Кіріспе

РМЛ – 19-ғасырдың ортасында ойлап табылған ірі артиллериялық құрал. Бұрынғы тегіс ұңғылы зеңбіректерден айырмашылығы, зеңбірек трубкасының иінтіректелуі, снарядқа айналу қозғалысын бергендіктен, оның бағытталған тұрақтылығын арттырып, дәлдігі мен тегілу қабілетін едәуір жоғарылатты. Әдеттегі зеңбіректердің салмағы 18 тоннаға жетеді, ұңғысының диаметрі 10 дюймді құрайды және олар бекіністер мен кемелерге орнатылды. Бұл жаңа құрал және бұрандалы артқы жағынан зарядталатын зеңбірек (RBL) 19-ғасырдың соңында қарулану жарысын тудырды, соның нәтижесінде бекіністер мен броненосстық кемелерде қарқынды дамулар орын алды.

Корольдік теңіз флотының тәжірибесі

Соғыс кемесінде қолданылған ең ірі оқжазбалы тұмсықтан зарядталатын қару – 1870-ші жылдардағы 17,7 дюймдық, 100 тонналық «Эльсвик» болды, оның төртеуі итальяндық «Дюлио» және «Энрико Дандоло» (1872 жылы суға түсірілген) соғыс кемелеріне орнатылды. Сол кездегі Корольдік теңіз флоты Вулвич Арсеналында жасалған қарулармен шектелгендіктен, ең ауыр қарулар HMS «Inflexible» кемесінің 80 тонналық 16 дюймдық зеңбіректерi болды. 1860 жылы Корольдік теңіз флотына Армстронгтың бұрандалы қабырғалы зеңбіректерiн (RBL) енгізу аса сәтті болмады. 1863 жылғы 14 тамызда Кагосима шайқасында 365 оқ атылғанда 28 апат тіркелді. Осы тәжірибеден кейін Корольдік теңіз флоты 1880 жылдардың басына дейін тұмсықтан зарядталатын қаруларға қайта оралды. Басқа теңіз флоты, әсіресе Франция, RBL-ді жетілдіру және пайдалануды жалғастырды, бірақ олардың атыс жылдамдығы мен тұмсықтан шығарылатын энергиясы британдық әріптестерінен артық болған жоқ. Осы кезеңде жылдам жанатын қара ұнтақ отын ретінде қолданылды, сондықтан зеңбіректердің пішіні жуан, «сода бөтелкесі» тәрізді болып келді, бұл олардың екі жағынан да оңай зарядталуын қамтамасыз етті. Сол кездегі RBL-дер, әсіресе, артқы бөлігінде нашар болды және бұзылуға бейімді болды. 1879 жылғы қаңтарда HMS «Thunderer» кемесінде болған қайғылы оқиғада 35 тонналық 12 дюймдық тұмсықтан зарядталатын зеңбірек кешігіп атылып, содан кейін екі рет зарядталды, бұл Адмиралтействоны RBL-ді қайта қарауға итермеледі. 1860-1880 жылдар аралығында артқы бөліктің механизмдерін жетілдіру және ірі ұнтақтардың енгізілуі теңіз флотын RBL-ді қайта қабылдауға мәжбүр етті, себебі жаңа ұнтаққа жүктеу үшін мұнараға кері тартыла алмайтын ұзын стволдар қажет болды. 1879 жылы HMS «Эдинбург» үшін жаңа 12 дюймдық зеңбірек жасалды, бірақ сынақтар кезінде жарылып кетті. Түзетулерден кейін жаңа қару өте сенімді екенін көрсетті.