Элио де Анджелистің өмірі мен мансабы

Кіріспе

Италиялық жарыс жүргізушісі (1958–1986)

Элио де Анжелис (26 наурыз 1958 – 15 мамыр 1986) – 1979 және 1986 жылдар аралығында «Формула-1» чемпионатына қатысқан итальяндық жарыс жүргізушісі. Ол «Shadow», «Lotus» және «Brabham» командалары үшін жарысқан. 1986 жылы Франциядағы Ле-Кастель коммунасының жанындағы Пол Рикард трассасында «Brabham BT55» моделін сынап барысқанда апатқа ұшырап қаза тапты. Де Анжелис 1980-жылдары «Формула-1» жарысында өте бәсекеге қабілетті және көпке танымал болды, кейде оны «Формула-1»-нің «соңғы джентльмен жарысшысы» деп атайды.

Ерте өмір

Де Анжелис Римде дүниеге келген. Оның әкесі Джулио 1960-1970 жылдары көптеген әлем чемпионаттарын жеңіп алған, жағалау мен теңіздегі моторлы қайықтарда жарысқан спортшы болды. Ұзаққа соқпаған картодроммен айналысқаннан кейін, де Анжелис 1977 жылы Италия Формула 3 чемпионатында жеңіске жетті. 1978 жылы ол Минарди үшін, содан кейін ICI Британдық F2 командасы үшін Формула 2-де жарысты, сонымен қатар Британдық Формула 1 чемпионатының бір кезеңінде де қатысып, Монаконың мәртебелі F3 жарысын ұтып алды.

Формула бірінші

1977 жылғы маусымның соңында де Анжелис Энцо Ферраридің Ники Лауданы алмастыруға қарастырылатын тізімде болды. Де Анжелис Феррариді Фиорано трассасында сәтті сынап көрді, бірақ Феррари соңында Жиль Вильнёвті жалдауды жөн көрді. Де Анжелистің Формула-1 дебюттік маусымы 1979 жылы Shadow командасында өтті. Аргентина Гран-приінде ол жетінші орынды алып, чемпионатта үш ұпаймен 15-ші орынға таңғылды. Де Анжелистің Shadow командасымен көрсеткен өнері Lotus командасының бас директоры Колин Чапманның назарына ілікті, ол оны 1980 жылғы F1 маусымында Марио Андреттимен бірге жарысуға шақырды. 21 жасында де Анжелис Интерлагостағы Бразилия Гран-приінде екінші орынды алып, барлық уақыттағы ең жас Гран-при подиумына көтерілді. Оның алғашқы жеңісі 1982 жылғы Австрия Гран-приінде Остеррайхрингте тіркелді, ол 1982 жылғы әлем чемпионы Кеке Росбергтің Williams командасынан 0,05 секундқа озуға қол жеткізді. Бұл жеңіс Колин Чапманның шапанын ауаға лақтыруымен мәлімделді. Содан кейін желтоқсан айында Чапман қайтыс болды, ал Питер Уорр Lotus командасының жаңа менеджері атанды. 1983 жылғы F1 маусымында Lotus 1967 жылғы F1 маусымынан бері қолданылып келген Cosworth DFV қозғалтқышынан Renault турбо қозғалтқыштарына көшті, бірақ маусым бірнеше механикалық бұзуларға байланысты сәтсіз аяқталды. Де Анжелистің ең жақсы нәтижесі 1983 жылғы Италия Гран-приінде бесінші орын болды. 1984 жылғы F1 маусымында де Анжелис жақсы өнер көрсетіп, 34 ұпай жинап, үш подиуммен үшінші орынды иеленді. Оның ең жақсы нәтижесі Детройт Гран-приінде екінші орынды алу болды. Де Анжелис 1984 жылы жарыста жеңіске жетпесе де, топ-5-ке кірген жалғыз жүргізуші болды, бұл Lotus Renault командасының жақсаруымен маусым бойы тұрақты өнер көрсеткенін көрсетеді. 1985 жылғы F1 маусымында де Анжелиске Толеман командасынан келген Айртон Сенна қосылды. Де Анжелис маусымның үшінші жарысында, 1985 жылғы Сан-Марино Гран-приінде екінші жеңісін тіркеді, себебі Ален Просттың McLaren MP4/2B машинасы 2 кг кем салмақпен дисквалификацияланды. Сонымен қатар, де Анжелис сол жылы Канадада Формула-1 біріншіліктегі соңғы поул-позициясын иеленді. Ол 33 ұпаймен чемпионатта бесінші орынды иеленді, бұл оның командаласынан бес ұпайға кем болды. Де Анжелис маусым соңында Lotus командасынан кетуге шешім қабылдады, себебі команданың күш-жігері көбінесе Сеннаға бағытталған. Де Анжелис 1986 жылғы F1 маусымында Брабхам командасына қосылды, ол екі мәрте әлем чемпионы Нельсон Пикеттің орнына келді, ол де Анжелистің бұрынғы Lotus командаласы Найджел Манселлмен бірге Вильямсқа өтті. Оның командаласы итальяндық Риккардо Патрезе болды. Патрезе Берни Экклстоунға тиесілі командаға Alfa Romeo командасындағы екі сәтсіз жылдан кейін оралды. 1986 жылғы Brabham BMW, BT55 машинасы Brabham командасының ұзақ жылғы дизайнері Гордон Мюррейдің туындысы болды. BT55 төменгі профильді машина болды, алдыңғы бөлігі кішірейтілді, мақсаты машинаның үстінен таза ауа ағыны жасап, көліктің соғу күшін арттыру және сонымен бірге машинаның ауырлығын азайту болды. Шасси тиімді болды, бірақ BMW L4 турбо қозғалтқышын 72° бұрышпен орнатуға тура келді. Бұл майдың қысылысын күшейтіп, BMW машинасының жақсы жауап бермейтінін көрсетті. Команда осы мәселелерді шешу үшін көп жұмыс істесе де, маусымның басында-ақ Brabham командасының жетекші топтан қалып қойғаны анық болды.

At the end of the 1977 season, de Angelis was on Enzo Ferrari's short list to replace Niki Lauda. De Angelis successfully tested the Ferrari at the Fiorano circuit but eventually Ferrari decided to hire Gilles Villeneuve. De Angelis's debut Formula One season was in F1 season of 1979 with Shadow. He finished seventh in his maiden Grand Prix in Argentina and 15th in the championship with three points. De Angelis's performance with Shadow caught the eye of Lotus boss Colin Chapman, who hired him to partner Mario Andretti in F1 season of 1980. At the age of 21, de Angelis became the youngest Grand Prix podium finisher of all time when he finished second at the Brazilian Grand Prix, run at the Interlagos circuit. His first victory came in the 1982 Austrian Grand Prix at the Österreichring, 0.05 seconds ahead of the Williams of eventual F1 season of 1982 World Champion Keke Rosberg. The win was the last hailed by Colin Chapman's act of throwing his cloth cap into the air. Chapman died in December that year and Peter Warr became the new Lotus team manager. In F1 season of 1983, Lotus switched from the Cosworth DFV they had been using since F1 season of 1967, to Renault turbo engines, but it was a disappointing season, suffering multiple mechanical failures. De Angelis's best result was a fifth place in the 1983 Italian Grand Prix. In F1 season of 1984, de Angelis had a much better season, scoring a total of 34 points and finishing third in the standings with three podiums. His best result was a second place at the Detroit Grand Prix. De Angelis was the only driver to finish in the top 5 in 1984 not to score a race win, showing his consistent performances throughout the season with the improving Lotus Renault. In F1 season of 1985, de Angelis was joined at Lotus by Ayrton Senna, who had left the Toleman team. De Angelis's second win came in the third race of the season, at the 1985 San Marino Grand Prix, after Alain Prost was disqualified when his McLaren MP4/2B was found 2 kg underweight. De Angelis also claimed his last Formula One pole position that year in Canada. He finished fifth in the championship, with 33 points, five points behind his teammate. However, de Angelis chose to leave Lotus at the end of the season, frustrated that the team's efforts were being focused mostly on Senna. De Angelis's drive for F1 season of 1986 was with Brabham, as a replacement for twice World Champion Nelson Piquet, who had moved to Williams to join de Angelis's former Lotus teammate Nigel Mansell. Fellow Italian Riccardo Patrese was his teammate. Patrese was returning to the Bernie Ecclestone owned team after two unhappy years with Alfa Romeo. The 1986 Brabham BMW, the BT55, was the brainchild of long time Brabham designer Gordon Murray. The BT55 was a lowline car with a reduced frontal area, the idea being to have a cleaner airflow over the car to create more downforce, while at the same time reducing the car's drag. The chassis proved effective, unlike the l4 BMW turbo that had to be tilted to an angle of 72°. This caused severe oil surge and an even greater lack of throttle response than the BMW had become famous for. Although the team worked hard to overcome these problems, it was clear from early in the season that Brabham had fallen behind the leading pack.

Өлім және соңынан

1986 жылдың мамырында Франциядағы Пол Рикард трассасында сынақтар кезінде де Анжелистің BT55 машинасының артқы қанаты жоғары жылдамдықпен бөлініп кетті, нәтижесінде машина артқы дөңгелектерде тіреу күшін жоғалтты, бұл машинаның қоршауға қарсы тосқауылдан аударылып, өртке ұшуына себеп болды. Соққының өзі де Анжелисті өлтірмеді, бірақ ол өз күшімен машинадан шыға алмады. Жағдайды нашарлатқан нәрсе – трассада авариялық көмек көрсетуге дайын жол инспекторларының болмауы болды. Тікұшақ келгенге дейін 30 минут кетіп, де Анжелис 29 сағаттан кейін Марсельдегі ауруханада түтіннен уланғаннан көз жұмды. Оның жазадан алған жарақаттары – сынған жағалау сүйегі және арқасындағы жеңіл күйіктер ғана болды. Де Анжелистің қазасы Формула-1 жарысында 5,812 км (3,612 миль) Пол Рикард трассасын пайдалануға да соңғы нүкте болды. F1 машиналары Brabham машинасы апатқа ұшыраған Verriere қисықтарын айналып өтіп, Mistral Straight тік сызығының ұзындығын 1,8 км-ден 1 км-ге дейін қысқартып, 3,812 км (2,369 миль) "Club" нұсқасын пайдалануды бастады. Бұл шешім көптеген жүргізушілерге ұнамады, бірақ қозғалтқыштарға жағдай оңай болғандықтан кейбіреулері тік сызықтың қысқартылуын жақсы көрді. Пол Рикард 2018 жылғы F1 маусымына дейін толық конфигурацияда жарыс өткізбеді, онда өткір Verriere қисықтары және Mistral трассасындағы шикана тік сызықты екі 800 метрлік бөлікке бөліп жіберді. Де Анжелистің орнын Брабхам командасында Дерек Уорвик басты, өйткені де Анжелистің қазасынан кейін бірден команда иесі Берни Экклстоунмен байланыспаған жалғыз жоғары деңгейдегі жүргізуші Уорвик болды. Маклареннің жүргізушісі Кеке Росберг, де Анжелистің жақын досы болғандықтан, 1986 жылғы маусым соңында карьерасын аяқтады. Де Анжелис сегіз жылдан кейін Имолада өткен Сан-Марино Гран-присінің іріктеу кезінде Роланд Раценбергер қаза тапқанға дейін Формула-1-де қаза тапқан соңғы жүргізуші болды. Раценбергердің қазасынан кейін де Анжелистің бұрынғы Lotus командаласы (содан кейін үш дүркін әлем чемпионы) Айртон Сенна жетінші айналымдағы апаттан алған жарақаттарынан көз жұмды, оның Williams Renault машинасы Тамбурелло қисығының қабырғасына шағылысты.

In May 1986, during tests at the Paul Ricard circuit in France, the rear wing of de Angelis's BT55 detached at high speed resulting in the car losing downforce on the rear wheels, which instigated a cartwheel over a crash barrier, causing the car to catch fire. The impact itself did not kill de Angelis but he was unable to extract himself from the car unassisted. The situation was exacerbated by the lack of track marshals on the circuit who could have provided him with emergency assistance. A 30 minute delay ensued before a helicopter arrived and de Angelis died 29 hours later, at the hospital in Marseille where he had been taken, from smoke inhalation. His actual crash impact injuries were only a broken collar bone and light burns on his back. De Angelis's death also saw the end of Formula One using the full 5.812 km (3.612 mi) Paul Ricard Circuit. F1 cars started using the 3.812 km (2.369 mi) "Club" version of the circuit, bypassing the Verriere curves where the Brabham had crashed, and cutting the length of the Mistral Straight from 1.8 to 1 km in length. The move was unpopular with many of the drivers, although others did like the reduced straight length as it was easier on the engines. Paul Ricard would not host a race on the full layout until F1 season of 2018, which featured sharper Verriere curves and a chicane on Mistral effectively cutting the straight to two 800m straights. De Angelis's place in the Brabham team was subsequently taken by Derek Warwick, allegedly because Warwick was the only available top level driver who did not contact team owner Bernie Ecclestone immediately after de Angelis's death asking to replace him. McLaren driver Keke Rosberg, who was a close friend of de Angelis, retired at the end of the 1986 season. De Angelis was the last driver to die in a Formula One car until Roland Ratzenberger died during qualifying for the San Marino Grand Prix at Imola eight years later. The day after Ratzenberger's death, de Angelis's former Lotus teammate (and by then a triple World Champion) Ayrton Senna died from injuries sustained in a crash on the seventh lap when his Williams Renault crashed into the Tamburello Curve wall at approximately .

Мұра

Де Анжелис – концерттік деңгейдегі пианист болды және өзінің шеберлігімен Формула-1 жүргізушілерін әдетте Шопен мен Моцарттың бірнеше концерттерін орындап көңіл көтеріп отыратын. 1982 жылғы Оңтүстік Африка Гран-приі алдында, Кьяламидағы жарысқа қатысушы жүргізушілер қауымдастығы үкімші орган FIA енгізген жаңа Супер Лицензия талаптарына наразылық білдіріп, шаруашылық ереуілге шыққанда, олар Йоханнесбург қонақ үйінде өздерін жауып алды. 1989 жылы Формула-1 маусымында спортқа қадам басқан француз-итальяндық жүргізуші Жан Алеси, өзінің жартылай отандасының құрметіне орай, де Анжелис дизайнындағы шлем киді. 2017 жылы де Анжелис Римдегі Людовико Скарфиотти естелік шарасында құрметпен еске алынды.