Томас Бернхард: Австриялық драматург және жазушының өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Австрия драматургі және романист (1931–1989)

Николаас Томас Бернхард (9 ақпан 1931 – 12 ақпан 1989) – австриялық романист, драматург, ақын және poleмист, соғыстан кейінгі дәуірдегі неміс тіліндегі ең маңызды авторлардың бірі саналады. Ол өлім, оқшаулану, құштарлық және ауру тақырыптарын зерттеген, адам жағдайына пессимистік көзқараспен қараған және соғыстан кейінгі Австрия мен Еуропа мәдениетін қатаң сынаған poleмикалық әдебиеттер жазды. Ол кейіпкерлер мен оқиғаларға қатысты сан алуан перспективалар, ерекше лексика және пунктуация, сондай-ақ ақыл-есінен айырылудың алдындағы кейіпкерлердің ұзақ монологтарын қамтитын ерекше проза стилін дамытты. Нидерландыда, Австриядан шыққан, заңды емес анасынан дүниеге келген. Балалық шағының көп бөлігін Австрияда анасының әжесі мен атасының қолында және Австрия мен нацистік Германиядағы пансионаттарда өткізді. Ол әдебиет пен философияға жол салған романист, атасы Иоганн Фреумбихлерге ең жақын болды. Жастық шағында плеврит және туберкулезге шалдығып, қалған өмірі бойы емдеуге келмейтін өкпе ауруымен күресті. Санаторияда жатып емделген кезде өлеңдер мен әңгімелер жаза бастады және оның әдеби амбицияларын қолдаған, кейіннен өміріндегі ең маңызды адам деп атаған бай мұрагер Хедвиг Ставианичекпен танысты. 1963 жылы жарық көрген «Мұз» (Frost) романынан кейін ол келесі жиырма жылда неміс тіліндегі жетекші романист және драматург ретінде танылды. Оның маңызды туындыларына «Түзету» (Correction, 1975), «Жоғалу» (Extinction, 1986) романдары және «Дәлелдер жинау» (Gathering Evidence, 1975–82) естеліктері кіреді. Джордж Штайнер оны «Кафка мен Музильден кейінгі неміс прозасының ең шебер шебері» деп атады. Бернхард австриялық тілге және Эльфриде Желинек сияқты жас австриялық жазушылардың буынына әсер етті. Бернард Австриядағы соғыстан кейінгі мәдени ақталушылық, антисемитизм, провинциализм және нацистік өткенге қатысты өтіріктерге қарсы ашық poleмикасы үшін даулы болды. Сыншылар оны «өз ұясын ластаушы» (Nestbeschmutzer) деп атаса, ол өзін «алауыздық тудырушы» деп сипаттады. 1989 жылдың ақпанында Жоғарғы Австрияның Гмунден қаласындағы пәтерінде жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Оның өлімінен кейін де даулар тоқтамады, себебі оның өсиеті Австрияда 70 жыл бойы оның туындыларын жариялауға немесе қоюға тыйым салуды көздегені белгілі болды.

Nicolaas Thomas Bernhard (; 9 February 1931 – 12 February 1989) was an Austrian novelist, playwright, poet and polemicist who is considered one of the most important German language authors of the postwar era. He explored themes of death, isolation, obsession and illness in controversial literature that was pessimistic about the human condition and highly critical of post war Austrian and European culture. He developed a distinctive prose style often featuring multiple perspectives on characters and events, idiosyncratic vocabulary and punctuation, and long monologues by protagonists on the verge of insanity. Born in the Netherlands to his unwed Austrian mother, for much of his childhood he lived with his maternal grandparents in Austria and in boarding homes in Austria and Nazi Germany. He was closest to his grandfather, the novelist Johannes Freumbichler, who introduced him to literature and philosophy. As a youth, he contracted pleurisy and tuberculosis and lived with debilitating lung disease for the rest of his life. While recovering in a sanatorium he began writing poetry and stories and met Hedwig Stavianicek, a wealthy heiress who supported his literary ambitions and whom he later described as the most important person in his life. After his breakthrough novel Frost (1963), he established himself over the next twenty years as a leading novelist and playwright in German. His major works include the novels Correction (1975) and Extinction (1986) and his memoirs Gathering Evidence (1975 82). George Steiner called him: "at his best, the foremost craftsman of German prose after Kafka and Musil." He influenced the Austrian vernacular and a younger generation of Austrian writers including Elfriede Jelinek. Bernhard was controversial in Austria for his public polemics against what he saw as his homeland's post war cultural pretensions, antisemitism, provincialism and denial of its Nazi past. While critics labelled him a Nestbeschmutzer (one who fouls his own nest), he described himself as a troublemaker. He died of heart failure in his apartment in Gmunden, Upper Austria, in February 1989. Controversy extended beyond his death when it was revealed that his will sought to prohibit the publication or performance of his works in Austria for 70 years.

Ерте өмір (1931-1950)

Томас Бернхард 1931 жылдың 9 ақпанында Нидерландының Херлен қаласында дүниеге келді, оның үйленбеген австриялық анасы Герта Бернхард сол жерде қызметші болып жұмыс істеді. 1931 жылдың күзінде Герта Томасты Венаға әкелді, оны ата-анасы тәрбиеледі: Анна Бернхард және оның ресми емес күйеуі, жазушы Йоханнес Фреумбихлер. (Томас өзінің биологиялық әкесі Алоис Цукерстаттерді ешқашан көрмеді, ол оны мойындаудан бас тартты және 1940 жылы өзіне-өзі қол жұмсады.) 1935 жылы Гертаның ата-анасы Томаспен бірге Зальцбургқа жақын Секирхен қаласына көшіп барды. 1936 жылы Герта Эмиль Фабянға үйленді, ал келесі жылы олар Томаспен бірге нацистік Германияның Бавариядағы Траунштейн қаласына көшіп келді. Фабян Томасты ешқашан асырап алмады, Бернхард оны әкесі емес, қамқоршысы деп атады. Гертаның ата-анасы 1939 жылы жақын маңдағы Эттендорф ауылына көшіп келді. Бернхард әжесімен ең жақын болды және кейін оны «рухта ғана анархист» деп атады. Фреумбихлер Бернхардты әдебиет пен философиямен таныстырды және оның өміріне зор ықпал етті. Бернхард нацистік мектеп жүйесінде бақытсыз болды, онда ол жек көретін Гитлер жастарының бөлімі – Deutsches Jungvolk-ке мүше болуға мәжбүр болды. Сегіз жасында ол қиын балаларға арналған үйге, ал 12 жасында Зальцбургтегі пансионға жіберілді, онда одақтастардың бомбалауына тап болды. Соғыстан кейін Фабян мен Фреумбихлер отбасылары Зальцбургке көшіп келді, онда Бернхард оқуын жалғастырды. 1947 жылы Бернхард мектепті тастап, азық-түлік дүкенінде шәкірт болып жұмыс істеуге кірісті. Бернхард жеке ән сабақтарын алып, опера әншісі болуды армандады. 1949 жылдың басында ол плевритке шалдықты, содан кейін туберкулез диагнозы қойылды. 1951 жылдың қаңтарына дейін ол әртүрлі ауруханалар мен санаторияларда жатты. Бернхардтың әжесі 1949 жылы қайтыс болды, ал анасы келесі жылы қатерлі ісіктен қайтыс болды.

Әдеби шеберлік (1951-1963)

1951 жылдан 1955 жылға дейін Бернхард Зальцбургтегі Demokratisches Volksblatt газетінде сот хатшысы және мәдени журналист болып жұмыс істеді. Ол жеке ән сабақтарын жалғастырып, өлеңдері мен әңгімелері Volksblatt және басқа да басылымдарда жарияланды. 1955 жылдың соңында ол Зальцбург мемлекеттік театрына (Ландестеатр) қатысты сынап жазба жариялады, ал одан кейін туған дау оның журналистік қызметіне нүке салды. 1955 жылдың күзінен 1957 жылға дейін Ставианичектың қаржылық көмегімен Зальцбург Моцартеумында актерлік және әншілік шеберлігін оқыды. Сол жерде ол музыка студенті Ингрид Бюлаумен танысты. Олар өмір бойына дос болып, бір кезде үйленуді де ойлады. 1960 жылдан 1963 жылға дейін Бернхард Австрия, Англия және Еуропаның материктік бөлігінде кеңінен саяхаттады. 1962 жылы ол "Мұз" (Frost) атты роман жазды, ол 1963 жылы қайта жөнделіп, жарыққа шықты.

Авторы (1963-1978)

Бернардтың поэзиясына сыншылар көп көңіл бөлмеді, бірақ Фрост пікір қақтығысын тудырып, сыншылардың арасында екі жақты пікірге бөлінді. Романшы Карл Цукмайер романды жоғары бағалады және ол Юлиус Кампе сыйлығы мен Бремен әдебиет сыйлығын жеңіп алды. Бернхардтың "Амрас" повесі 1964 жылы жарық көрді және өмірбаяншы Гитта Хонеггердің сөзіне сәйкес, оның жағымды сындық беделін нығайтты. 1965 жылы Бернхард Жоғарғы Австрияның Обернатал қаласында пайдаланылмаған шаруа үйін сатып алды. Өмірінің соңына дейін ол уақытын шаруа үйі мен Венадағы Ставианичек пәтерісінің арасында бөліп өткізді. 1967 жылы екінші романы "Гаргойлдерді" аяқтағаннан кейін Бернхард өкпесіндегі ісікті жою үшін операция жасады және бірнеше ай бойы Баумгартнерхое санаториясында емделді. Келесі жылы ол жас дамыған таланттарға арналған Австрияның кіші мемлекеттік сыйлығымен марапатталды. Оның қабылдау сөзінде: «Біз австриялықтармыз, біз бейжаймыз; біз өмірге деген қызығушылықсыздықпен өмірміз; табиғат процесінде біз өзімізді үлкендей көреміз» деген сөздері Австрияның мәдениет министрінен ашулы реакция мен наразылық тудырды. Келесі жылы, ұйымдастырушылар Бернхардтың сол сөздің өңделген нұсқасын оқуға ниеттенгенін білгеннен кейін Антон Вильдганс сыйлығының салтанаты тоқтатылды. 1970 жылы Бернхардтың "Ақшаңғыр зауыты" романы жарық көрді және оның алғашқы кәсіби қойылымы "Борисқа арналған кеш" Гамбургтегі Deutsches Schauspielhaus театрында көрсетілді. Қойылымды неміс режиссері Клаус Пейманн басқарды, ол Бернхардтың көптеген премьераларын қойды. "Ақшаңғыр зауыты" және "Борисқа арналған кеш" Бернхардқа Георг Бюхнер сыйлығын әкелді. 1972 жылы Бернхардқа сол пьесасы үшін Гриллпарцер сыйлығы берілгенде, ол наразылық білдірді, себебі рәсімді ұйымдастырушылар оны танымай, орындығына жетелеп алмады. 1970-ші жылдар Бернхард үшін ең өнімді кезең болды. Оның "Білімсіз бен ақылсыз" (1972) және "Әдет күші: комедия" (1974) пьесалары Зальцбург фестивалінде, "Аңшылар тобы" (1974) және "Президент" (1975) пьесалары Вена Бургтеатрында, ал "Минетти" (1976), "Иммануил Кант" (1978) және "Зейнеткерлік алдындағы кеш" (1979) пьесалары Пейманның басшылығымен Штутгарттың Штаатстеатрында қойылды. Оның "Түзету" (1975) романы оның шедеврi саналады, ал бес томдық естеліктері (1975-82) (ағылшын тілінде "Gathering Evidence" деп аударылған) сыншылардың жоғары бағасын алды.

Bernhard's poetry received little critical attention but Frost sparked controversy and divided critical opinion. Novelist Carl Zuckmayer praised the novel and it won the Julius Campe Prize and the Bremen Literature Prize. Bernhard's novella Amras was published in 1964 and, according to biographer Gitta Honegger, consolidated his favourable critical reputation. In 1965, Bernhard bought a disused farmhouse in Obernathal, Upper Austria. For the rest of his life he divided most of his time between his farmhouse and Stavianicek's apartment in Vienna. In 1967, after completing his second novel Gargoyles, Bernhard had surgery to remove a tumour from his lungs and spent several months recovering in the Baumgartnerhöhe sanatorium. The following year he was awarded the Austrian Little State Prize for emerging talent. His acceptance speech, in which he stated: ''We are Austrians, we are apathetic; we are life as crass disinterest in life; in the process of nature we are megalomania " caused an uproar and an angry response from the Austrian minister for culture. The following year, the ceremony for the Anton Wildgans Prize was cancelled when the organisers learned that Bernhard intended to deliver a revised version of the same speech. In 1970, Bernhard's novel The Lime Works was published and his first professionally produced play, A Party for Boris, premiered at the Deutsches Schauspielhaus, Hamburg. The production was overseen by German director Claus Peymann who went on to direct most of Bernhard's premiers. The Lime Works and A Party for Boris earned Bernhard the Georg Büchner Prize. When Bernhard was awarded the Grillparzer Prize for the same play in 1972, he staged a protest because the organisers of the ceremony didn't recognise him and escort him to his seat. The 1970s was Bernhard's most productive decade. His plays The Ignoramus and the Madman (1972) and The Force of Habit: A Comedy (1974) premiered at the Salzburg Festival, The Hunting Party (1974) and The President (1975) premiered at the Vienna Burgtheater, and Minetti (1976), Immanuel Kant (1978) and The Eve of Retirement (1979) premiered at the Stuttgart Staatstheater under Peymann. His novel Correction (1975) is widely considered his masterpiece and his five volumes of memoirs (1975 82) (collected in English translation as Gathering Evidence) achieved critical acclaim.

Соңғы жылдары және кеш жұмыс (197889)

1978 жылы Бернхардқа саркоидоз диагнозы қойылып, сонымен қатар жүрек ауруының дер кезіндегі жағдайы анықталды. Оның жарты ағасы Питер Фабян, медицина ғылымдарының докторы, автордың шаруа қожалығына жақын Гмунден қаласына көшіп келіп, оның ресми емес медициналық кеңесшісі болды. 1979 жылы Бернхард Неміс тілі мен әдебиеті академиясынан кетіп қалды, себебі академия бұрынғы Батыс Германия президенті Вальтер Шельді құрметті мүше етіп қабылдады. «Франкфуртер Алгемейне Цайтунг» газетіне жазған хатында ол академияны ешқандай еңбегі жоқ саясаткерлерді қабылдағаны үшін мақтаншыл және екі жүзді деп айыптады. Бернхард 1980 жылдары да өнімді жұмысын жалғастырды. Сегіз жаңа толыққанды пьесалар сахналанды, ал ол қартайған және ауруға шалдыққан кейіпкерлердің ұзақ монологтарынан тұратын романдар сериясын жазды. Хонеггер оларды Бернхардпен «өліммен күресте» салыстырды. 1984 жылы жарық көрген «Орманда ағаш кесушілер» романы Австрия мәдениеті мен мәдени қайраткерлеріне жасаған сынымы үшін көп дау тудырды. Герхард Ламперсберг оны артық айыптады деп сотқа берді, бірақ кейіннен талап арызды кері тартып алды. Роман Бернхардтың ең көп сатылған туындысы болды, жарияланған алты апта ішінде 60 000 данасы сатылды. Бернхард жиі қоғамдық дауларға қатысты, газеттер мен журналдарға хаттар, пікірлер және сатирикалық очерктер жазып, саясаткерлерді, қоғамдық тұлғаларды және еуропалық мәдениетті сынады. Оны жиі «өз ұясын ластаушы» (яғни, Австрияны сынға алушы) деп айыптады, бірақ ол өзін алауыз деп атағанды жөн көрді. Оның соңғы пьесасы «Heldenplatz» (1988) Венаның Бургтеатрының жүз жылдық мерекесіне арналған тапсырыс бойынша жазылды. Пресса пьесада Австрияның антисемитизмі мен нацистік өткенін жоққа шығаруға қатысты сынға ұшырайтынын хабарлағаннан кейін тағы дау туды. Көптеген саясаткерлер мен қоғамдық тұлғалар қойылымға тыйым салуды талап етті, Бернхардқа өлім жанау шақырды, ал 1988 жылдың қараша айында пьесаның премьерасы кезінде Бургтеатрды 200 полицей күзетті. «Heldenplatz» дауынан кейін Бернхардтың денсаулығы нашарлады. Ол 1989 жылдың 12 ақпанында Гмундендегі пәтерінде жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болды. Оның алауыздығы туралы қағидасы өлімнен кейін де жалғасты, оның өсиетінің бір тармағы жарияланды, онда авторлық құқық қолданылу мерзімі аяқталғанша оның ешбір туындысы немесе пьесасы Австрияда қойылмайтыны айтылды: text=Мен Австрия мемлекетімен ешқандай қатысым болғым келмейтінін және осы мемлекеттен менің тұлғама немесе туындыларыма қатысты кез келген араласуды, тіпті ұсыныстарды да мәңгілікке қабылдамайтынымды нақты айтамын. Мен өлгеннен кейін, менің қағаздарымнан, хаттарымнан және қағаз қиындыларынан бір сөз де жарияланбауы керек.|author=Thomas Bernhard|title=Соңғы өсиет|source=

In 1978, Bernhard was diagnosed with sarcoidosis and a terminal heart complaint. His half brother Peter Fabjan, a doctor of medicine, moved to Gmunden, near the author's farmhouse, and became his unofficial medical adviser. In 1979, Bernhard resigned from the German Academy for Language and Literature when it made the former West German president Walter Scheel an honorary member. In a letter to the Frankfurter Allgemeine Zeitung he called the academy pretentious and hypocritical for admitting mediocre politicians. Bernhard continued his prolific output in the 1980s. Eight new full length plays were premiered and he wrote a series of novels comprising long monologues by aging and ill protagonists who Honegger compares to Bernhard in their "race against death." His 1984 novel Woodcutters was controversial for its attack on Austrian culture and cultural figures. Gerhard Lampersberg sued him for defamation but later withdrew his suit. The novel was Bernhard's most commercially successful, selling 60,000 copies within six weeks of publication. Bernhard frequently engaged in public controversies, writing letters, opinion pieces and satirical sketches for newspapers and magazines in which he attacked politicians, public figures and European culture. He was often criticised as a Nestbeschmutzer (one who fouls his own nest; that is, Austria) but preferred to call himself a troublemaker. His final play Heldenplatz (1988), commissioned by Vienna's Burgtheater for the celebrations of its centenary, sparked another controversy when the press revealed that it would include attacks on Austria for antisemitism and denial of its Nazi past. Numerous politicians and public figures called for a ban on the production, Bernhard received death threats, and the Burgtheater was guarded by 200 police officers on the opening night of the play in November 1988. Following the Heldenplatz dispute, Bernhard's health deteriorated. He died of heart failure in his apartment in Gmunden on 12 February 1989. His reputation as a troublemaker continued beyond the grave when a clause of his will was published, stipulating that none of his works or plays could be performed in Austria for the duration of copyright:

text=I emphasize expressly that I do not want to have anything to do with the Austrian state and that I reject in perpetuity not only all interference but any overtures in this regard by this Austrian state concerning my person or my work. After my death, not a word shall be published from my papers, wherever such may exist, including letters and scraps of paper.|author=Thomas Bernhard|title=Last will and testament|source=

Тақырыптар

Бернардтың туындыларының көпшілігі автобиографиялық элементтерді қамтиды, бірақ шындық пен қиял еркін араласады. Хонеггердің сөзімен айтқанда: "Бернардтың өмірі мен шығармашылығы, жиырмасыншы ғасырдағы Австрияның құрылысқан тарихымен тығыз байланысты". Бернардтың туындылары адамның жағдайына пессимистік көзқарас ұсынады, онда өлім қашпайтын нәрсе. Сыншы Марк Андерсон былай дейді: "Оның жазуларында өлім – бұл кездейсоқ, негіссіз, бірақ барлық бұрынғы үміт пен күш-жігерді жоятын, өмірдегі сөзсіз үзіліс". Әдеби сыншы Стивен Дауден Бернардтың көркем әдебиетінде дін, саясат, өнер немесе тарих арқылы адамды құтқарудың жолы жоқ екенін мәлімдейді. Бернардтың типік кейіпкері – орта жастағы ер адам, Дауденнің пікірінше, "өзіне құмар, гистериялық пессимист, мәдениет пен өзін жек көруге ұйтқы болған", бірақ "ішкі өмірін көрсететін күшті музыкалық тілге байланысты керемет харизматикалық". Оның кейіпкерлері "метафизикалық жалғандыққа немесе утопиялық алдануға жүгінбей өмір сүруді үйренуі керек". Бернард соғыстан кейінгі Австрияны мәдени мақтанға, антисемитизмге, нацистік өткенін жоққа шығаруға және моральдық тұрғыдан жаңғырықсыз католицизмге берілгендікке толы деп бейнелейді. Дауден Австрияның адам жағдайының метафорасы ретінде жиі қолданылатынын айтады. Австрия тарихының маңызсыздыққа құлауы сияқты, адамдар да өліммен күреседі; Австрия өткені мен әлемдегі орны туралы өзін-өзі алдаса, адамдар діннің, отбасының және мәдениеттің құтқару күші туралы өзін-өзі алдайды. Бернардтың туындыларындағы қайталанатын мотивтерге оқшаулану, инцест, ақылсыздық, созылмалы аурулар және өзіне-өзі қол жұмсау жатады. Бернардтың көптеген кейіпкерлері психикалық және физикалық аурулардан зардап шегеді, Дауден мұны Бернардтың моральдық пессимизмі мен еуропалық қоғам мен мәдениеттің құлдырауының метафорасы деп санайды. Оның кейіпкерлері көбінесе сәтсіз интеллектуалдық және көркемдік жобалармен айналысады, кемелдікке жету және осылайша өлімнен асып түсу үшін күшін сарп етеді. Өлімге бет бұрғанда, Бернардтың кейіпкерлері көбінесе өмір сүруге деген құлшынысты көрсетеді. Хонеггер былай дейді: "Überlebenskünstler – Бернардтың негізгі архетипі: виртуоздық орындаушы ретінде өмір сүру шебері". Дауден Бернардтың туындылары конформдылыққа қарсы көтерілуге және тәуелсіз өзіндік ерекшелікті дамытуға куәлік етеді дейді: "Оның барлық туындылары – бұл ойлауға қарсы, қиялға өмірдің ең қарсылық көрсететін бөліктерін зерттеуге мәжбүрлеудің бірден-бір тәжірибесі".

Most of Bernhard's work has autobiographical elements, although fact and fiction are freely mixed. According to Honegger: "Bernhard's life and work are inextricably intertwined with Austria's convulsive history in the twentieth century." Bernhard's work presents a pessimistic view of the human condition in which death is an inescapable presence. Critic Mark Anderson states, "death in his writing comes as a random, unjustifiable, but unavoidable cut in existence that cancels all previous hope and striving." Literary critic Stephen Dowden states that in Berhard's fiction there is no redemption for man in religion, politics, art or history. The typical Bernhard protagonist is a middle age male who, according to Dowden, is "self absorbed, histrionically pessimistic, and motivated by a deep loathing of culture and self," but who is nevertheless "strangely charismatic because of the powerful musical language with which he expresses his inner life." His protagonists must "learn to live without recourse to metaphysical lies or utopian deceptions." Bernhard depicts a postwar Austria steeped in cultural pretensions, antisemitism, denial of its Nazi past and devotion to a morally bankrupt Catholicism. Dowden argues that Austria is often used as a metaphor for the human condition. Just as Austrian history is a story of decline into insignificance, so human beings struggle pointlessly against death; just as Austria engages in self deception regarding its past and its place in the world, so human beings engage in self deceptions about the redemptive power of religion, family and culture. Recurring motifs in Bernhard's work include isolation, incest, madness, chronic illness and suicide. Many of Bernhard's characters suffer from mental and physical illness which Dowden sees as metaphors for Bernhard's moral pessimism and the decline of European society and culture. His protagonists are often engaged in failed intellectual and artistic projects in a futile and destructive attempt to achieve perfection and thus transcend death. In the face of inevitable death, Bernhard's characters often demonstrate a will to survive. Honegger states, "The Überlebenskünstler is Bernhard's central archetype: the survival artist as a virtuoso performance artist." Dowden argues that Bernhard's works also attest to a will to rebel against conformity and to develop an independent self identity: "His entire oeuvre amounts to one unswerving experiment in thinking against the grain, in forcing the imagination to explore the parts of life it resists the most."

Стиль

Бернард ерекше прозалық стильді дамытты, ол көбінесе музыкалық деп сипатталады, австриялық неміс тілінің ритмдерін, маңызды тіркестерді қайталауды және таныс тақырыптардың вариацияларын баса назар аударады. Андерсонның сөзінше, оның прозалық туындыларының барлығы "Бернардтың басындағы тоқтаусыз монологтан туындайды немесе солай көрінеді, ол бір дауыспен айтылатын, үздіксіз мәтін, ол қайта-қайта өңделіп, түзетіліп, жүздеген түрлі стильде сүзіледі". Хонеггер Бернардтың ерте прозасын, оның көптеген перспективалары мен стильдік тәжірибелерін және 1978 жылғы "Иә" (Yes) туындысынан басталатын кезеңгі жұмыстарын ажыратады, оларды "жеке ойға арналған концерттер" деп атайды. Бернардтың туындылары ерекше пунктуациясымен және лексикасымен танымал. Көптеген туындылары абзацтар мен тарауларға бөлінбеген ұзақ сөйлемдерден тұрады. Бернардтың туындыларының тоны көбінесе сатирикалық, ирониялық, poleмикалық және сезімталдықтан мүлдем алыс деп сипатталады. Доуден оның басты кейіпкерлерінің экстремалды және көбінесе қайшы келедін пікірлері оқырмандарды иронияны байқап, оларды сатира ретінде түсінуге шақырады деп санайды. Оқырмандар Бернардтың кейіпкерлерінің пікірлерін қабылдауға немесе қабылдамауға міндетті емес, бірақ олардың "өлімге қарсы сөздік күресіне" қатысуы күтіледі. Бернардтың пессимизмі көбінесе комедия мен қара юмормен жұмсатылады. Андерсонның айтуынша: "Өлім туралы повесть әрқашан тірі қалу туралы жазба, ақылға сыймас қуанышпен, кейде комедиялық түрде тірі қалу". Доуден былай дейді: "Комедия адамдар мағына табуға тырысқанда немесе әлемде олар үшін бір нәрсе бар деп өзіндік сенімге келгенде туады. Бұл – апат, үмітсіздік және қысымның қатал комедиясы".

Қабылдау және мұра

Бернхард 20 ғасырдың екінші жартысындағы неміс тіліндегі ең маңызды жазушылардың бірі саналады. Сыншылар оның маңызды прозалық туындыларын «Түзету» (1975), «Жоғалу» (1986) және оның бес томдық естеліктерін (1975–82) (ағылшын тіліне аудармада «Дәлелдер жинау» деген атпен жинақталған) деп есептейді. Бернхард 18 толыққанды пьеса жазды, олардың көпшілігі Германияның жетекші сахналарында, соның ішінде Гамбургтегі Deutsches Schauspielhaus, Зальцбург фестивалі және Венадағы Бургтеатрде тұңғыш рет қойылды. Оның пьесалары көрермендер мен сыншыларды қарама-қарсы лагерьге бөліп, Австрия және Еуропа мәдениеті мен институттарына қатысты пессимизм мен poleмикалық сипаты үшін жиі БАҚ пен саяси дау-дамай тудырды. Доуденнің сөзімен айтқанда: «Оның тыңшылары келесіде қандай күшті тұлғаны келемеждейтінін, қандай ашу-ызаны оятарын, кім оны сотқа бермекке тырысатынын және ол қалай жауап беретінін білуге құштар еді». Хонеггер Бернхардтың прозалық стилі неміс тіліне әсер еткенін айтады: «Оның көркемдік грамматикасы мен отты лексикасы түрлі идеологиялық бағыттағы саясаткерлер, бұқаралық ақпарат құралдары және таланттары кем жазушылар тарапынан қабылданып, пайдаланылды». Бернхард Эльфриде Йелинек, Лилиан Фашингер, Роберт Менассе және Йозеф Хаслингер сияқты жас австриялық жазушыларға ықпал етті. Оның шығармалары 20-дан астам тілге аударылған, ал Дагмар Лоренц оның халықаралық деңгейде танымал австриялық авторлардың бірі екенін мәлімдейді. 1999 жылы Бернхардтың әдеби мұрагері Австрияда оның пьесаларын қоюға қойылған тыйымды алып тастады. Бернхард өсиетімен жарық көрмеген еңбектерінің жарияланбауын талап еткенімен, бұл кейде ортақтастырылды. Атап айтқанда, 2009 жылы «Менің жүлделерім» атты естеліктері жарық көрді, ал оның 1961 жылдан 1989 жылға дейінгі баспагері Зигфрид Унзельдпен болған хат алмасуы – шамамен 500 хат – 2009 жылдың желтоқсанында жарияланды. Бернхардтың жинақталған шығармалары 2003 жылдан 2015 жылға дейін 22 томдық жинақ түрінде жарық көрді. Бернхардтың аралас бауыры және әдеби мұрагері Питер Фабян Халықаралық Томас Бернхард қоғамының құрметті хатшысы. Ольсдорф/Обернатальдағы Томас Бернхард үйі жұртшылыққа ашық.

Bernhard is widely considered one of the most important German language writers of the second half of the 20th century. Critics generally consider his major prose works to be Correction (1975), Extinction (1986) and his five volumes of memoirs (1975 82) (collected in English translation as Gathering Evidence.) Bernhard wrote 18 full length plays, many of which premiered at leading German language venues including the Deutsches Schauspielhaus in Hamburg, the Salzburg Festival and the Vienna Burgtheater. His plays polarised audiences and critics and often caused media and political controversy for their pessimism and polemics against Austrian and European culture and institutions. According to Dowden: "His public was eager to see what powerful figure he would insult next, what enraged outcry he would elicit, who would try to sue him, and how he would respond." Honegger states that Bernhard's prose style has influenced the German language: "his performative grammar and incendiary vocabulary have been appropriated by politicians of all persuasions, exploited by the media, and imitated by lesser writers." Bernhard has influenced younger Austrian writers including Elfriede Jelinek, Lilian Faschinger, Robert Menasse and Josef Haslinger. His works have been translated into over 20 languages, and Dagmar Lorenz states that he is one of the few Austrian authors that have won international acclaim. In 1999, Bernhard's literary executor lifted the ban on the performance of his plays in Austria. Although Bernhard stipulated in his will that none of his unpublished writings should be published, this has sometimes been circumvented. Notably, a memoir My Prizes appeared in 2009 and his correspondence with his publisher Siegfried Unseld from 1961 to 1989 – about 500 letters – was published in December 2009. Bernhard's collected works were published in 22 volumes from 2003 to 2015. Bernhard's half brother and literary executor, Peter Fabjan, is honorary secretary of the International Thomas Bernhard Society. The Thomas Bernhard house in Ohlsdorf/Obernathal is open to the public.

Романдар

Фрост (1963). Майкл Хофманның аудармасы (2006)
Verstörung (1967). Гаргуйл, Ричард және Клара Уинстон аударған (1970)
Das Kalkwerk (1970). Әктас зауыты, Софи Уилкинс аударған (1973)
Korrektur (1975). Түзету, Софи Уилкинс аударған (1979)
Ja (1978). Иә, Евальд Озерс (1991) аударған
Die Billigesser (1980). Арзан тамақ жеушілер, Евальд Озерс (1990) және Дуглас Робертсон (2021) аударған
Beton (1982). Бетон, Дэвид Маклинток (1984) аударған. Витгенштейннің Нефесі. Достық (1982). Витгенштейннің жүрегі елжіреген туысы, Евальд Озерс (1986) және Дэвид Маклинток (1989) аударған
Der Untergeher (1983). Жеңілген, Жақ Доусон (1991) аударған
Holzfällen. Eine Erregung (1984). Ағаш кесу. Қозғырғыш, Дэвид Маклинток (1987) «Ағаш кесушілер» деп, ал Эвальд Озерс (1988) «Ағаш кесу: ашу» деп аударған
Alte Meister. Komödie (1985). Ескі шеберлер: Комедия, Евальд Озерс (1989) аударған
Auslöschung. Ein Zerfall (1986). Жоқ болу, Дэвид Маклинток (1995) аударған
In der Höhe. Rettungsversuch, Unsinn (1959 жылы жазылған, 1989 жылы жарық көрген). Тау үстінде. Құтқаруға тырысу, мағынасыздық, Рассел Стокман (1991) аударған.

Пьесалары

Борис үшін мейрам (1968). Борис үшін партия, Петер Янсен мен Томас Норткотт аударған (1990)
"Білмеуші мен ақылсыз" (1972). Дуглас Робертсонның аудармасы (2023)
Аңшылық партиясы (1974). Гита Хонеггердің аудармасы (1980)
Әдет күші: комедия (1974). Невилл мен Стивен Плейс аударған (1976)
Президент (1975)
"Көрнектілер" (1976). Дуглас Робертсонның аудармасы (2023)
Минетти. Суретшінің қарт шағы (1977). Минетти, Гита Хонеггер аударған (2000); Том Кернс және Питер Эйр (2014)
display=1 (1978). Дуглас Робертсонның аудармасы (2023)
"Дүние түзетуші" (1979). Йозеф Глова, Дональд Макманус және Сьюзан Хёрли Глова аударған (2005)
Зейнеткерлік алдында. Неміс жанының комедиясы (1979)
Барлық тау шыңдары үстінде (1981). Майкл Митчеллдің аудармасы (2004)
"Мақсатына жеткен" (1981). Жан Виллем ван ден Бош "Бағыт" (2001) деп, ал Дуглас Робертсон "Өзіңді құтқарып ал" (2023) деп аударған.
Неміс түскі ас үстелі (1981). Гита Хонеггердің аудармасы (1981)
Көрініс алдаушы (1983). Гита Хонеггердің аудармасы (1983)
Театр жасаушы (1984). Гистрионика, Петер Янсен мен Томас Норткотт аударған (1990)
Риттер, Дене, Восс (1984). Петер Янсен мен Томас Норткотт аударған (1990)
"Жай ғана күрделі" (1986). Дуглас Робертсонның аудармасы (2023)
Елизавета II (1987). Мередит Оукс (1992) және Дуглас Робертсонның аудармасы (2023)
Heldenplatz (1988). Гита Хонеггердің (1999), Андреа Тиерни мен Мередит Оукстың (2010) аудармалары.
Клаус Пейман шалбар сатып алып, менімен бірге тамақтанады. Үш драмалық этюд (1990). Дамион Сёрлс жартылай аударған (2008): Клаус Пейман өзіне шалбар сатып алып, менімен бірге түскі тамақтанады.

Ein Fest für Boris (1968). A Party for Boris, translated by Peter Jansen and Thomas Northcott (1990)
Der Ignorant und der Wahnsinnige (1972). The Ignoramus and the Madman, translated by Douglas Robertson (2023)
Die Jagdgesellschaft (1974). The Hunting Party, translated by Gita Honegger (1980)
Die Macht der Gewohnheit. Komödie (1974). The Force of Habit: A Comedy, translated by Neville and Stephen Plaice (1976)
Der Präsident (1975). The President
Die Berühmten (1976). The Celebrities, translated by Douglas Robertson (2023)
Minetti. Ein Portrait des Künstlers als alter Mann (1977). Minetti, translated by Gita Honegger (2000); Tom Cairns and Peter Eyre (2014)
display=1 (1978). Translated by Douglas Robertson (2023)
Der Weltverbesserer (1979). The World Fixer, translated by Josef Glowa, Donald McManus and Susan Hurly Glowa (2005)
Vor dem Ruhestand. Eine Komödie von deutscher Seele (1979). Eve of Retirement
Über allen Gipfeln ist Ruh (1981). Over All the Mountain Tops, translated by Michael Mitchell (2004)
Am Ziel (1981). Translated by Jan Willem van den Bosch as Destination (2001) and by Douglas Robertson as The Goal Attained in Save Yourself If You Can (2023)
Der deutsche Mittagstisch (1981). The German Lunch Table, translated by Gita Honegger (1981)
Der Schein trügt (1983). Appearances Are Deceiving, translated by Gita Honegger (1983)
Der Theatermacher (1984). Histrionics, translated by Peter Jansen and Thomas Northcott (1990)
Ritter, Dene, Voss (1984). Translated by Peter Jansen and Thomas Northcott (1990)
Einfach kompliziert (1986). Simply Complicated, translated by Douglas Robertson (2023)
Elisabeth II (1987). Elizabeth II, translated by Meredith Oakes (1992), and Douglas Robertson (2023)
Heldenplatz (1988). Translated by Gita Honegger (1999) as well as Andrea Tierney and Meredith Oakes (2010). Claus Peymann kauft sich eine Hose und geht mit mir essen. Drei Dramolette (1990). Partially translated by Damion Searls (2008): Claus Peymann Buys Himself a Pair of Pants and Joins Me for Lunch.

Өмірбаян

"Сұрақ-жауап" (1975). Себебін көрсететін белгі. Дэвид Маклинтоктың аудармасы (1985)
"Келер" (1976). Шұңқыр: қашу. Дэвид Маклинтоктың аудармасы (1985)
"Тыныс" (1978). Тыныс: шешім. Дэвид Маклинтоктың аудармасы (1985)
"Суық" (1981). Суықта. Дэвид Маклинтоктың аудармасы (1985)
"Бала" (1982). Бала. Дэвид Маклинтоктың аудармасы (1985)

Әр түрлі

Розен дер Эйнёде (1959). (Шөлдің гүлдері. Балет, дауыс және оркестр үшін бес шығарма.) Виктор Халбнарр. "Балаларға арналған қысқы ертегі" (1966). Виктор Хэлфвит: Қысқы ертегі, Мартин Чалмерс аударған (Seagull Books, 2011). "Италиялық" (1971). Италиялық. (Фильм сценарийі және әңгіме.) "Күлтерер: Фильм тарихы" (1974). Менің жүлдем (2009). Менің сыйлықтарым: Есеп, Кэрол Браун Джейнвей аударған (2010).

Ағылшын тіліндегі жинақтар

Президент және зейнеткерлікке дейінгі кезең (1982). «Der Präsident» және «Eve of Retirement» жинақтары; Гитта Хонеггердің аудармасымен.
Дәлелдерді жинақтау (1985, естеліктер). «Die Ursache» (1975), «Der Keller» (1976), «Der Atem» (1978), «Die Kälte» (1981) және «Ein Kind» (1982) жинақтары; Дэвид Маклинтоктың аудармасымен.
Histrionics: Үш пьеса (1990). «Бориске арналған кеш», «Риттер, Дене, Восс» және «Histrionics» жинақтары; Петер Янсен мен Кеннет Норткотттың аудармасымен.
Үш повесть (2003). «Amras», «Уоттен ойнау және серуендеу» жинақтары; Петер Янсен мен Кеннет Дж. Норткотттың аудармасымен.
In Hora Mortis / Айдың темір қысымында (2006, поэзия). «In Hora Mortis» (1958) және «Unter dem Eisen des Mondes» (1958) жинақтары; Джеймс Рейдельдің аудармасымен.
Жинақталған өлеңдер (2017). Джеймс Рейдельдің аудармасымен.
Қалғаны – жала жапқан сөз: Бес әңгіме (2022). «Ungenach» (1968), «Der Wetterfleck» («Дауылдан қорғалған плащ», 1971), «Midland in Stilfs» (1971), «Am Ortler» («Ортлерде», 1971) және «An der Baumgrenze» («Ормандағы шекарада», 1969) жинақтары; Дуглас Робертсонның аудармасымен.
Егер құтқара алсаң – өзіңді құтқар (2023). «Білімсіз бен ақымақ» (1972), «Бәлемділер» (1976), «Иммануил Кант» (1978), «Мақсатқа жетілді» (1981), «Жай ғана күрделі» (1986) және «Елизавета II» (1987) жинақтары; Дуглас Робертсонның аудармасымен.

Фильмдер

Ферри Радакс: Томас Бернхард – Drei Tage (Томас Бернхард – үш күн, 1970). Ферри Радакс режиссерлік еткен, Томас Бернхардтың өзі туралы жазған шығармасы негізінде түсірілген. Ферри Радакс: Der Italiener (Италиялық, 1972), Ферри Радакс режиссерлік еткен және Томас Бернхардтың сценарийі бойынша түсірілген көркем фильм.