Чеа Сим (1932-2015) – камбоджалық саясаткер, Камбоджа Халық партиясының президенті, Ұлттық ассамблея мен Сенат төрағасы болды. Биографиясы мен саяси жолы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Камбоджалық саясаткер (1932–2015)
Cambodian politician (1932–2015)
Чэа Сим (15 қараша 1932 – 8 маусым 2015) – камбоджалық саясаткер. Ол 1991 жылдан 2015 жылға дейін Камбоджа халық партиясының президенті, 1981 жылдан 1998 жылға дейін Камбоджа Ұлттық Ассамблеясының төрағасы (1993 жылғы маусымнан қазанға дейін вице-президент) және 1999 жылдан 2015 жылға дейін Сенат төрағасы болды. Оның ресми атағы – "Самдех Акка Моха Томма Потисал Чэа Сим".
Chea Sim (; 15 November 19328 June 2015) was a Cambodian politician. He was President of the Cambodian People's Party from 1991 to 2015, President of the National Assembly of Cambodia from 1981 to 1998 (Vice President from June to October 1993) and President of the Senate from 1999 to 2015. His official title was Samdech Akka Moha Thomma Pothisal Chea Sim .
Өмір және мансап
Чья Сим 1932 жылдың 15 қарашасында Свай-Риен провинциясының Ромеас-Хек қаласында этникалық қытай отбасында дүниеге келген. Жастық шағында ол қазіргі Камбоджаның биліктегі Коммунистік Кхмер Халық Революциялық партиясының (КХРП) алғашқы революциялық қозғалыстарының біріне қатысты. 1950 жылдардың басында ол Францияның отаршылдық үкіметіне қарсы күреске қатысты. Кейіннен, 1975 жылы АҚШ қолдаған Лон Нол үкіметін құлатқанға дейін, Коммунистік Қызыл Кхмердің әскери қолбасшысы болды. Хенг Самрин мен Хун Сен сияқты, ол 1978 жылы Қытайдың қолдауымен құрылған Қызыл Кхмерден бас тартып, Вьетнамға қашып, Вьетнамның қолдауымен құрылған Қызыл Кхмерге қарсы оппозициялық топқа қосылды. Кейіннен ол Камбоджаға басып кірген және 1979 жылы Қызыл Кхмерді құлатқан Вьетнамның қолдауымен құрылған жаңа партия мен Камбоджа Халық Республикасы үкіметінде маңызды лауазымдарды иеленді. Чья Сим 1991 жылғы Париж бейбіт келісіміне қатысқанда маңызды рөл атқарды, бұл келісім үш онжылдық азамат соғысын аяқтады және 1993 жылы БҰҰ ұйымдастырған сайлауға жол ашты. Сайлаудан кейін, роялистік FUNCINPEC партиясы сол кездегі дауыс беруде көшбасшы болғанына қарамастан, Хун Сен оның билікті Камбоджа Халық партиясымен бөлісуін талап етті және төрт жылдан кейін Камбоджа Халық партиясы үшін толық билікті иеленді. 1992 жылдың 6 сәуірінен 1993 жылдың 14 маусымына дейін Чья Сим Камбоджа конституциялық монархияға айналғанға дейін елдің уақытша басшысы (Мемлекеттік Кеңестің төрағасы) қызметін атқарды. Сондай-ақ ол 1993, 1994, 1995 және 2004 жылдары король Нородом Сианук атынан қысқа мерзімге мемлекет басшысының міндетін атқарды. Сианук 1993 жылы Чья Симге Сэмдек құрметті атағын берді. 2004 жылдың 7 қазанында король тақтан бас тарғаннан кейін Чья Сим қайтадан мемлекет басшысының міндетін атқарды. Сол жылы ол конституцияны өзгерту туралы уақытша мемлекет басшысы ретінде қол қоюдан бас тартқандықтан елден қуылды, бұл ХПП мен FUNCINPEC партияларының Хун Сен мен ханзада Нородом Ранарид арасындағы келісім бойынша коалициялық үкімет құруына мүмкіндік берді. Көптеген адамдар бұл оқиғаны Хун Сен мен Чья Сим арасындағы билік күресінің алғашқы ашық көрінісі деп қарады. Кейін Хун Сен партия мен үкіметтегі маңызды лауазымдарға Чья Симге адал адамдардың орнына өзінің жақын адамдарын тағайындау саясатын жалғастырды. Камбоджа королі Нородом Сихамони Чья Симнің қосылу рәсімін ұйымдастыру үшін комиссия құру туралы патшалық жарлыққа қол қойды. Комиссия төрағасы – Ұлттық Ассамблея төрағасы Хенг Самрин, төраға орынбасарлары – премьер-министр Хун Сен, Сенат төрағасының міндетін атқарушы Сай Чум, Премьер-министрдің орынбасары және Корольдік сарай министрі Конг Сам Ол болды. Камбоджа Чья Симге арналған ресми аза тұту рәсімін 2015 жылдың 19 маусымына белгіледі.
Chea Sim was born on 15 November 1932, in Romeas Haek, Svay Rieng Province to an ethnic Chinese family. As a young man, he partook in one of the first revolutionary movement by the communist Khmer People's Revolutionary Party (Khmer: គណបក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍កម្ពុជា, KPRP), currently the ruling party of Cambodia. The movement which he joined was against Colonial France in the early 1950s. He later became a military commander of the communist Khmer Rouge even before it finally toppled the US backed Lon Nol government in 1975. Like Heng Samrin and Hun Sen, he defected in 1978 from the Khmer Rouge, which was backed by China, and fled to Vietnam to join an anti Khmer Rouge movement known as a resistance faction groomed by Vietnam. He later held positions in the new party and People's Republic of Kampuchea government, installed and backed by Vietnam after it invaded Cambodia and ousted the Khmer Rouge in 1979. Chea Sim was considered an important figure when negotiations happened, resulting in the 1991 Paris Peace Accord, which brokered a deal supposed to end three decades of civil war and paved the way for the U. N. organized elections in 1993. After the elections, even though the royalist FUNCINPEC party topped the polls at that time, Hun Sen insisted that it share power with his Cambodian People's Party, and four years later grabbed the sole power for his Cambodia People's Party. From 6 April 1992 to 14 June 1993, Chea Sim served as the nation's interim leader (Chairman of the Council of State) before Cambodia became a constitutional monarchy. He also acted as Head of State on behalf of King Norodom Sihanouk for brief periods in 1993, 1994, 1995 and 2004. Sihanouk awarded Chea Sim the honorary title of Sâmdech in 1993. After the King announced his permanent abdication on October 7, 2004, Chea Sim once again became acting Head of State. In the same year, he was escorted out of the country after refusing to sign off as acting head of state on changing the constitution, which would eventually help the CPP and the Funcinpec parties form a coalition government under the deal between Hun Sen and prince Norodom Ranariddh. Many saw it as the first ever public display of power struggle and infighting between Hun Sen and Chea Sim. Subsequently, Hun Sen continued his tactic of replacing Chea Sim's loyalists with his favourite candidates for important roles in the party and government. Norodom Sihamoni, King of Cambodia, signed a royal decree to establish a commission to organize the funeral of Chea Sim. The commission was chaired by Heng Samrin, President of the National Assembly along with three vice chairmen, including Prime Minister Hun Sen; Say Chhum, Acting President of Senate; Kong Sam Ol, Deputy Prime Minister and Minister of the Royal Palace. Cambodia scheduled a formal mourning ceremony for Chea Sim for 19 June 2015.
Комментарийлер
Хьюман Райтс Вотч Азия директоры Брэд Адамс Чеа Симнің Қызыл кхмерлер үкіметінен кейін билікте тұрып, жазаланбауының "әділеттің қорлауы" екенін айтты, өйткені Чеа Сим әскери қолбасшы ретіндегі қызметі кезінде жасалған қылмыстарға қатысқан деп айыпталған. Брэд Адамс сондай-ақ Чеа Симді 1980-ші жылдары "полицейлік мемлекет" құрды деп айыптап, Камбоджаның саяси белсенділерін сотсыз ұстап, түрмеге жапқан және азаптап отырды. Ақпарат министрі Кхьеу Канхарит "Пномпень Пост" газетінің Чеа Симді Қызыл кхмерлер режимі кезінде адам құқықтарын бұзуда айыптаған мақаласын жариялағаны үшін сынға алды. Кхьеу Канхарит Камбоджа дәстүрінде, аза тұру рәсімі кезінде қайтыс болғандарға құрмет көрсетудің өте маңызды екенін айтты және Чеа Симнің отбасы мүшелері қаласа, "Пномпень Пост" газетіне сот процесі қозғалуы мүмкін екенін мәлімдеді. AKP болса, бұл варварлық режимде Самдех Чеа Сим қарапайым жергілікті шенеунік болғанын айтты. AKP Чеа Сим мен оның отбасы мүшелері де (режимнің) құрбандары болғанын, басқа камбоджалықтар сияқты, мәлімдеді. Ішкі істер министрлігінің өкілі Хьюман Райтс Вотч ұйымының Азия бөлімінің директорының пікірін, "Пномпень Пост" басылымында келтірілгендей, қатаң түрде жоққа шығарды. Сам Рейнси, негізгі оппозициялық партияның – Камбоджаның Ұлттық құтқару партиясының – жетекшісі және негізін қалаушысы, сондай-ақ 2014 жылдың шілдесінен бастап Кампонг Чамның депутаты, Чеа Симді ұлттық батыр деп атап, оны халыққа кең танылған, қайтыс болған король Нородом Сианукпен салыстырды, ол Рейнсидің айтуынша, Чеа Симді өзінің "кіші інісі" деп есептеген. Бір кезде Хун Сеннен кейін үкіметтегі ең ықпалды адам деп саналған Чеа Сим, Рейнсидің сөзіне сүйенсек, Қызыл кхмерлерден кейін патриоттық идеалдары мен ұлттық келісімге қосқан үлесі үшін жоғары бағаланған.
Human Rights Watch Asia Director Brad Adams described it as a "mockery of justice" that Chea Sim was able to continue being one of the rulers of the post Khmer Rouge government without being brought to justice, as Chea Sim was accused of overseeing atrocities committed under his role as a military commander. Brad Adams also accused Chea Sim of operating "a police state" in the 1980s that arrested, imprisoned, and tortured Cambodian political activists without trial. Minister of Information Khieu Kanharith criticized The Phnom Penh Post for publishing an article which accused Chea Sim of violating human rights under the Khmer Rouge regime. Khieu Kanharith said that in the Cambodian tradition, respect for the dead is very important during the mourning ceremony and that The Phnom Penh Post could be sued if Chea Sim's family members wished to do so. AKP argued, in that barbaric regime, Samdech Chea Sim was just a simple local official. AKP argued Chea Sim and his family members were also victims (of the regime) as other Cambodian people. The spokesperson of the Ministry of Interior strongly rejected the comments made by Director of Asia Division for Human Rights Watch and quoted by The Phnom Penh Post. Sam Rainsy, the leader and co founder of the main opposition party, Cambodia National Rescue Party, and a member of Parliament (MP) for Kampong Cham since July 2014, hailed Chea Sim as a national hero and likened him to the popular late king Norodom Sihanouk who, Rainsy said, considered Chea Sim as his "little brother". Once considered as the second most powerful man in the government after Hun Sen, Chea Sim, as Rainsy said, was highly regarded for his patriotic ideals and national reconciliation after the Khmer Rouge.