Кіріспе

Стандартты емес қолданысты көрсету үшін қолданылатын цитаталар – типографиялық тәжірибе. "Қорқыныш цитаталары" (кейде "дірілдеген цитаталар", "келекелі цитаталар" және "нақтылық белгілері" деп те аталады) – жазушылардың сөзді немесе сөз тіркесін ирониялық, сілтемелік немесе басқаша стандартты емес мағынада қолданып жатқанын көрсету үшін оның айналасына қоятын цитаталар. Қорқыныш цитаталары автордың басқа біреудің терминін қолданып жатқанын білдіруі мүмкін, бұл "демек" деген сөзбен сөз тіркесін алдын ала айтумен ұқсас; олар күмәнділік немесе келіспеушілік, сөздердің дұрыс қолданылмағанына сенімділік, немесе жазушының цитатадағы сөздерге қарама-қарсы мағынаны білдіруі мүмкін. Цитаталар қорқыныш цитаталары болып санала ма, жоқ па, ол контекстке байланысты, себебі қорқыныш цитаталары нақты цитаталардан визуально айырмашылығы жоқ. Формалды немесе академиялық жазуда қорқыныш цитаталарын қолдану кейде ұсынылмайды.

Тарих

Элизабет Анскомб 1956 жылы "Аристотель және теңіз шайқасы" атты мақаласында, "қорқынышты цитаталар" терминін тыныш белгілерге қатысты қолданды. Иронияны немесе күмәнділікті білдіру үшін графикалық символдарды пайдалану одан да ертерек кезеңге дейін барып жетеді: ежелгі Грекия авторлары осы мақсат үшін "diple periestigmene" деп аталатын белгіні қолданған. 1990 жылдардан бастап "қорқынышты цитаталар" қолданысы күрт тарады. Әсіресе постмодернист авторлар, "қорқынышты цитаталарды" қоса алғанда, тыныш белгілерді қолдану теориясын жасады және оларды өңдемелерінде жиі пайдалану себептерін анықтады. 2014 жылы Slate журналы хэштегтерді "жаңа қорқынышты цитаталар" деп атады, себебі екеуі де "қашықтықты білдіру" үшін қолданылады. "Қорқынышты цитаталар" сияқты, #firstworldproblems немесе #YOLO сияқты хэштегтер де бұл тіркестің авторлық емес екенін көрсетеді.

Қолданылуы

Жазушылар түрлі себептермен «қорқыныш тырнақшаларын» қолданады. Олар тырнақша ішіндегі сөздердің немесе идеялардың күмәнді екенін немесе мағынасыздығын, тіпті тікелей жек көруді білдіре алады. Жазушы сөзді немесе сөз тіркесін қасақана бұрмалап қолданғанын, немесе жазушының цитатадағы мәтінге сенімсіздігін көрсетуі мүмкін, сондай-ақ жазушыға цитатаға жауапкершіліктен бас тартуға көмектеседі. Жалпы, бұл пунктуация жазушы мен цитата арасындағы алшақтықты көрсетеді. Қосымша контекстсіз «қорқыныш тырнақшаларының» нақты мағынасы белгісіз. «Қорқыныш тырнақшалары» термині «қорқыту» сөзінің болуынан туындаған жаңсақтылыққа себеп болуы мүмкін. Автор «қорқыныш тырнақшаларын» ескерту мақсатымен емес, семантикалық талас-тартысты білдіру үшін қолдануы мүмкін. «Қорқыныш тырнақшалары» цитатадағы сөздерге қатысты мәселенің туындауына немесе оны күшейтуіне мүмкіншілік береді.

Сын

Кейбір сарапшылар жазушыларды қорқынышты тырнақшалардан (скаре quotes) аулақ болуға шақырады, себебі олар жазушыны оқырманнан алшақтатады және оқырманды жаңылыстыруы мүмкін. Редактор Грейл Маркус Кейс-Уэстен Резерв Университетінде өткен лекциясында қорқынышты тырнақшаларды "дұшпан" деп атап, олар "баяндауды, әңгіме айтуды жояды. Олар – жазушының өз сөздеріне жасаған шабуылы" деді. Қорқынышты тырнақшалар кең таралған деп есептеледі, ал оларды қолдану шындыққа, нақтылыққа, фактілерге, ақылға және объективтілікке деген сенімсіздікті білдіреді. 1982 жылы философ Дэвид Стоув философиядағы қорқынышты тырнақшаларды қолдану тенденциясын білім немесе жаңалық сияқты танымдық жетістіктерді білдіретін сөздерді күшсіздендіру немесе тоқтату тәсілі ретінде қарастырды. Қорқынышты тырнақшаларды мәтін арқылы жазып, жасырын мағынаны ашық білдіруге болады.

Сөйлеуде

Ауызша сөйлесуде, цитата белгілерінің орнына қолданылатын "әуе цитаталары" немесе "саусақ цитаталары" деп аталатын қол қимылы бар, ол цитата белгілерін имитациялайды. Сөйлеуші цитаталанған сөздердің алдынан "цитата" деп, артынан "цитата аяқталды" деп айтуы немесе цитаталанған сөздердің алдынан немесе артынан "цитата-аяқталды" деп айтуы мүмкін, сондай-ақ цитатадағы бөліктерді бөліп айту арқылы ерекше атап көрсетуі де мүмкін. Бұл ауызша тәсілдер нақты және дәстүрлі цитаталар үшін де қолданылады.