Кіріспе

Ағылшын романы және кітап сыншысы Джеральдин Эндзор Джудесбери (22 тамыз 1812 – 23 қыркүйек 1880) – ағылшын романы, кітап сыншысы және Лондондағы әдеби тұлға. Ол «Зоя: екі өмірдің тарихы» сияқты танымал романдарымен және «Афинеум» әдеби журналындағы рецензияларымен ең көп танылды. Джудесбери ешқашан үйленбеген, бірақ тығыз достық байланыстарда болған, әсіресе эссеші Томас Карлайлдың әйелі Джейн Карлайлмен. Оның оған деген романтикалық сезімдері мен олардың қарым-қатынастарының күрделілігі Джудесберидің туындыларында көрінеді. Ол жақын досы Уолтер Мантеллді Жаңа Зеландия үкіметімен маори жерлеріне қатысты келіспеушіліктерден кейін жазушы ретінде жаңа өмір бастауға ынталандыруға тырысты, бірақ бұл әрекеті сәтті болмады.

Отбасы және білім

Джудсбери Дербишир графтығының Меашам қаласында (1897 жылдан бастап Лестершир графтығы) туды, ол Томас Джудсберидің (1840 жылы қайтыс болған), мақта өндіруші және саудагердің қызы, және оның әйелі Мария, туған тегі Смит (1819 жылы қайтыс болған). Оның әкесінің әкесі, Томас Джудсбери аға (1799 жылы қайтыс болған), жолдарды тексеруші, каналдар инженері және философияны оқыған студент болған. Өсиетімен ол отбасына төрт коттедж, қойма, Меашамдағы жер және ірі ақша сомасын қалдырған. Джудсбери Джейннен алған хаттарды жойды, себебі Джейн Джудсберидің хаттарын жоюға келісіп, бірақ кенеттен қайтыс болғандықтан, оны іске асыра алмады. Бастапқыда Джудсбери Джейнге құштарлық сезімдерін дамытты, мұны сақталған хаттар көрсетіп тұр. Алайда, Джейн туралы ертегі жазбалар Джудсбериге қатысты беймаздық танытады. 1843 жылы Карлайл Джудсберидің 5 Шейн Роудегі үйіне келуін ұсынғанда, Джейн тартына келіп, ақырында Карлайлға: "Мен оны таңертеңнен кешке дейін жанымда ұстағанда қатты шаршап қаламын деп қорықамын!" – деді. Ол Джудсберидің "әрқашан эмоциялық күйде екеніне" шағымданды: "Ол менің қолымнан ыстық жас тамдырып, маған қадалып, мазалап тұрады". Джейн мен Джудсбери көптеген дау-жанжалдарды, әсіресе әйелдердің рөлі туралы, бастан өткерді, себебі Джейн ешқашан өзінің мансабын ойламаған, адал әйел болған. Дегенмен, олардың достығы 25 жылдан астам уақытқа созылды; Джейн Джудсбериге күйеу іздеуге тырысты (бірақ сәтті болмады), ал Джудсбери Джейннің ауру кезеңдерінде күтім жасады. Олардың қарым-қатынасын әдебиет зерттеушілері, соның ішінде Вирджиния Вульф, Джудсберидің Джейнге жазған хаттары туралы мақаласында зерттеді. Сонымен қатар, Джейннің оның алғашқы екі кітабын редакциялауға көмектескенінің арқасында Джудсбери басылымға шықты.

Романдар

Джудсбери ең алдымен идеялар мен моральдық дилеммалардың романисті болды, ол әйел және ананың қалыптасқан, идеализирован рөлдеріне өткір сұрақтар қойды және әйел өміріндегі еңбектің рухани құндылығын жоғары бағалады. Ол әйел кейіпкерлерін еркектерге қарағанда көбінесе дана және қабілетті етіп бейнеледі, бірақ басқа рецензиялар әртүрлі болды. Скептицизм романы ретінде оны Шарлотта Мэри Йонг пен миссис Хэмфри Уордтың туындыларымен бірге қарастыруға болады, ал сексуалдық сезімдерді рухани қайғымен байланыстыру Джордж Сэндпен салыстыруға себеп болды. Джудсберидің келесі романы «Жарты әпкелер» (1848) де әйел және ананың рөлін сұраққа салады, олар қанағаттандырмайтын және шектеулі деп есептеледі. Конвенциялық әйелдің өмірі, Элис, ақылдан безген анасын асырау үшін актриса болып жұмыс істейтін жартылай әпкесі Бьянкамен теріс салыстырылады. Элис кейіпкерінде Джейн Карлайлдың ықпалы байқалады, ал Бьянка Джудсберидің жақын достарының бірі, Шарлотта Кушманға негізделген. Бұл роман автордың өзі үшін ең сүйіктісі болды. Оның үшінші романы «Мариан Уизерс» (1851) әйелдердің өзін-өзі жүзеге асыру тақырыбын зерттейді, бұл жолы өнеркәсіптік ортада, Манчестер бизнес ортасының тікелей тәжірибесіне сүйене отырып. Ол білім беру, шығармашылық ойлап табу, жұмыс орнындағы мәртебе және қоғамдық қайырымдылық тақырыптарын енгізді. Роман аналогиямен байланыстырылған бірнеше әртүрлі оқиғаларды баяндайды, және кейбір сыншылар мұндай фрагментті құрылымды ұнатпады. Тағы үш роман («Констанс Герберт», 1855; «The Sorrows of Gentility», 1856; және «Дұрыс па Бұрыс», 1859) аз қызығушылық тудырды. Джудсбери балаларға арналған екі роман жазды: «Асырап алынған баланың тарихы» (1852) және «Анжело немесе Альп тауларындағы қарағайлы орман» (1855).

Қысқа әңгімелері

Диккенс 1850 және 1859 жылдар аралығында Джудсбериден өзінің "Үй ішіндегі сөздер" журналы үшін 17 әңгіме тапсырды. Бір күні ол оған былай деп жазды: "Құрметті Джудсбери ханым, сізге осылай тіл қатқаным үшін өтініш айтпаймын, себебі мен сіздің туындыларыңыздың оқырманымын және сіз туралы жетерлік білімге ие екенімді үміттенемін, бұл менің ашық әңгімелесуіме құқық береді. Егер сізді [Үй ішіндегі сөздер] үшін қандай да бір мақалалар немесе қысқа әңгімелер жазуға ықпалдай алсам, шынымен сіздің көмегіңізге үлкен мән берер едім және оны алудан шын қуаныш табар едім."

Қайта қарау

Джудсбери 1846 және 1880 жылдар аралығында 2000-нан астам кітапты қараған деп есептеледі, олардың ішінде романдар, балалар кітаптары, естеліктер, өмірбаяндықтар, тарихтар, аспаздық кітаптар және үй шаруашылығын жүргізу туралы кітаптар бар еді, бәрі де негізінен апталық «Athenaeum» басылымы үшін жазылған. Көптеген рецензиялар сол кезде анонимді болғандықтан, нақты саны белгісіз. Анонимділік авторлар мен сыншылар арасында күдік тудырды. Джудсберидің көптеген рецензиялары романшы және тағылымдық әдебиет жазушы Джон Корди Джеффресонға дұрыс емес жатқызылды. Рода Броутон өзінің романына жазылған жағымсыз рецензияның авторы Джудсбери екенін білгеннен кейін, ол өзінің кейінірек жарық көрген «Бастаушы» кітабына оның жағымсыз карикатурасын қосты, бірақ бұл Джудсбери қайтыс болғаннан кейін жарық көрді. Джудсбери өте қатаң моральдық принциптерге бағынған сыншы еді. Оның басты өлшемі – кейіпкерлердің дұрыс пен бұрысты ажырата білу қабілеті болды, және бұл оған сюжеттен гөрі маңыздырақ болды. Мысалы, ол жас әйелге ғашық болған ересек ер адам туралы әңгімелерді жақтырмады. Сондай-ақ ол махаббат көріністерін және жалпы тұрмыстық романдарды ұнатпады. Ол рецензиялаған танымал авторлардың қатарында Энтони Троллоп, Джордж Элиот, Джордж Мередит және Уилки Коллинз болды. Джудсбери Хёрст пен Блэкетт және Бентли баспаларында редактор болып та жұмыс істеді, мысалы, соңғысына Эллен Вудтың ең көп сатылған «Шығыс Линн» (1861) романын жариялауды ұсынды, бірақ М. Э. Брэддон және Уида сияқты кейіннен табысқа жеткен авторларды қабылдамады. Ол Бентлимен байланысын пайдаланып, Маргарет Олифант және Фрэнсис Пауэр Кобб сияқты достарының және басқа әйел жазушылардың мансабын дамытуға көмектесті.

Достар мен романстар

Джудсбери өте әлеуметтік, көптеген достары мен әдеби серіктестері болды және кез келген әлеуметтік топтағы адамдармен ортақ тіл таба алатын. Оның аты-жөлінің шығуы мен Джордж Сэнд сияқты ер адамдардың киімдерін киіп, темекі шегу сияқты консервативтік емес мінез-құлқы, оны әдеби қоғамда кең танымал ете бастады. Оның достары Хаксли, Кингсли, Россетти және Браунинг отбасылары, В. Э. Форстер (онымен бірге 1848 жылы революциялық Парижді аралады), Джон Брайт, Джон Раскин және Г. Х. Льюз болды. Ол ешқашан үйленбеді, бірақ ерлер мен әйелдермен жақын қарым-қатынаста болды, олардың кейбіреулері сезімдік, ал кейбіреулері рухани, ең маңыздысы Джейн Карлайлмен болды. Тағы бірі актриса Шарлотта Кушманмен болды, ол күшті, еркек сипаттамасына ие тұлға, және ол оның өмірлік тәжірибесіне қызығушылық танытты, бұл Джейннің үй шаруашылығына берілгенімен қарама-қайшы болды (Джейн Карлайл олардың қарым-қатынасына қызғанып, ренжіді). Кушман "Екі қарындас" романындағы Бианканың прототипі болды. Сидней Оуэнсон, сондай-ақ Леди Морган, Джудсбери Лондонға алғаш келген кезде оған көмектесті, ал Джудсбери оған адал достық көрсетіп, кейін қарт кезде естеліктерін жазуға көмектесті. Оның ер адам достарының ішінде ең маңыздысы Жаңа Зеландиядағы үкіметтік қызметкер Уолтер Мантелл болды, ол одан сегіз жас кіші, ол маорилерді жерлерін британдықтарға арзан бағаға сатуға мәжбүрлеу міндетінен мазасыздық сезінді және Англияға оралды. Ол оны әдеби ортада ілгерілетуге көп күш жұмсады, тіпті үйлену туралы ұсыныс жасады, бірақ ол оның қамқорлығына көнбеді және олар біртінде суықтап қалды.

Өлім

1866 жылы Джейн Карлайл қайтыс болғаннан кейін Джудсбери Кент қаласының Севеноакс ауданына көшіп барды. Ол 1879 жылы қатерлі ісікке шалдығып, 1880 жылы Лондонның жеке клиникасында қайтыс болды және Бромптон зиратына жерленді. Өмірінің соңына дейін жазумен айналысты, Бентлиге жіберген соңғы хабарламасы 1880 жылдың 9 қыркүйегімен таңбаланған. Барлық қағаздарынмен қатар, онымен жақын қарым-қатынаста болған кәсіпкер және феминист Джон Сторс Смитке қалдырды.