Кейбір елдердегі әкімшілік бөліністері

Кіріспе

Район (раён) – бірнеше посткеңестік мемлекеттердегі әкімшілік бөліністің бір түрі. Бұл термин мемлекет ішіндегі әкімшілік бірлік ретінде де, қаланың бөлігі ретінде де қолданылады. Сөз француз тілінен алынған (мағынасы – «ұялы құрылым, департамент»), ал ағылшын тілінде «аудан» деп аударылады. Район – бұрынғы Кеңес Одағының көп бөлігіндегі стандартталған әкімшілік бірлік және әдетте мемлекеттік деңгейден екі саты төменгі бөлімше болып табылады, мысалы, облыстың құрамындағы бөлім. Дегенмен, КСРО-ның кіші республикаларында бұл әкімшілік бөліністің негізгі деңгейі болуы мүмкін. Кеңес Одағы тарағаннан кейін, кейбір республикалар район жүйесін сақтап қалды (мысалы, Әзірбайжан, Беларусь, Украина, Ресей, Литва, Молдова, Қазақстан, Қырғызстан), ал басқалары одан бас тартты (мысалы, Грузия, Өзбекстан, Эстония, Латвия, Армения, Тәжікстан, Түрікменстан). Болгарияда бұл елдің жалпы әкімшілік бөлінісімен байланысы жоқ қаланың ішкі әкімшілік бөлінісін, немесе София қалалық әкімшілігінің құрамындағы бөліністі білдіреді.

Этимология

"Район" (немесе "район") сөзі көбінесе аудармада мына түрлерде кездеседі: ; ; ; ; ; rejon; raion; райо́н және райо́н.

Райондық бөліністері бар елдердің тізімі

Төрт елде "район" немесе оның жергілікті нұсқасы деп аталатын бірліктер болған немесе бар. Ел Елден бастап Аяқталады Жергілікті атау Ескертулер Егжей-тегжейлі мәліметтер Абхазия (жартылай мойындалған мемлекет) (қазіргі кезде бар) араион (араион) Абхаз КСР-інен мұрагерлікпен алынған Абхазияның аудандары Армения 1995 Армения КСР-інен мұрагерлікпен алынған Армения КСР-інің аудандары Австрия ~ 1918 Район, Район Полиция аудандарын белгілеу үшін тек қана к.к. Жандармерия қолданған ("Behördenrayon", яғни әкімшілік район). Әзірбайжан (қазіргі кезде бар) rayon, көплешесі rayonlar; Әзірбайжан КСР-інен мұрагерлікпен алынған Әзірбайжан КСР-інің аудандары Беларусь (қазіргі кезде бар) Белоруссия КСР-інен мұрагерлікпен алынған Беларусь аудандары Болгария (қазіргі кезде бар) район, көплешесі райони (rayoni) Райондар – үш ірі қаланың: София, Пловдив және Варнаның бөлімшелері. София 24 районға (София аудандары), Пловдив 6, Варна 5 районға бөлінген. Қытай (қазіргі кезде бар) КСРО-ның ықпалындағы Синьцзян-Уйғыр автономиялық ауданымен шектелген. Үрімші және Қарамай қалаларының аудандары ұйғыр тілінде "район" (SASM/GNC/SRC және ULY: rayon) деп аталады. Қырым (Қырым Республикасы – тек бірнеше БҰҰ мүше мемлекеттері мойындаған, қысқа ғұмырлы республика) 2014 03 16 2014 03 16 Украинадан мұрагерлікпен алынған. Қазіргі уақытта республика Ресейдің Крым Республикасы және Севастополь деп аталатын федералдық құрамына бөлінген. Эстония 1990 rajoonid, көплешесі rajoonid Эстон КСР-інен мұрагерлікпен алынған. 1990 жылы округтерге айналды. Эстонияның округтері Грузия 2006 райони Грузия КСР-інен мұрагерлікпен алынған; 2006 жылы бірінші деңгейдегі әкімшілік бірліктер муниципалитеттерге қайта ұйымдастырылды. Район Грузияның астанасы Тбилисидің аумақтық бөлімшесі болып табылады. Грузиядағы муниципалитеттер тізімі (ел) Қазақстан (қазіргі кезде бар) райо́н Қазақ КСР-інен мұрагерлікпен алынған Қазақстанның аудандары Латвия 2009 07 01 rajons; көплешесі rajoni Латвия КСР-інен мұрагерлікпен алынған Латвияның аудандары Литва 1994 Аудандық муниципалитеттерге айналды Литваның муниципалитеттері Молдова (қазіргі кезде бар) Румын тілінде: raion, 2003 жылғы әкімшілік реформада енгізілген Молдованың аудандары Румыния 1968 02 16 Район Румыния Халық Республикасының әкімшілік бөліністерінің бірі Румыния Халық Республикасының аудандары Ресей Федерациясы (қазіргі кезде бар) райо́н Ресейлік КСРО-дан мұрагерлікпен алынған Ресейдің аудандары Оңтүстік Осетия Алания (жартылай мойындалған мемлекет) (қазіргі кезде бар) Оңтүстік Осетиядан мұрагерлікпен алынған Оңтүстік Осетияның аудандары КСРО 1991 12 26 (бірлік тоқтатылды) Құрылтайшы республикалардың төменгі деңгейлерінде әртүрлі деңгейлерде. Трансднестровье (өзін-өзі жариялаған аумақ; құқықтық тұрғыдан Молдованың бөлігі) (қазіргі кезде бар) Молдавия КСР-інен мұрагерлікпен алынған Трансднестровье аудандары Украина (қазіргі кезде бар) райо́н 490 район Украина КСР-інен мұрагерлікпен алынған, 2020 жылы олардың орнына 136 жаңа район құрылды. Украинаның ірі қалалары да райондарға бөлінген, олардың жалпы саны 118-ге жетеді. Украинаның аудандары

Fourteen countries have or had entities that were named "raion" or the local version of it. Country From Until Local name Comment Details Abkhazia (partially recognised state) (existing) araion (араион) inherited from the Abkhaz ASSR Districts of Abkhazia Armenia 1995 inherited from the Armenian SSR Districts of the Armenian Soviet Socialist Republic Austria ~ 1918 Rayon, Rajon Used only by the k. k. Gendarmerie to designate police districts ("Behördenrayon", lit. authorities' raion). Azerbaijan (existing) rayon, pl. rayonlar; inherited from the Azerbaijan SSR Districts of Azerbaijan Belarus (existing) inherited from the Byelorussian SSR Districts of Belarus Bulgaria (existing) район, pl. райони (rayoni) raions are subdivisions of three biggest cities: Sofia, Plovdiv and Varna. Sofia is subdivided to 24 raions (Sofia districts), Plovdiv 6, Varna 5 raions China (existing) restricted to the Xinjiang Uygur Autonomous Region as influenced by the USSR. The districts of Ürümqi City and Karamay City are called رايون (SASM/GNC/SRC and ULY: rayon) in Uyghur. Crimea (Republic of Crimea short lived Republic recognized by only a few UN member states) 2014 03 16 2014 03 16 inherited from Ukraine. The Republic is now split into the federal subjects of Russia named Republic of Crimea and Sevastopol Estonia 1990 , pl. rajoonid inherited from the Estonian SSR. In 1990 transformed into counties Counties of Estonia Georgia 2006 raioni inherited from the Georgian SSR; 2006 as first level entities reorganized into municipalities. A raioni remains a territorial subdivision of Georgia's capital, Tbilisi. List of municipalities in Georgia (country) Kazakhstan (existing) райо́н inherited from the Kazakh SSR Districts of Kazakhstan Latvia 2009 07 01 rajons; pl. rajoni inherited from the Latvian SSR Districts of Latvia Lithuania 1994 inherited from the Lithuanian SSR. In 1994 transformed into district municipalities Municipalities of Lithuania Moldova (existing) Romanian: raion introduced in administrative reform in 2003 Districts of Moldova Romania 1968 02 16 raion one of the Administrative divisions of the People's Republic of Romania Districts of the People's Republic of Romania Russian Federation (existing) райо́н inherited from the Russian SFSR Districts of Russia South Ossetia Alania (partially recognised state) (existing) inherited from the South Ossetian AO Districts of South Ossetia Soviet Union 1991 12 26 (end of entity) At various levels below the constituent republics. Transnistria (breakaway territory; de jure part of Moldova) (existing) inherited from the Moldavian SSR Raions of Transnistria Ukraine (existing) райо́н 490 raions were inherited from the Ukrainian SSR, which were replaced by 136 new raions in 2020. Major Ukrainian cities are also subdivided into raions, constituting a total of 118 nationwide. Raions of Ukraine

Абхазия

Абхазия жеті ауданға бөлінген.

Беларусь

Беларусьтегі аудандар облыстарға бағынышты әкімшілік бірліктер. Сондай-ақ қараңыз: Санат:Беларусь аудандары.

Болгария

Болгарияда райондар – София, Пловдив және Варна сияқты үш ірі қаланың құрамдас бөліктері. София 24 районға (София аудандарына), Пловдив 6, Варна 5 районға бөлінген.

Украина

Украинада барлығы 136 район бар, олар облыстардың (областьтардың) және Қырым Автономиялық Республикасының әкімшілік бөлімшелері болып табылады. Аймақтық маңызы бар ірі қалалар, сондай-ақ ерекше мәртебеге ие екі ұлттық қала (Киев және Севастополь) да райондарға бөлінген (барлығы 118-і республика бойынша).