап, Жаңа Испанияда шарап өндірісін тоқтатты, тек шіркеуге арналған шараптардан басқа. Бұл тыйым 1810 жылы Мексиканың Испаниядан тәуелсіздік алғанға дейін сақталды. 2013 жылғы мәліметтер бойынша, мексикалық шараптың 90 пайызы Баха-Калифорния штатының солтүстік-батыс бөлігінде, АҚШ-тағы Калифорния шарап өндіретін аймаққа жақын, әсіресе Гуадалупе аңғарындағы Энсенада муниципалитетінде өндіріледі.
Жаңа Зеландия
Жаңа Зеландиядағы шарап өсіру саласын 19 ғасырдың соңында хорват иммигранттары шағын көлемде бастады, бірақ ол 1970 жылдары ғана гүлдене бастады. Сол кезде бірнеше фактор қатар келді – 1973 жылы Ұлыбританияның Еуропалық экономикалық қауымдастыққа кіргенінен ауыл шаруашылығы тауашажайларының артықшылықты шарттары тоқтатылды, ал жаңазеландиялықтардың өзі алкогольге лицензия берудің жергілікті заңдары өзгергенімен және қолжетімді әуе саяхаты арқасында басқа мәдениеттермен танысып, шарапқа деген қызығушылығы арта түсті. Бастапқы жылдары түрлі жүзім сорттары сыналып көрілді, бірақ 1980 жылдары Жаңа Зеландия өзінің танылған белгісіне айналған Совиньон Бланның ерекше стилін қалыптастырды. Одан бері Бургундия жүзімдері Шардоне мен Пино Нуар салқын, оңтүстік шараптықтарда сәтті өсірілуде. Соңғы кезде Гевюрцтраминер және Рислинг сияқты "хош иісті" ақ сорттарға деген сұраныс артып келеді, сондай-ақ Auslese стиліндегі шараптар да жасалып жатыр.
Перу
Алғашқы жүзімді Перуге Испанияның жаулап алуынан кейін көп ұзамай әкелді. Сол кездегі испандық тарихшылар Оңтүстік Америкадағы алғашқы шарап жасау Кускодағы Маркауаси егістігінде болғанын жазды. Дегенмен, 16 және 17 ғасырлардағы Американың ең ірі және маңызды жүзімдіктері Перудің оңтүстік-орталық бөлігіндегі Ика аңғарында салынды. 1540 жылдары Бартоломе де Террасас және Франсиско де Карабантес Перуде жүзімдіктерді негіздеді. Екіншісі Икада жүзімдіктерді орнатып, испандықтар Андалусия және Экстремадурадан Чилиге жүзімді әкелу үшін пайдаланды. Көптеген жүзімдіктер Перудің шарап жасау және дистилляцияның басты бөлігі жүзеге асырылатын орталық жағалауда, Писко және Ика маңында орналасқан.
Оңтүстік Африка
Шарап алғаш рет 1659 жылы Оңтүстік Африкада Кейптаун қаласын құрған адам тарапынан өндірілді, ал 18-шы ғасырдың соңына қарай Мускат де Фронтиньяннан (Мускат Бланк à Петиц Грайн) жасалған Констанция еуропалық патшалықтардың арасында кең танылған. Бірақ жүзімдіктер филоксерадан қырылып, 1918 жылдан бері индустрияның көп бөлігін басқарып келген KWV кооперативі сапалы шарап өндіруге көп көмек көрсетпеді. Апартеидтің жойылуы Кейп аймағындағы жүзімдіктерге инвестициялар мен жаңарулардың толқынын әкелді, бірақ Колумбард сияқты ерекше көзге түспейтін жүзім сорттарының үлкен аумақтары әлі де сақталып қалды. Стелленбош және Паарл Бордо сорттары, Шираз және сонымен қатар Пино нуар мен Синсодан жергілікті жерде шығарылған Пинотаж сорттарынан әлемдік деңгейдегі шараптар өндіре алады. Оңтүстік Африка – 20-шы ғасырдың ортасына дейін Стин деп аталған Шенен бланның екінші туған жері; Мускат Бланк à Петиц Грайн жергілікті жерде қызыл және ақ Мускадель ретінде танымал және қайтадан Констанция жасау үшін қолданылуда.
Америка Құрама Штаттары
Шарап АҚШ-тың барлық штаттарында жасалса да, оның 90 пайызы Калифорниядан келеді. Галло шарап зауыты Калифорния штатының Модесто қаласындағы өнеркәсіптік кешенді басқарады, ол штаттың шарап экспортының басым бөлігін өндіреді. Қалған бөлігінің көп бөлігі Вашингтон және Нью-Йорк штаттары арасында бөліседі, одан кейін Орегон штаты келеді. Калифорниядағы ең алғашқы жүзімдер Жаңа Испаниядан, яғни Мексикадан әкелінген, оларды испан саяхатшылары мен қоныс аударушылар жеткізген. Солтүстік Америкада Vitis тұқымдасының бірнеше жергілікті түрлері бар, олардан елдің шығысында ұзақ жылдар бойы шарап жасалып келеді, бірақ осы түрлерден жасалған шараптардың ерекше иісі барлығына ұнамайды. Катаваба сорты жергілікті түрлерден шарап жасауға бастама берді, алдымен Огайода, кейін Нью-Йорктің Фингер-Лейкс аймағында. Калифорния Латын Америкасы сияқты жолмен дамыды, испан миссионерлері 1769 жылы винифера жүзімінің алғашқы жүзімдігін отырғызды, ал кейіннен Бордо мен Италиядан келген иммигранттар өздерінің жергілікті жүзімдерін алып келді. Ұзақ уақыттан кейін өнімді өнеркәсіп қалыптасты, әсіресе Напа аңғарында, бірақ филлоксера және ерекше жағдайларда тыйым салу (1920–1933 жж.) оның дамуын тоқтатты. Тыйым салудың бір қызықты салдары – жүзімдіктерге сапасы төмен жүзімдер отырғызылды, мысалы, Аликанте Буше, ол үй шарапшыларына тасымалдауға төтеп бере алатын, соның нәтижесінде үй шарап жасау дәстүрі құрғақ стильден тәтті стильге қарай өзгере бастады. Жалпы, тыйым салу елдегі коммерциялық шарап өндірісіне ауыр соққы берді, ол тек 1960 және 1970 жылдары Эрнест және Хулио Галло, Роберт Мондави сияқты өнеркәсіптің негізін қалаушылары мен Калифорния университетінің әлемдік деңгейдегі шарап өсіру ғалымдарының арқасында қалпына келе бастады. Соңғысы АҚШ-тағы шарап өндірісінің жаңаруында маңызды рөл атқарды, атап айтқанда, қандай жүзімдер отырғызылғанын анықтады (әсіресе Калифорнияның танымал жүзімі – күшті қызыл Зинфандель, ол Хорватияның Crljenak Kaštelanski екені анықталды) және дәстүрлі еуропалық сорттардың жақсы клондарын пайдалануға ынталандырды. 1970 жылдары географиялық атаулар Американың шарап өсіру аймақтары ретінде белгіленді. Тыйым салудан кейінгі жылдары ішкі нарықта арзан "жөкшелік шараптар" және тәтті байытылған шараптарға сұраныс болды. Бұл талғамдар жергілікті стильдердің пайда болуына әкелді, мысалы, ақ Зинфандель (тұйық розе) және "бұм шараптар". Еуропалық дәстүрлі сорттарға қызығушылық Мондавидің "Фуме Бланк" деп аталатын құрғақ, еменде сақталған стильдегі "Совиньон Бланк" сортын қайта жаңартуынан кейін артты, бұл 1976 жылы Париждегі керемет жеңіске әкелді. Калифорния Каберне Совиньон, Зинфандель және Шардоне үшін танымал болғанымен, ол шараптың орасан зор көлемін өндіреді, сондықтан барлық жүзім сорттары оның аумағында аз немесе көп мөлшерде өсіріледі. Мысалы, "Рона рейнджерлері" Рона сорттары, әсіресе Вионье туралы хабардарлықты арттырды, сондай-ақ климаттың өзгеруі Калифорнияны жүзім сорттарын Еуропаның оңтүстігінен іздеуге мәжбүр етеді деген болжамдар бар. Солтүстік-батыс штаттар Орегон және Вашингтон Пино-нуар және Рислингтерімен танымал, ал Нью-Йорк негізінен Vitis labrusca сорттары мен гибридтерінен шарап өндіруді жалғастыруда.