Кіріспе
Томас Хардидің 1880 жылғы романы "Трампеда майоры" – Томас Хардидің 1880 жылы жарық көрген романы және оның жалғыз тарихи романы. Харди оны өз "романтикалық туындылар мен қиялдарына" қосты. Роман басты кейіпкер, Энн Гарландты үш күйеуге таласу оқиғасын қамтиды: британдық полктегі адал және сенімді кернейші майор Джон Ловедей, оның інісі, еркін теңізші Боб және жергілікті помещиктің қорқақ немере інісі Фестус Дерриман. Харди романы үшін ерекше жағдай ретінде, соңы толығымен трагедиялық емес; алайда, басты кейіпкерлердің бірінің болашақ тағдырына қатысты алаңдатарлық элемент сақталады. Романның оқиғасы Наполеон соғыстары кезінде Веймут қаласында өтеді. Ағайынды екі бауырдың ішінде Джон Веллингтонмен бірге Пиреней соғысында, ал Боб Нельсонмен Трафальгар шайқасында қызмет етеді. Наполеон соғыстары Харди кейіннен "Династар" пьесасында да пайдаланған оқиға орны болды және ол сол деректерге сүйенеді. Эдвард Нилл бұл романды автордың бұрынғы "Ашулы толқыннан алыс" (1874) романының табысын қайталауға жасалған әрекет деп сипаттады. Роман 1880 жылы Джон Коллиер салған 33 суретімен бірге евангелистік "Жақсы сөздер" журналында (қаңтар-желтоқсан) жарияланды. Романның үш томдық алғашқы басылымы 1880 жылғы қазан айында жарық көрді.
The Trumpet Major is a novel by Thomas Hardy published in 1880, and his only historical novel. Hardy included it with his "romances and fantasies". It concerns the heroine, Anne Garland, being pursued by three suitors: John Loveday, the eponymous trumpet major in a British regiment, honest and loyal; his brother Bob, a flighty sailor; and Festus Derriman, the cowardly nephew of the local squire. Unusually for a Hardy novel, the ending is not entirely tragic; however, there remains an ominous element in the probable fate of one of the main characters. The novel is set in Weymouth during the Napoleonic wars; Of the two brothers, John fights with Wellington in the Peninsular War, and Bob serves with Nelson at Trafalgar. The Napoleonic Wars was a setting that Hardy would use again in his play, The Dynasts, and it borrows from the same source material. Edward Neill has called the novel an attempt to repeat the success of his earlier work Far from the Madding Crowd (1874), after the limited success of his intervening works. The novel originally appeared in 1880 in the Evangelical serial Good Words (January–December) with 33 illustrations by John Collier. The three volume first edition was published in October 1880.
Төменге қарайтын терезе
1804 жылы Англия Наполеон Бонапарт әскерінің шабуыл жасау қаупін күтуде. Бадмут (Уеймут) маңында Энн Гарланд жесір анасымен бірге ұн диірменінің бір бөлігінде, олардың үй иесі және досы, диірменші Уильям Ловедейдің жанында тұрады. Жақын маңайдағы төбелерге мыңдаған сарбаздар лагерь құрады, шабуылға қарсы дайын тұрады. Энн екеуінің де жергілікті байланыстары бар: труба майоры Джон Ловедей, диірменшінің адал және ойлы ұлы, және жергілікті шалақай байдың мақтансақ және агрессивті туысы Фест Дерриманның назарына ілігеді. Энн Джонды жақсы көреді, ал Фестті жек көреді, бірақ Фест оны мазалай береді, бұл жағдайды анасының оған үйленуіне ықылас танытуы одан сайын қиындатады, себебі Фесттің дәрежесі мен (болжамды) байлығы оны қызықтырады. Алайда, анасы пікірін өзгерткенде (ішінара диірменшінің оған құда түсуінің әсерінен) және Джонға үйленуді қолдай бастағанда, Энн де ойын өзгертіп, Фестке көңіл білдіреді, өзін диірменшінің ұлына лайықсыз деп санайды. Осы кезде диірменшінің кіші ұлы Боб Ловедей, сауда флотындағы өмірінен кейін үйіне оралады. Энн оған құпия ғашық (олар бала кезінен бір-бірін жақсы көреді), бірақ ол Саутгемптонда екі апта бұрын танысқан болашақ әйелі Матильданы әкеліпті. Джон мен Матильда бір-бірін таниды, және жеке сөйлесіп, оның өткені туралы әңгімелескен соң Матильда түн ортасында қашып кетеді. Джон Бобқа осы жағдайды айтады, Боб түсінгенімен, Джонның араласуына ашуланып қалады. Диірменші Ловедей мен миссис Гарланд үйленеді, Джонның полкі кетеді (Анн, Боб және Фест оның кетуіне қуанышпен кешіреді), ал Энн назарын Бобқа аударады. Энн Бобпен қарым-қатынаста қиындықтар тудырады, ал Фест оны мазалауын тоқтатпайды. Ол Джонның Матильданы құрметті себептермен жібергенін біледі (алдында онымен қашу үшін жібергенін ойлаған), Джонға кешірім хат жазады, бірақ Джон оны жігерлендіру ретінде қате түсінеді. Фесттің ағасы Эннға өсиетін және басқа да құжаттарды қайда жасырғанын айтуға әрекеттенседі, бірақ Энн осы (тілсіз) мәліметтерді далада тастап кетеді, оларды бір құпия әйел табады.
Көпшілік арасында әңгіме
Инвазия сигналдары жанды, бірақ ол жалған дабыл еді. Хаоста Фестус Анны оқшау коттеджге алып, оны өзінің ықпалына салуға тырысады. Ол қашып құтылады, ал оны Джон табады. Джон Фестусты тауып, сабап жібереді, бірақ мас Фестус өзін Боб деп ойлайды. Джон Эннмен бірге болуға мүмкіндік бар деп ойлайды, бірақ ол Бобпен бірге екенін біледі, сондықтан ұялуын жасыру үшін Бадмут театрында аты-жөні белгісіз актрисаға ғашық екенін айтады. Энне мен Бобқа сүйіктісін көрсетуге мәжбүр болған Джон оларға спектакльге билеттер сатып алады, оған Будмут қаласында демалып жүрген патша мен патшайым да келеді. Матильда сахнаға шығады, ал Джонның таңырқаған беті құмарлыққа ұқсап кетеді. Әдеттегідей із суырып жүрген Фестус Матильдамен (ол да бұрынғы құпия әйел) түнгі серуенде кездеседі. Қалада әскериге шақыру тобы (теңізшілерді күштеп әскери қызметке алушылар) жүр, Фестус пен Матильда оларға Бобтың тәжірибелі теңізші екенін айтады. Әскериге шақыру тобы диірменге келеді, бірақ Боб Матильданың көмегімен қашып құтылады, ол бұрынғы әрекетіне өкінеді. Алайда, Боб өзінің еліне қызмет етпегені үшін өзін кінәлі сезінеді. Джонның әлі де Эннді жақсы көретінін білген соң, Боб жергілікті капитан Хардині (Нельсонның флагманы HMS Victory-нің нағыз капитаны) оны кемеге алуға көндіреді, осылайша өзінің борышын өтеп, Джонға жол ашады. Энн «Жеңіс» кемесінің теңізден өтіп бара жатқанын көру үшін Портленд мүйісіне барады. Бадмут қаласында ол жылап отырады, сол кезде патша оның жанынан өтіп, оны жұбатады. Ловедей отбасы «Жеңіс» кемесінен жаңалық күтеді, соңында Трафальгар шайқасы туралы естиді, бірақ Бобтың аман қалған-қалмағанын білмейді. Соңында бір теңізші келіп, Бобтың еш зардап шекпегенін, сонымен қатар Портсмут қаласындағы нан пісірушінің қызына үйленгенін хабарлайды.
Қиын жағдай
Джон мүмкіндігін көреді, бірақ Анн одан бас тартады. Осы уақытта Фест Джонның, Боб емес, оны ұрып-соққанын біледі және Джонды ренжіту үшін Матильдаға күй жасауға тырысады. Бір жылдан астам уақыт өткен соң Анн Джонға жылы сезіммен қара бастайды, ол өте қуанышқа толады – бірақ Бобтан хат келіп, ол әлі де Аннді қалайтынын жазады. Джон Аннеге салқын қараймын деп тырысады, бірақ бұл оны одан да жақындатады, тіпті ол оған үйлену туралы ұсыныс жасамайынша, жаңадан теңіз лейтенанты болған Боб оған үйге келетінін хабарлайды. Боб келгенде Джон шегінеді. Анн Бобты қабылдамайды, бірақ ол теңізшілер туралы әңгімелерімен және тамаша формасымен оны көндіруге тырысады. Бірақ ол маңызды қадам жасағанда, ол оны тағы да қабылдамайды, және ол ашуланып кетеді. Анн оның ақылсыздан әрекет ететінен қорқады, бірақ оның назарын Сквайр Дерриман алаңдатады, ол одан құжаттар салынған қорабын жасыруды сұрайды, себебі Фест пен оның жаңа никелері Матильда сол қорапты үйдің ішінде іздеп жүр. Ол оны терезе алдындағы орындыққа жасырады.
Іскерлік сапар
Боб жақсы көңіл күйде қайтып келеді, ол жаңа досы Фестпен бірге ішімдік ішіп отырған екен. Энн Бобқа егер ол алты ай бойы әйелдермен дұрыс қарым-қатынас жасаса, оның болатынын айтады. Сосын Фест сыртта күтіп тұрғаны белгілі болады; ол кіреді, Энн қашып кетеді, ал ол жоғарыдағы бөлменің еденіндегі ойықтан Сквайр Дерриманның кіріп, қорапты ұрлауға тырысқанын көреді. Фест оны ұстай жаздайды, бірақ Боб араласады. Дерриман қорапты ұстап алып, қашып кетеді, ал Фест пен Матильда оның соңынан қуады. Ертесі күні Дерриман шаршаудан қайтыс болғаны анықталады, бірақ қорап ізсіз жоғалып кеткен. Соңында ол Энннің бөлмесінен табылады. Дерриман барлық мүлкін Эннге қалдырды, Фестке қарапайым өмірді қамтамасыз ететін бірнеше шағын үйден басқа. Фест пен Матильда үйленеді, Энн мен Боб құдалануға дайындалып жатыр, ал Джонның полкі Испаниядағы соғысқа аттанады, онда оның қаза болатыны айтылады.
Тақырыптар
Харди роман мен тарихқа келгенде эмпиризмге сенбейтін, себебі ол адам факторының маңызды аспектілерін жоққа шығарады деп ойлаған. "Трампет майоры" – Наполеон соғыстары кезінде, 19-шы ғасырдың басында, Наполеон армиясының Ұлыбритания аралдарына шабуыл жасауы күтіліп тұрғанда үш ер адамның махаббатына ие болған әйелдің тарихы. Осы оқиғада Харди тарихтың қалыптасқан түсініктеріне қатысты адамдардың құштарлықтары мен қайшылықтарының бұзылушылық әсерін және олардың табиғатының зерттейді. Хардидің тарихи романдардың жалғыз туындысы ретінде, ол Хардидің басқа да моральдық туындыларынан ерекшеленіп тұрады. "Тесс д'Урбервилл" және "Кастербридж мэрі" сияқты Хардидің басқа да танымал романдарымен салыстырғанда, бұл роман да махаббаттағы көңіл көшіру және "өмірдің қиыншылығы" сияқты терең мәселелерді қамтиды. "Трампет майоры" да көптеген романдар мен поэзияларда кездесетін осы тақырыптарды зерттейді, олар көбінесе мұқият сақталған ағымды сезіммен және ирониямен толы, бұл оларды Виктория дәуірінің классикалық әдебиетінен ерекшелендіреді.
Музыка және мюзиклдерде
1958 жылы The Musicmakers Редингтегі Everyman театрында "үш актілі жаңа мюзикл" – Farewell my Fancy атты туындысын ұсынды. Майкл Уайлдтың кітабы, музыкасы және ән сөздерімен жазылған бұл шығарма "Трампет Майоры" романының сюжетімен шабыттанған музыкалық комедия болды және кітаптағы барлық маңызды кейіпкерлерді қамтыды. 1958 жылдың 24-29 қарашасы аралығында алты рет көрсетілді. Бағдарламадағы түсіндірме хат оның Харди мұрагерлерінің рұқсатысыз қойылғанын көрсетеді.
Харди, "Трампет майоры" және Наполеон соғыстары
Наполеон соғыстары, әсіресе 19-ғасырдың басында Дорсет аймағында болған шабуыл қаупі Хардиді бала кезінен бастап қызықтырды. Хардидің Наполеон соғыстарына деген қызығушылығы өмірі бойы сақталды. 1878 жылы "Туған жерге оралу" романын жазғанда Харди Британ мұражайының оқу залына барып, Наполеон соғыстары туралы замандас әңгімелерін оқыды. Ол өз талдауларын "Трампет майорының күнделігі" деп аталған дәптерге жазды (қазір Дорсет мұражайында сақтаулы). Харди соғысты өз көзімен көрген Челси зейнеткерлерімен де кездесті. 1880 жылы жарық көрген "Трампет майоры" осы зерттеулердің нәтижесі болды. Хардидің пьесаларын сахнаға қойған адамның қызы Эвелин Эванс, "Династар" романы жарықтанғаннан кейін, ал "Трампет майорының" алғашқы қойылымы репетицияда болған 1908 жылы Харди Ватерлоо шайқасының қатысушыларымен, сол маңайда тұрып жатқан ардагерлермен сөйлескенін айтады.