Жапондық құрлықтағы ұшқыш-қорғаушы ұшағы

Кіріспе

Жапондық құрлықтағы ұрыс ұшағы

Mitsubishi J2M Raiden (雷電, "Найзағай") – Екінші дүниежүзілік соғыста Жапон императорлық әскери-теңіз күштерінің әуе қызметі қолданған бір қозғалтқышты құрлықтағы ұрыс ұшағы. Одақтастардың тізімінде "Джек" деп аталды.

Жобалау және әзірлеу

J2M-ді Mitsubishi A6M Zero-ның авторы Дзиро Хорикоши 14 Ши (Шова дәуірінің 14-ші жылы, яғни батыс күнтізбесі бойынша 1939 жыл) ресми талаптарына сәйкес жобалаған. Ол қатаң жергілікті қорғанысқа арналған ұшақ болуы керек еді, биік биіктіктегі бомбалаушылардың қатеріне тойтарыс беру мақсатында жасалған, сондықтан жылдамдыққа, биіктікке өрлеуге және қарулануға, маневрлеу қабілетінен гөрі көбірек мән берілді. J2M ұзын қаптаманың артына орналасқан үлкен Mitsubishi Kasei қозғалтқышымен, сору желдеткішімен салқындатылатын және ұзарту білігі арқылы пернеге жалғанатын, сырттан әдемі, бірақ шағын ғана ұшақ болды. Қозғалтқышты салқындату жүйесіндегі және негізгі шасси мүшелеріндегі бастапқы даму мәселелері өндірістің баяулауына әкелді. Ұдайы модификациялардың нәтижесінде жаңа түрлері пайда болды, ал ең соңғы жоғары биіктіктегі нұсқасы – J2M4 Model 34 1944 жылдың тамызында алғаш рет ұшты. Онда турбокомпрессормен жабдықталған (қозғалтқыштың жанында орналасқан) 1420 а.к. Kasei 23c қозғалтқышы орнатылған, бұл номиналды қуатты сақтап тұруға мүмкіндік берді. Екі жоғары бұрышпен бағытталған, көлбеу атуға арналған (жетпіс градус бұрышпен) 20 мм-лік зеңбіректер, неміс Schräge Musik стилінде, пилот кабинасының артына орнатылды, ал қанаттағы төрт зеңбірек сақталды. Турбокомпрессормен байланысты шешілмеген қиындықтар жобаның тоқтатылуына себеп болды, нәтижесінде тек екі эксперименталды J2M4 ғана құрастырылды.

Пайдалану тарихы

1942 жылғы желтоқсанда алғашқы J2M2 ұшақтары дамыту бөлімшелеріне жеткізілді, бірақ қозғалтқыштармен байланысты ауыр мәселелер туындады. Сынақтар мен жақсартулар шамамен бір жылға созылды, ал сериялық J2M2 Model 11 үлгісінің алғашқы партиясы 1943 жылғы желтоқсанда 381-ші Кокутайға жеткізілді. J2M2-мен қатар J2M3 Raiden Model 21 ұшағының өндірісі де басталды. Алғашқы J2M3 1943 жылғы қазанда пайда болды, бірақ жауынгерлік бөлімшелерге жеткізілім 1944 жылғы ақпан айының басында басталды. Raiden өз жауынгерлік дебютін 1944 жылғы маусымда Филиппин теңізіндегі шайқаста жасады. Бірнеше J2M Гуам және Сайпан аэродромдарынан жұмыс істеді, ал Филиппинге шектеулі мөлшерде ұшақтар орналастырылды. Кейіннен, кейбір J2M ұшақтары Кореядағы жапондық әуе базаларында, Genzan Ku басқаруымен орналасты: Гензан (Вонсан); Ранан (Нанам); Фуней (Нурен); Рашин (Нажин); және Конан, осы аймақтарды қорғау және Кеңес теңіз авиациясымен күресу үшін. Негізгі мақсаты – Boeing B-29 Superfortress ауыр бомбалаушы ұшағынан қорғану болды. Бірақ, төрт зеңбірекпен жабдықталғандықтан тиімді атыс күшіне ие болды, ал пикирлеу және жылдамдық тақтикасын қолдану кейде оған сәтті соққы беруге мүмкіндік берді. Ұшақтардың жеткіліксіз саны және 1945 жылғы наурызда американдықтардың түнгі бомбалауға көшуі оның тиімділігін шектеді. J2M ұшақтары Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы әуе шайқастарының біріне қатысты. Онда төрт Raiden, сегіз Mitsubishi A6M Zero ұшағымен бірге, барлығы 302-ші Кокутайға тиесілі, 1945 жылғы 15 тамызда таңертең Канто жазығының үстінде USS Yorktown әуе кемесінен шыққан АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Grumman F6F Hellcats тобын тоқтатып, шайқасқа түсті. Жапонияның ресми түрде капитуляциялауына екі сағат бұрын болған шайқаста төрт Hellcat, екі Raiden және екі Zero ұшағы жойылды. АҚШ Техникалық әуе барлау басқармасы (TAIC) екі тұтқынға алынған J2M ұшақтарын 92 октанды отын және метанол қолданып сынақтан өткізіп, өлшемдер арқылы максималды жылдамдықты анықтады. J2M2 ("Jack 11") 17 400 фут (5304 м) биіктікте жылдамдығына жетті, ал J2M3 ("Jack 21") 4980 м (16 600 фут) биіктікте 671 км/сағ (417 миль/сағ) жылдамдыққа жетті.

The first few produced J2M2s were delivered to the development units in December 1942 but severe problems were encountered with the engines. Trials and improvements took almost a year and the first batch of the serial built J2M2 Model 11 was delivered to 381st Kōkūtai in December 1943. Parallel with the J2M2, production of the J2M3 Raiden Model 21 started. The first J2M3s appeared in October 1943 but deliveries to combat units started at the beginning of February 1944. The Raiden made its combat debut in June 1944 during the Battle of the Philippine Sea. Several J2Ms operated from Guam and Saipan and a small number of aircraft were deployed to the Philippines. Later, some J2Ms were based in Japanese airfields in Korea under Genzan Ku: Genzan (Wonsan); Ranan (Nanam); Funei (Nuren); Rashin (Najin); and Konan, for defense of these areas and fighting against Soviet Naval Aviation units. Primarily designed to defend against the Boeing B 29 Superfortress heavy bomber, the type was handicapped at high altitude by the lack of a turbocharger. However, its four cannon armament supplied effective firepower and the use of dive and zoom tactics allowed it to score occasionally. Insufficient numbers and the American switch to night bombing in March 1945 limited its effectiveness. J2Ms took part in one of the final aerial combats of the Second World War when four Raidens, accompanied by eight Mitsubishi A6M Zeros, all belonging to the 302nd Kokutai, intercepted a formation of US Navy Grumman F6F Hellcats from the aircraft carrier USS Yorktown during the morning of 15 August 1945 over the Kanto Plain. In the engagement, that took place only two hours before Japan officially announced its surrender, four Hellcats were lost along with two Raidens and two Zeros. U. S. Technical Air Intelligence Command (TAIC) tested two captured J2Ms using 92 octane fuel plus methanol and calculated maximum speeds using measurements. The J2M2 ("Jack 11") achieved a speed of at 17,400 feet (5304 m), and the J2M3 ("Jack 21") achieved a speed of 671 km/h (417 mph) at 4,980 m (16,600 ft).

Нұсқалар

J2M1 прототипі: 1,044 кВт (1,400 л.с.) Mitsubishi MK4C Kasei 13 14 цилиндрлі ауамен салқындатылған радиалды қозғалтқышпен жабдықталған және жоғарғы фюзеляжда екі 7,7 мм (.303 дюйм) 97 типті пулеметпен, ал қанаттарында екі 20 мм 99 типті II модельді зеңбірек орнатылған. Сегізін жасалды. J2M2 Model 11: 1,379 кВт (1,850 л.с.) Mitsubishi MK4R A Kasei 23a 14 цилиндрлі радиалды қозғалтқышымен, J2M1 сияқты қаруланған. J2M3 Model 21: Екі қанатта орнатылған 20 мм 99 типті II модельді және екі қанатта орнатылған 20 мм 99 типті I модельді зеңбіректермен қаруланған. J2M3a Model 21A: Төрт қанатта орнатылған 20 мм 99 типті II модельді зеңбіректермен қаруланған. J2M4 Model 32: Mitsubishi MK4R C Kasei 23c қозғалтқышымен жабдықталған прототип. Қару-жарақ конфигурациясы бойынша көптеген мәліметтер бар, мысалы, фюзеляжда көлбеу бұрышпен орнатылған 20 мм 99 типті I модельді зеңбірек, бомбалаушының астынан өтетін кезде жоғарыға қарай атуға арналған, екі қанатта орнатылған 20 мм 99 типті II модельді және екі қанатта орнатылған 20 мм 99 типті I модельді зеңбіректер. Турбокомпрессорда мәселелер болды; тек екі тәжірибелік нұсқасы жасалды. J2M5 Model 33: 1,357 кВт (1,820 л.с.) Mitsubishi MK4U A Kasei 26a қозғалтқышымен және механикалық түрде басқарылатын суперчарджермен жабдықталған, биіктіктегі жылдамдықты арттырған, бірақ ұшу қашықтығын қысқартқан. Фюзеляжда екі 20 мм 99 типті зеңбірек, қанаттарында екі 20 мм 99 типті II модельді зеңбірек. J2M5a Model 33A: Төрт қанатта орнатылған 20 мм 99 типті II модельді зеңбіректермен қаруланған. Қанаттағы зеңбіректердің траекториясы мен баллистикасы үйлесімді болды, әрқайсысы 200 оқтан тұрды. J2M6 Model 31: J2M4 және J2M5-тен хронологиялық жағынан ертерек, бұл нұсқа J2M3 негізінде жасалған. 1943 жылдың шілдесінен бастап салынған J2M3 ұшақтарында кеңірек пилот кабинасы және жақсартылған көпіршік тәрізді кабинасы болды. J2M6a Model 31A: J2M4 және J2M5-тен хронологиялық жағынан ертерек, бұл нұсқа J2M3a негізінде жасалған. 1943 жылдың шілдесінен бастап салынған J2M3a ұшақтарында кеңірек пилот кабинасы және жақсартылған көпіршік тәрізді кабинасы болды. Бір J2M6a жасалды. J2M7 Model 23A: Kasei 26a қозғалтқышымен жабдықталған J2M3, бірнешеуі жасалды. J2M7a Model 23A: Kasei 26a қозғалтқышымен жабдықталған J2M3a, бірнешеуі жасалды.

J2M1 Prototype: fitted with the 1,044 kW (1,400 hp) Mitsubishi MK4C Kasei 13 14 cylinder air cooled radial engine, and armed with two 7.7 mm (.303 in) Type 97 machine guns in the upper fuselage and two wing mounted 20 mm Type 99 Model II cannon. Eight built. J2M2 Model 11: Powered by 1,379 kW (1,850 hp) Mitsubishi MK4R A Kasei 23a 14 cylinder radial engine, same armament as the J2M1. J2M3 Model 21: Armed with two wing mounted 20 mm Type 99 Model II cannon and two wing mounted 20 mm Type 99 Model I cannon. J2M3a Model 21A: Armed with four wing mounted 20 mm Type 99 Model II cannon. J2M4 Model 32: Prototype fitted with the 1,357 kW (1,820 hp) Mitsubishi MK4R C Kasei 23c engine. Many armament configurations have been reported, e. g., fuselage mounted oblique firing 20 mm Type 99 Model I cannon designed to fire upward as it passed underneath a bomber, two wing mounted 20 mm Type 99 Model II cannon, and two wing mounted 20 mm Type 99 Model I cannon. Problems with turbocharger; only two experimental versions were built. J2M5 Model 33: High altitude variant powered by 1,357 kW (1,820 hp) Mitsubishi MK4U A Kasei 26a engine with mechanically driven supercharger, giving increased high altitude speed at the expense of range. Two 20 mm Type 99 cannon in fuselage, two 20 mm Type 99 Model II cannon in wings. J2M5a Model 33A: Armed with four wing mounted 20 mm Type 99 Model II cannon. Wing cannon were harmonized in trajectory and ballistics with each having 200 rounds per gun. J2M6 Model 31: Chronologically earlier than J2M4 and J2M5 this version was based on J2M3. Had wider cockpit and improved bubble canopy later used in J2M3 built since July 1943. J2M6a Model 31A: Chronologically earlier than J2M4 and J2M5 this version was based on J2M3a. Had wider cockpit and improved bubble canopy later used in J2M3a built since July 1943. One J2M6a was built. J2M7 Model 23A: J2M3 powered by Kasei 26a engine, a few built. J2M7a Model 23A: J2M3a powered by Kasei 26a engine, a few built.

Өндіріс

1942 жылы Мидуэй шайқасынан кейін Жапонияның әскери басшылары өздерінің күштерін үй аралдарын қорғауға қайта жарақтандыруға асықты. Ұрғыш ұшақтарының дизайнында қарсыласты ұстау рөлі, шабуылдық күшті алға жылжытудан басымдық алды. Одақтас әскерлер, осы уақытта, B-29 бомбалау шабуылдары арқылы жапондық аумақтардағы өндірістік нысаналарға шабуыл жасау арқылы әуе үстемдігін орнатуға тырысты. Өндіріс талаптарын қанағаттандыру үшін күрес, Жапонияны Тайваньнан (Формоса) шоненко (бала еңбегі) жұмысқа алуға итермеледі. 25 000 жас мақсатына жетілмесе де, 12-14 жас аралығындағы 8400-нен астам тайваньдық жасөспірім J2M Raiden ұшағын құрастыруға көмектесу үшін Mitsubishi зауыттарына көшірілді. Одақтастардың шабуылы өзінің салдарына ие болды. 1945 жылы Жапониядағы ұшақ өндірісі құлдырады, бұл J2M көрсеткіштерінде көрінеді. +J2M Өндірісі: Нагоя, Mitsubishi Jukogyo K. K. Жыл Қаңтар Ақпан Наурыз Сәуір Мамыр Маусым Шілде Тамыз Қыркүйек Қазан Қараша Желтоқсан Жылдық 1942 1 1 1 2 2 1 1 1 1 2 1 1 13 1943 0 0 1 2 0 0 3 4 5 16 21 22 90 1944 17 26 9 22 39 44 34 22 16 20 18 7 274 1945 17 12 29 16 0 8 7 27 116 Барлығы 493 Нагояға жасалған одақтас әскерлердің бомбалау шабуылдары 1944 жылдың желтоқсан айында басталды және J2M өндірісін үзбеді. Mitsubishi Dai San Kokuki Seisakusho ұшақ зауытына жасалған тікелей соққы ұшақтардың корпусын, станоктарды және құрастыру құралдарын толық жойды. Бұл одан әрі өндірісті тоқтатты. +J2M Өндірісі: Канагава, Kōza K. K. Жыл Қаңтар Ақпан Наурыз Сәуір Мамыр Маусым Шілде Тамыз Қыркүйек Қазан Қараша Желтоқсан Жылдық 1944 1 0 0 1 2 3 4 6 17 1945 13 8 23 15 10 20 22 0 111 Барлығы 128 Өндіріс көбінесе зауыттарға тікелей соққылардан зардап шекпеді, себебі мұндай оқиғалар сирек болды, бірақ жеткізушілерге жасалған шабуылдардан және оның салдарынан материалдар мен құрылыс құралдарының жетіспеушілігінен төмендеді.

Тірі қалған әуе кемелері

J2M3 Model 21 c/n 3014 Калифорния штатының Чино қаласындағы Planes of Fame мұражайында қойылған.