Александр Мартынов: Ресейлік саясаткер және меншевик теоретиктерінің бірі

Кіріспе

Ресейлік саясаткер (1865–1935)

Александр Мартынов (Alexandr Martinov; сондай-ақ, Александр Самойлович Пиккер;) (Russian: Александр Самойлович Мартынов) (12 желтоқсан 1865 – 5 маусым 1935) 1917 жылғы Ресей революциясы алдындағы көрнекті меньшевик саясаткері және революциядан кейінгі бірнеше жыл бойы Леон Троцкийдің үнемі революция теориясын сынаған (1923).

Өмірбаян

Еврей ағаш саудагерінің ұлы Мартынов 1884 жылы «Халық еркі» партиясына қосылды, 1886-1889 жылдары үш рет тұтқындалып, он жылға Колыма облысына жер аударылды. Бостандыққа шыққаннан кейін марксист болып, 1899 жылы социал-демократтарға қосылды. 1901 жылы Швейцарияға көшіп барып, Шетелдегі Ресей социал-демократтары одағына қосылды. «Рабочее дело» журналының бас редакторы ретінде РСДРП-ның экономисттер фракциясының жетекшісі болды. Ол РСДРП-ны ресейлік жұмысшылардың спонтанды бастамаларына сүйеніп, нақты жағдайларды жақсартуға мүмкіндік бар жерде нақты жалақы мен еңбек жағдайлары мәселесінде үкіметпен тікелей қақтығысу керектігін ұсынды, өйткені «экономикалық күрес – бұл жаппай халықты белсенді саяси күреске тартудың ең кең қолданылатын құралы». Ленин өзінің 1902 жылы жарық көрген «Не істеу керек?» атты кітапшасының бөлімдерін «экономисттерге» арнап, олардың «әрқашан қозғалыстың артынан ілесіп, оның құйрығы болуға ұмтылатынын» сынады. Ол атап айтқанда, Мартыновтың қателігі «жұмысшылардың саяси санасын іштен дамытуға болатындығын» ойлауында болды, ал Лениннің пікірінше, «жұмысшыларға саяси сананы тек сырттан ғана жеткізуге болады». Мартынов 1903 жылғы шілдеде Брюсселде өткен РСДРП съезінде екі «экономист» делегатының бірі болды және Лениннің кәсіби революционерлерге сүйенуі «қозғалыс пен жұмысшы таптарының жетекші элементтері, партияның қызметі мен жұмысшы таптың кең күресі арасында терең жарық тудырады» деп, Лениннің шабуылдарына толыққанды жауап берді. Бірақ ол және оның әріптесі Владимир Махновцев Конгресс Ресейдің шетелдегі социал-демократтар одағын құрылтайшы ұйым ретінде танудан бас тартқаннан кейін, олар съезден шығып кетті, сондықтан РСДРП екі фракцияға – большевиктер мен меньшевиктерге – бөлінгенде олар қатысқан жоқ. Кейіннен ол меньшевиктерге қосылып, фракцияның жетекші теоретиктерінің бірі болды. Троцкий оны «меньшевистік тактиканың жартылай ресми философы» деп сипаттады. 1905 жылғы революция басталғанға дейін, 1905 жылғы қаңтарда Мартынов «Екі диктатура» атты эссе жариялады. Онда ол Ресей аристократиясының құлатылып, оның орнына «буржуазиялық» үкімет орнатылатындығын болжады және РСДРП «барлық басқа партиялардан айырмашылығы, буржуазиялық қоғамның үкіметіне қосылуға үміттенбейтін, ең оппозициялық партия болып табылады және солай болып қалуы керек» деп мәлімдеді. Сол жылы ол жұмысшы табының қарсылығының «күшті жарылысын» және буржуазияның «қорқынышты» реакциясын мойындады, бірақ «Бұл қазіргі Ресей революциясының буржуазиялық революция екендігіне мүлдем қайшы келмейді». 1905 жылдың жазында Санкт-Петербургке оралған Мартынов «Начало» газетінің редакторы болды. Кадеттердің оқиғаларды қаншалықты аз бақылай алатынын көріп, ол: «Қазіргі уақытта тек социал-демократтар ғана тұрақты революция ұранын батыл көтеріп, олар ғана бұқара халықты соңғы және шешуші жеңіске жеткізеді» деген қорытынды жасады. «Тұрақты революция» – революцияны жұмысшылар кеңестері басқарады деп сенген Троцкий қолданған ұран. Бірақ революция басылғаннан кейін елден кетіп, Мартынов бұл «фантастикалық теорияны» жоққа шығарды. Ол 1912 жылдан бастап меньшевиктер ұйымының мүшесі болды және соғыс кезінде меньшевиктер интернационалистерін қолдады, оның көп бөлігін Швейцарияда өткізді. Ол Юлий Мартов және басқалармен бірге пойызбен Ресейге оралды және Мартов сияқты соғыс күш-жігеріне қарсы шыққан азшылықтың бірі болды. 1917 жылғы желтоқсанда меньшевиктердің Орталық Комитетіне сайланды, бірақ 1918 жылы Ресей Азамат соғысы кезінде партиядан бөлінді. НЭП енгізілгеннен кейін Мартынов өзі мен Кеңес үкіметі арасында идеологиялық айырмашылықтар жоқ деп мәлімдеді. 1923 жылы коммунистік партияға қабылданды және өмірінің соңына дейін Иосиф Сталинді адал қолдады. 1920 жылдары Мартынов Маркс-Энгельс-Ленин институтында ғылыми қызметкер, Коммунистік академия мен Свердлов коммунистік университетінде оқытушы болып жұмыс істеді. 1924 жылдан бастап Коммунистік интернационалда жұмыс істеді. Ол Кеңес Одағының әлемдік коммунизмге қатысты жетекші өкілдерінің бірі болды. Ол Қытай Коммунистік партиясының Гуанчжоу көтерілісінің сәтсіздігіне дейін Гоминьданға бағынышты болуын жақтады. 1930 жылы ол нацистік партияның көтерілуі жұмысшы революциясының «шешуші» жеңісі үшін «қажетті шарт» болды деп мәлімдеді.

The son of a Jewish timber merchant, Martynov joined The People’s Will in 1884, and was arrested three times in 1886 1889, and deported for ten years to the Kolyma region. He became a Marxist after his release, and joined the social democrats in 1899. In 1901, he emigrated to Switzerland and joined the Union of Russian Social Democrats Abroad As chief editor of the magazine Rabocheye Delo he was a leader of the Economist faction of the RSDLP. He proposed that the RSDLP should be guided by spontaneous initiatives by Russian workers, and confront the government on specific issues of pay and working conditions, where there was a reasonable chance of achieving specific improvements, because “the economic struggle is the most widely applicable means of drawing the masses into active political struggle.” He accused the editors of Iskra of focusing too much on long term political issues that were too far removed from the workers' immediate experience. Lenin devoted whole sections of his pamphlet What Is to Be Done?. published in 1902, to attacking 'Economists' for being "determined always to follow behind the movement and be its tail " Specifically, he said that Martynov's error was thinking that "it is possible to develop the class political consciousness of the workers from within" when, according to Lenin, "class political consciousness can be brought to the workers only from without." Martynov was one of two 'Economist' delegates to the RSDLP congress in Brussels in July 1903, and gave a lengthy response to Lenin's attack, claiming that Lenin's reliance on professional revolutionaries "opens a deep fissure between the leading elements of the movement and the working class masses, between the activity of an exclusive party and the broad struggle of the working class." But he and his fellow Economist Vladimir Makhnovets walked out after the Congress declined to recognise the Union of Russian Social Democrats Abroad as a constituent organisation, so neither was present when the RSDLP split into two factions, the Bolsheviks and Mensheviks. Later, he joined the Mensheviks, and was one of the faction's leading theorists. Trotsky described him as the "semi official philosopher of Menshevist tactics." In January 1905, just before the start of the 1905 revolution, Martynov published an essay Two Dictatorships in which he forecast that the Russian aristocracy was about to be overthrown and replaced by a 'bourgeois' government, and argued that the RSDLP "is and should remain the party of the extreme opposition, unlike all the other parties, which can count on joining in the government of a bourgeois society." Later in the year, he acknowledged that there had been a "tremendous explosion" of working class resistance, and only a "timorous" reaction from the bourgeoisie, but "It does not at all contradict the fact that the present Russian revolution is a bourgeois revolution." Returning to Saint Petersburg late in summer 1905, Martynov took on the editorship of the newspaper Nachalo, and seeing how little the Kadets were able to control events, he concluded: "The Social Democrats alone have boldly raised the slogan of permanent revolution at the present time, they alone will lead the masses to the last and decisive victory. 'Permanent revolution' was a slogan used by Trotsky, who believed that the revolution would be led by the workers' soviets. But, going back into exile after the revolution had been suppressed, Martynov disowned what he called this "fantastic theory". He was a member of the Menshevik Organisation Committee from 1912, and supported the Menshevik Internationalists during the war, most of which he spent in Switzerland. He returned to Russia by train through with Julius Martov and others, and like Martov, was one of the minority who opposed the war effort. He was elected to the Menshevik Central Committee in December 1917, but he broke with the party in 1918, during the Russian Civil War. After the introduction of the NEP, Martynov claimed that there no longer was an ideological difference between him and the Soviet government. He was admitted to the Communist Party in 1923, and loyally supported Joseph Stalin for the rest of his life. In the 1920s, Martynov worked as a researcher at the Marx–Engels–Lenin Institute and a lecturer at the Communist Academy and the Sverdlov Communist University, and from 1924, he worked for the Communist International. He became one of the Soviet Union's leading spokesmen on world communism. He advocated for the Chinese Communist Party to subordinate itself to the Kuomintang, until the debacle of the Guangzhou Uprising. In 1930, he claimed that the rise of the Nazi party was "necessary condition" for the "decisive" victory of the workers' revolution.

Тұлға

1904 жылы Швейцариядағы жер аударуда Мартыновпен кездескен Николай Валентиновтың сөзінше, ол керемет әңгімеші болған. "Қолдары мен басында қорқынышты экзема дертінен қиналған, семіз, көрінісі тартымсыз, әлсіз сөйлейтін бұл адамның поэзиялық сипаттауға зор қабілеті бар екенін ешкім ойламаған болар", - деп жазды ол, сондай-ақ Мартыновтың қалай коммунист болуға болатынын "түсіне алмайтынын" айтты.