Кіріспе

Б.з.д. V ғасырындағы Спарта генералы, он мыңның алғашқы қолбасшысы Клеарх немесе Клеарх (Κλέαρχος; б.з.д. 450 – б.з.д. 401), Рамфийдің ұлы, Спарта генералы және жалдамалы әскер, Парсы патшасына қарсы шайқаста Он мыңдық әскерді жетектегенімен танымал.

Пелопоннес соғысы

Б.з.д. V ғасырдың ортасында дүниеге келген Клеарх б.з.д. 412 жылы спарталық флотпен Геллеспонтқа жіберілді және Византияны басып алды, онда ол проксенос болып тағайындалды. Көп ұзамай ол Персияның Фригия сатрабы Фарнабаз II-мен қарым-қатынас орнатып, екеуі афиналықтарға қарсы әскери одақ құрды. 410 жылы Кизик шайқасында спарталық әскерге қолбасшылық етті, бірақ ол және оның парсы одақтастары жеңіліске ұшырады. Афина Византияның қарсы жағалауында база құрып, қалаға теңіз блокадасын жүргізді және шабуылдар жасады. Клеархқа блокаданы бұзу мақсатымен он бес трирема берілді, ал афиналық флотпен шайқасқаннан кейін үш кемені жоғалтып, Византияға жетті. Византия қоршауға алынды, ол Фарнабаздан ақша мен қолдау сұрап Парсыға сапар шекті. Алайда, оның қатаң мінезі мен сарбаздарына азық-түлік мөлшерлеп беруі оны халыққа ұнатуға себеп болмады, және ол болмағанда қала қақпалары Алькивиад басқаратын афиналық қоршау әскеріне ашылды. Клеарх осы үшін сотталып, айыппұл төледі. Ол Аргинуза шайқасына қатысты, ал спарталық қолбасшы Калликратидас егер ол қайтыс болса, Клеарх оның орнын алуға ең лайықты деп мәлімдеді. Афина жеңілгеннен кейін Клеарх Спартаға оралып, эфорларға өтініш жасады. Ол Византиядағы саяси келіспеушіліктерді шешу және қала мен көрші грек колонияларын фракиялық шабуылдардан қорғау үшін күш беруді сұрады. Оған күш берілді, бірақ эфорлар Византиялықтар оны тиран деп есептейтінін білгенде, Клеарх Коринф бұғазында болғанда хабаршы арқылы оны қайта шақырып алды. Клеарх хабаршыны елемей, Византияға бет алды, соның салдарынан эфорлар оны бірден заңнан тыс деп жариялады. Ол фракиялық тайпалармен сәтті соғысып, осылайша жеңілдік алған грек қалаларының бейресми қолдауын иеленді. Спарта эфорларының құрметін қайтаруға үміттене отырып, Клеарх ақырында көңілі қалып қойды. Византияны басып алғаннан кейін ол бас магистраттарды өлімге кесті, ал ең бай азаматтардың кейбіреулерін тұншықтырып, олардың барлық мүлкін тартып алды. Спарта оған Византиядан кетуді бұйырды, бірақ ол бас тартқандықтан, оны қуу үшін әскер жіберді. Кир, Азияға жақын жерде жақсы жабдықталған грек әскерінің бар екенін білген соң, 10 000 парсы дарихысымен елшілерді жіберіп, Клеархтан өзінің ағасы, парсы императоры Артаксеркс II Мнемоннан таққа иелік етуге көмектесуін сұрады. Клеарх ақша үшін емес, ерте ме, кеш пе, эфорлар үшін заңнан тыс саналатынын еске алып, өз әріптестерімен кездесуге тура келетінін білгендіктен келісті. Ол Византия гарнизонының басшылығын Мегаралық Геликске тапсырды (Қоератдасқа қараңыз).

Он мың

Кирдің өзінің ағасы Артаксерксті тақтан түсіру мақсатымен жасаған "он мыңдық әскердің жорығында" Клиарх он мыңдық армияның Пелопоннес жасағын басқарды, олар Кир армиясының оң қанатын құрады. Оған жаудың орталығына шабуыл жасау бұйырылды, бірақ ол орнына алға жылжып, жаудың сол қанатын ығыстырып, Кирдің қанатын осал қалдырды. Кир жаудың орталығына шабуылдап, шайқаста қаза тапты. Кирдің қазасынан кейін Клиарх бас қолбасшылыққа өтіп, перстермен келіссөздер жүргізе отырып, Тигр өзеніне қайта шегінуді мақсат тұтып, армияның шегінуін ұйымдастырды. Сардис сатрабы және Артаксеркс әскерінің қолбасшысы Тиссафрен оны кешкі асқа шақырды, бірақ оны және оның серіктерін тұтқындап, Бабылдың патша сарайына жіберді, онда оны патшайым Статейраның бұйрығымен өлім жазасына кесті.