Аждаһа жолы: Римдегі күрес

Кіріспе

The Way of the Dragon Гонконгте 1972 жылдың 30 желтоқсанында, ал АҚШ-та 1974 жылдың тамызында көрсетілді. Фильм 130 000 долларлық тартымды бюджетке қарсы, дүниежүзі бойынша шамамен 700 миллион доллардан астам (инфляцияға байланысты түзетілген) табыс әкеліп, бюджетінен мың есе көп пайда тапты. Бұл Лидің келесі фильмі "Аждаһаға кір" (1973) шыққанға дейін Гонконгтағы ең табысты фильм болды. Фильмнің оқиғасы негізінен Римдегі мейрамханада өтеді. Мейрамхана иелерін жергілікті қылмыскер басшысы мазалап, Гонконгтағы туысынан көмек сұрайды. Көмек жас жауынгер күрескер түрінде келеді. Мейрамхана қызметкерлері мен қарақшылар арасындағы қақтығыс тез арада күшейе түседі.

Сюжет

Римде Чен Чин Хуа мен оның ағасы Ван өздерінің меншігін бағындыруға тырысқан қылмыскер басшысынан ресторандарымен қиындықтар көреді. Чен оны беруден бас тартқанда, басшы клиенттерді қорқытып, бандиттерді жібереді. Гонконгтағы ағасына жүгінген Чен жас жекпе-жекші Тан Лунгтың көмегін алады. Алғаш келгенде Тан жаңа ортаға бейімделе алмай, ауылдық сияқты көрінеді. Көңілі тоңған Чен одан қандай көмек күте алатынын сұрайды, бірақ Тан өзін жеткілікті қабілетті деп сендіреді. Ресторанға келгенде Тан қызметкерлердің каратэ үйреніп жатқанын біледі, бұл Куэннің наразылығын тудырады, ол кунг-фуды артық көреді. Тан Куэнге ашық болуға және пайдалы барлық нәрсені пайдалануға кеңес береді. Көп ұзамай бандиттер ресторанға келіп, Тан дәретханада болғанда клиенттерді қорқытып қуады. Танның уақтысын дұрыс пайдаланбағанына ашуланған қызметкерлер оның шеберлігіне және стиліне күмән келтіреді. Кейін бандиттер қайтып келгенде, қызметкерлер олармен ұрысқа түседі, бірақ жеңіледі. Алайда, Тан оларды жеңіп, қызметкерлер оның басшылығымен жаттығуды шешеді. Ван аға оларға бандиттер кек алуға тырысатынын ескертеді, бірақ Тан ресторанды қорғауға ант етеді. Чен мен Тан жақындасып, ол оны Римді аралап көруге алып шығады, бірақ Тан қаладан әсерленбейді. Қылмыскер басшысы Хо қарулы адамдармен оралып, ресторан қызметкерлерін тұтқынға алады. Хо Танға Гонконгқа билет береді және оған қайтуды бұйырады. Бірақ оның адамдары Танды сыртқа шығарып салғанда, Тан қарсы соғысып, екі нунчакумен, содан кейін ресторан қызметкерлерінің көмегімен қарақшыларды жеңеді. Тан Хоға қайтып келмеуін ескертеді, ал қарақшылар рестораннан кетеді. Қызметкерлер жеңісті тойлайды, бірақ басшы Танды Қытай Жаңа жылына дейін кетпесе өлтіремін деп қорқытады. Ван аға Ченге Танды кетуге көндіруді тапсырады. Тан ресторанды тастап кетуден бас тартқанда, оны жақын маңдағы шатырдан мергендік мылтығымен өлтіруге тырысады. Жақын жердегі отшашудан қысылып қалған Тан бұл әрекеттен аман қалады. Ол оны іздеп табады және атушыны жеңеді. Пәтерге келгенде Ченнің кеткенін көреді. Хо оны ұрлап әкеткен деп ойлап, Тан ресторан қызметкерлерімен бірге басшының штаб-пәтеріне барады және оның адамдарын жеңеді. Тан басшыға соңғы ескерту жасап, ресторанды тастап кетуін айтады. Қызметкерлер тағы да тойлайды, бірақ Танға Гонконгқа шақыру туралы телеграмма келгенде той қысқарып қалады. Тан жағдай шешілгенше кетпейтінін айтады. Хо екі жекпе-жекшіні жалдайды – жапондық және еуропалық каратэ шеберлерін, олар бастапқыда бірге жұмыс істеуден бас тартады. Хо сонымен қатар Colt есімді әлемдік деңгейдегі жекпе-жекшіні жалдап, ресторан қызметкерлерінің бір бөлігін бейтарап жерге алып келеді, мұнда екі жекпе-жекші оларға шабуыл жасайды. Олар бастапқыда қызметкерлерді жеңеді, бірақ Тан араласып, соңғы жекпе-жекшіні аяқтауға қызметкерлерге мүмкіндік береді. Хо Танды Колтпен күресуге шақырады. Ван аға қалған екі қызметкерді пышақтап өлтіреді, өйткені ол ресторанды қылмыскер басшысына сатуды және бай адам ретінде Гонконгқа оралуды жоспарлап отыр. Он минуттық шешуші шайқаста Тан Колтты жеңіп, оған көрсетілген кешірім мүмкіндігінен бас тартқаннан кейін өкінішпен өлтіреді. Содан кейін Тан Колттың кимоносын және қара белбеуін оның денесінің үстіне салып, құрмет көрсетіп, Ходы іздеп, Колозейден қуады. Тан мен Хо тұзақ орнына оралғанда, мафия басшысы келіп, Хо мен Ван ағасын атып өлтіреді. Ченнің басшылығымен полиция басшыны Танды өлтіруге тырысқанда ұстайды. Мәселе шешілгеннен кейін Тан Гонконгқа қайта оралады, онда Куэн Ченге Тан ешқашан тұрақтап қалмайтын жалғыз қасқақ екенін айтады.

In Rome, Chen Ching hua and her uncle Wang experience trouble with their restaurant from a crime boss who wants their property. When Chen refuses to give it up, the boss sends gangsters there to scare away the customers. Appealing to an uncle in Hong Kong, Chen receives help in the form of a young martial artist Tang Lung. On his first arrival, Tang is disoriented by his new surroundings and appears to be a country bumpkin. Disappointed, Chen asks what help he can be, but Tang confidently assures her that he is capable enough. At the restaurant, Tang learns that the staff have begun to learn karate, much to the annoyance of Quen, an employee who favors kung fu. Tang advises Quen to be open minded and make use of anything that works. Before long, the gangsters appear at the restaurant and threaten the customers away while Tang is using the bathroom. Upset by Tang's poor timing, the staff question his skill and the usefulness of his style. When the gangsters later return, the staff engage the thugs in a fight, only to be beaten. However, Tang single handedly defeats them, causing the staff to decide to train under him. Uncle Wang warns them that the gangsters will seek revenge, but Tang vows to protect the restaurant. Chen and Tang grow closer and she takes him on a tour of Rome, though Tang is unimpressed by the city. Ho, the crime boss's subordinate, returns with armed men and takes the restaurant staff hostage. Ho gives Tang a ticket to Hong Kong and tells him to go back. However, when his men escort Tang outside, Tang fights back and defeats the thugs with his two nunchakus, followed by the help of the restaurant staff. Tang warns Ho not to return and the thugs leave the restaurant. The staff celebrate their victory, but the gang boss threatens to have Tang killed unless he leaves by Chinese New Year. Uncle Wang urges Chen to convince Tang to leave. When Tang refuses to abandon the restaurant, an assassin tries to kill him from a nearby rooftop with a sniper rifle. Already fidgety from nearby fireworks, Tang survives the attempt. He then tracks down and defeats the assassin after tricking him into wasting his ammunition. When he returns to the apartment, he finds that Chen is gone. Assuming that Ho has kidnapped her, Tang goes to the boss' headquarters with the restaurant staff, defeating his men. Tang issues a final warning to the boss to leave the restaurant alone. The staff again celebrate, but a telegram for Tang cuts this short when they learn that he has been summoned back to Hong Kong. Tang assures them that he will not leave until the situation is resolved. Ho hires two martial artists to challenge Tang – Japanese and European karate masters who initially refuse to work together. Ho also recruits a world class martial artist named Colt and leads some of the restaurant staff to an isolated spot under the pretence of a truce, where the two martial artists ambush them. These initially defeat the staff until Tang intervenes and leaves the staff to finish the last one. Ho lures Tang away to fight Colt at the Colosseum. Left behind, Uncle Wang knifes the two remaining members of the staff as he wants to sell the restaurant to the crime boss and return to Hong Kong as a rich man. In a decisive ten minute battle, Tang disables Colt and kills him with reluctance after Colt refuses an opportunity for mercy. Tang then places Colt's gi and black belt atop his dead body as a gesture of respect, before discovering Ho and chasing after him out of the Colosseum. As Tang and Ho return to the ambush site, the mob boss arrives and shoots both Ho and Uncle Wang. Led by Chen, the police arrest the boss as he tries to kill Tang. With the matter finally resolved, Tang returns to Hong Kong, where Quen tells Chen that Tang is a loner who will never settle down.

Өндіріс

Брюс Ли Golden Harvest негізін қалаушы Реймонд Чоумен бірге Concord Production Inc. атты жеке өндіріс компаниясын құрды, ал «The Way of the Dragon» компанияның тұңғыш фильмі болды. Ли продюсерлік міндеттерді атқарумен қатар, сценарийін өзі жазып, фильмді режиссерлікке алып, саундтректегі соқпалы аспаптарда орындады. Фильм бастапқыда тек Азия нарығы үшін түсірілген, бірақ нәтижесінде «Америкада жекпе-жек өнері фильмдерінің үдемелі дамуын қамтамасыз етті». Оны ерекше есте қалдыратыны – Коллозейдегі айқастың көрсетілуі, онда Чак Норрис кинодағы алғашқы рөлін ойнады. Ли оны «ұзақ кадрлармен түсірді, олардың бүкіл денесі көрінетіндей етіп бейнеледі. Ол эффектілі жарықтандыруды пайдаланып, екеуін де өте зор етіп көрсетті».

Кассалық жинақ

Тарату алдында фильмнің бастапқы 130 000 АҚШ доллары бюджетін тек Тайваньдағы алдын ала сату арқылы жапты. Шығарылғаннан кейін фильм Гонконг кассасында 5,307,350.50 доллар тапты, Лидің өзінің «Биг Босс» және «Ашудың жұдырығы» фильмдерінің бұрынғы рекордтарын бұзып, 1972 жылы Гонконгтағы ең табысты фильм атанды. «Аждаһа жолы» киносы Гонконгтағы ең көп кассалық түсімді фильм болды. АҚШ және Канадада фильм 1974 жылдың тамызында кеңінен көрсетіліп, Солтүстік Америка кассасының көшбасшысы болды. Тек Нью-Йорк қаласында ғана фильм алғашқы бес күнінде 1,000,000 АҚШ долларынан астам табыс тапты. Чикагодағы «Oriental» театрында фильмнің көрсетіліміне ұзын кезегін күтті, ашылғаннан кейін бірнеше сағаттың ішінде 4000 билет сатылып, театрдың жаңа рекордын орнатты. Чикагодағы қара нәсілділер тұратын екі кинотеатрда фильм алғашқы аптасында 185 000 доллар тапты. Көптеген кинотеатрларда фильм қара нәсілді көрермендерден ықыласпен қарсы алынып, әсіресе Лидің Чак Норриспен айқасқан көрінісінде жанкүйерлер оны қолдап шу көтерді. Шығарылғаннан кейін бір ай ішінде фильм АҚШ-та 4 миллион долларға жуық табыс тапты. Фильмнің алғашқы көрсетілімінде АҚШ дистрибьюторлары 5,200,000 доллар түсім алды. Кейінгі көрсетімдермен фильм АҚШ-та жалпы кассалық кірісі 85 миллион долларды құрады. Францияда ол 1974 жылғы ең табысты фильмдердің сегізіншісі болды («Enter the Dragon» – 5-орында, «Fist of Fury» – 12-орында), 4,002,004 билет сатылды. Испанияда фильмке 2,345,259 билет сатылды. Германияда бұл фильм 1975 жылғы ең табысты фильмдердің 13-і болды, 1,5 миллион билет сатылды. Жапонияда фильм дистрибьюторлық түсімдерден түсім алып, 1975 жылғы ең табысты фильмдердің тоғызыншысы болды. Оңтүстік Кореяда фильмтің 182,530 билеті Сеул қаласында сатылды. Фильм 1979 жылы Үндістанда көрсетілген кезде коммерциялық сәттілікке жетті. Бомбей қаласындағы «New Excelsior» кинотеатрында ғана фильм алғашқы сегіз аптада шамамен 1 миллион доллар тапты. Фильмнің соңғы бюджеті 130 000 доллар болса, фильм бастапқыда бүкіл әлем бойынша 50,000,000 АҚШ долларын жинады, содан кейін 1974 жылы оның жалпы табысын 85 миллион долларға, содан кейін 100,000,000 долларға дейін арттырды. Ақырында фильмтің жалпы табысы 130 миллион долларды құрады (инфляцияға байланысты түзетілгенде), бұл оның бюджетінен бірнеше есе көп. Бұл Лидің келесі фильмі «Аждаһаға кіру» (1973) шыққанға дейін Гонконгтағы ең табысты фильм болды.

Prior to release, the film's initial tight budget of US$130,000 was already covered by pre sales in Taiwan alone. Upon release, the film earned 5,307,350.50 at the Hong Kong box office, beating previous records set by Lee's own films, The Big Boss and Fist of Fury, and making it the highest grossing film of 1972 in Hong Kong. The Way of the Dragon went on to gross , making it the highest grossing film ever in Hong Kong up until then. In the United States and Canada, the film received a wide release in August 1974, topping the North American box office charts. In New York City alone, the film opened with earnings of more than US$1,000,000 in its first five days. At Chicago's Oriental Theater, the film drew long queues before opening, setting an all time theater record with 4,000 tickets sold within several hours of its opening. At two other Chicago theaters in Black neighbourhoods, the film earned $185,000 in its opening week. At a number of theaters, the film drew loud cheers from Black audiences like a prizefight, particularly during the climactic fight where audiences cheered on Lee as he fought Chuck Norris. Within a month of its release, the film earned nearly $4,000,000 in the United States. The film earned $5,200,000 in US distributor rentals during its initial run. With later re releases, the film went on to gross a total box office revenue of $85 million in the United States. In France, it became the eighth highest grossing film of 1974 (below Enter the Dragon at #5 and above Fist of Fury at #12), with 4,002,004 ticket sales. In Spain, the film sold 2,345,259 tickets. In Germany, it was the 13th highest grossing film of 1975, with 1.5 million ticket sales. In Japan, the film earned in distribution rentals, becoming the ninth highest grossing film of 1975. In South Korea, the film sold 182,530 tickets in the capital city of Seoul. The film was also a commercial success in India when it released there in 1979. In one Bombay theater alone, New Excelsior, the film earned an estimated in its first eight weeks. Against the film's final budget of $130,000, the film initially grossed US$50,000,000 worldwide, before increasing its gross to $85 million and then $100,000,000 by 1974. It eventually grossed an estimated total of $130 million (equivalent to approximately adjusted for inflation), earning times its budget. It was the highest grossing Hong Kong film up until Lee's next film, Enter the Dragon (1973).

Қабылдау және мұра

Rotten Tomatoes сайты сыншылардың 92% оң пікірін білдіріп, Лидің жұмысы "оның әдеттегі қиын әрекеттен күрт айырмашылығын көрсетеді, себебі ол кунг-фуға қарағанда юморға көбірек мән береді" деп бағалады. Премьерадан кейін Роджер Эберт бастапқыда «Чикаго Сан Таймс» газетінде ара-жібір пікір білдірді, сюжеттің қарапайым және оның канондарына сену қиын екенін айтты, бірақ «мұндай нәрселер кереметтей ақымақтық, және Ли, оған құрмет көрсету үшін, одан жоғары көтерілуге тырыспады» деді. Кейінгі сын-ескертпелер оң болды, фильмнің комедиялық элементтері Чарли Чаплин мен Джеки Чанмен сәйкес келеді, ал Брюс Ли мен Чак Норрис арасындағы соңғы жекпе-жек – барлық уақыттағы ең ұлы жекпе-жектердің бірі деп есептеледі. 11-ші «Алтын жылқы» кинофестивалінде «Үздік көркем фильм» номинациясында екінші орын алды және «Үздік монтаж» үшін марапатталды. Кейіннен 2010 жылы «Empire» журналының «Әлемдік киноның 100 үздік фильмі» тізімінде 95-орынға ие болды. Джин Фриздің сөзіне сүйенсек, Ли мен Норрис арасындағы соңғы жекпе-жек «көптегендер үшін ең ұлы фильмдегі жекпе-жек» саналады. Бұл көрініс көптеген басылымдарда барлық уақыттағы ең ұлы жекпе-жектердің бірі ретінде танылды. Бұл техниканы қазіргі заманғы аралас жекпе-жек (MMA) спортшылары жиі қолданады, әсіресе UFC фунт-фунт чемпионы Джон Джонс.