Кіріспе

13 ғасырдағы Херефорд епискобы және қасиетті Томас де Кантилупе (шамамен 1218 – 25 тамыз 1282; сондай-ақ Кантелоу, Кантелу, Кантелупе деп те жазылады, латынша de Cantilupo) Англияның лорд-канцлері және Херефорд епискобы болған. 1320 жылы Иоанн XXII папасы оны қасиетті деп жариялаған. Ол "яһудилердің жақтас емесі" ретінде белгілі болды және оның оларды Англиядан қуу туралы талаптары оның қасиеттілікке ие болуына ұсынылған дәлелдерде айтылған.

Шығу тегі

Томас Уильям II де Кантилупаның (1251 жылы қайтыс болды) үшінші ұлы болды (бұрынғы Кантелоу, Кантелу, Кантелупа және т.б., латын тілінде de Cantilupo), Бедфордширдегі Итон Брейдің 2-ші феодал бароны, король Генрих III-нің үй шаруашылығын басқарды (оның әкесі Уильям I де Кантилупа (1239 жылы қайтыс болды) Генрихтің әкесі король Джонға да осы қызметті атқарған). Томастың анасы Милисент (немесе Мод) де Гурнай (1260 жылы қайтыс болды), Гю де Гурнайдың қызы және Глостер графы Монфор Эврёнің Амори VI-ның жесірі (1213 жылы қайтыс болды). Ол Букингемширдегі Хамблденде дүниеге келді, бұл оның анасының бірінші күйеуіне тиесілі болған, бірақ оған өмір бойына күйеу жігітінің қызметі үшін сыйлық ретінде берілді. Томастың қарындасы Ворстер епископы Вальтер де Кантилупе (1266 жылы қайтыс болды) болды.

Мансап

Кантилупа Оксфордта, Парижде және Орлеанда білім алған, сондай-ақ Оксфорд университетінде канондық құқықтан сабақ берген және 1261 жылы канцлер болған. Екінші барон соғысы кезінде Кантилупа Симон де Монфорт пен барондық партияны қолдаған. 1264 жылы Амиен қаласында Франция королі Людовик IX алдында барондарды ол өкілдік еткен. 1264 жылдың 25 ақпанында, Стаффорд архидиаконы қызметін атқарып тұрғанда, Кантилупа Англияның лорд-канцлері тағайындалды, бірақ Монфорттың Евешам шайқасында қаза болғаннан кейін лауазымынан шеттетіліп, біраз уақыт шетелде тұрды. Англияға оралғаннан кейін, ол қайтадан Оксфорд университетінің канцлері болып тағайындалды, онда теологиядан дәріс оқыды және бірнеше шіркеулік лауазымдарды атқарды. 1274 жылы Кантилупа Лионның екінші кеңесіне қатысты және 1275 жылдың 14 маусымында Херефорд епископы болып тағайындалды, ал 1275 жылдың 8 қыркүйегінде киеленді. Кантилупа енді король Эдуард I-нің сенімді кеңесшісі болды және Виндзор сарайында немесе Вестминстердегі корольдік кеңестерге қатысқанда ол Беркширдегі Ерлиде тұрды. Корольдің пікірінен өзгеше ойда болған жағдайда да, ол оның құрметінен айырылмады. Кантилупа Эдуард I-ден Херефордтағы яһудилерге уағыз айтып, оларды дінге көшіру үшін арнайы рұқсат сұрады. Кейіннен, көптеген яһудилер нысанаға алынып, валютамен манипуляция жасады деген айыптамалар таралған ақша кесу дағдарысы кезінде Кантилупа айыптаманы тергеу үшін дінін өзгерткен яһудиді пайдалануға қарсылық білдірді. Одан кейін ол дінін өзгертпеген яһудилерді "Құдайдың жаулары және сенімге қарсы көтерілгендер" (inimici Dei et rebelles fidei) деп атап, Патшалықтан қууды талап етті, отставкаға кетемін деп қорқытты және көз жасына алды. Король оның талаптарына мойынұрған деген хабар тарады. 1290 жылы Кантилупа "Қызыл граф" Гилберт де Клэрмен, Глостердің 7-ші графы және Гертфордтың 6-шы графымен Малверндегі аң аулау құқықтары және де Клэр қазған ор қазбасы мәселесі бойынша "үлкен жанжалға" ұшырады. Бұл мәселе қымбат сот процесі арқылы шешілді. 1279 жылы Кентербери архиепискобы Роберт Килвардби, Кантилупаның досы және бұрынғы рухани кеңесшісі қайтыс болғаннан кейін, оның және жаңа архиепископ Джон Пекхемнің арасында бірқатар даулар туындады.

Өлім, жерлеу және қасиетті деп жариялау

Кантилупа 1282 жылғы 25 тамызда Италиядағы Орвието қаласының жанындағы Ферентода қайтыс болды. Оның мереке күні 2 қазанға белгіленді.

Ғибадатхана және ғибадатхана

Оның ғибадатханасы паломниктердің танымал жеріне айналды, бірақ Реформациядан тек қана негізі ғана аман қалды. 2008 жылы Николас Куэйлдің жетекшілігімен жаңа жоғарғы бөлігі (ферторий) қайта жаңартылды. Жаңа бөлімде Мәриям мен Бала Мапа Мундиді ұстап тұрған жарқын сурет салынған. Оның бас сүйегі сақталған реликвия 1881 жылдан бері Сомерсеттегі Даунсайд аббаттығында тұр. Херефорд Мапа Мундисі оның құлшылығының бір бөлігі ретінде қолдану үшін жасалған деп есептеледі. Картадағы бірнеше сілтемелер, мысалы, аң аулау көрінісі, тікелей оған қатысты болуы мүмкін. Картадағы сенімдер жүйесінде көптеген қаралағыш немесе антисемиттік бейнелер бар, олар шығу және шайтанға табынуды сол замандағы еврейлермен байланыстырады, бұл Кантилупаның сенімдерін көрсетеді. Кафедральдың архитектуралық ерекшеліктері, сондай-ақ оның құлшылығымен байланысты деп саналады, ұқсас анти-еврейлік тақырыптарды, әсіресе, сынған таяқпен, екі тақташаны құлатып, көзі байланған Синагоганы еске түсіреді. Оның құлшылығы және қаржылық түсімдері туралы жазбалар әлі де сақталған және бірнеше зерттеулердің негізін құрайды. Бұл Англиядағы Реформацияға дейінгі культтың кең ауқымды жазбаларының бірі болып табылады. Кантилупаға құлшылық ету үшін жасалған заттар кең аумақта табылған, бұл оның культы бұрын болжағаннан да кеңірек болған болуы мүмкін екенін көрсетеді.

Қазіргі католик құрметі

Римдік мартирологияның қазіргі латын тіліндегі басылымында (2004 жылғы басылым) Кантилупа 25 тамызда былай тізімделген: "Туссиядағы Монтефиасконеде Англияның Херефорд епископы Сент-Томас Кантилупаның дүниеден озғаны, ол біліммен жарқыраған, өзіне қатаң, бірақ кедейлерге жомарт меценат болған".

Мұра

Көптеген адамдар әлі күнге дейін Кантилупаны рухани және дүниелік істерде үлгілі епископ ретінде қарастырады. Бұл оның канонизациясы кезінде жасалған, әдеттегіден гөрі кең көлемді есептерге байланысты. Онда оның зәкәттары мол болғаны және жеке өмірі кінәсіз болғаны айтылады. Ол өз епархиясына үнемі сапар шегіп, құқық бұзушыларды түзетіп, епископтық міндеттерін атқарған. Бұл сондай-ақ епархия атынан жасаған тыранына куәлік етеді, және басқа құжаттамалық деректерден оның епархия мүддесі үшін әрекет еткені анық, мысалы, көршілес жер иелерін Херефорд епископтығына тиесілі деп санайтын жерлерін қайтаруға мәжбүрлеу. Оның канонизациясымен байланысты жазбалар академиялық зерттеулерге тақырып болды, мысалы, сол кездегі осындай есептер қалай жасалғанын және түсінілгенін жақсырақ түсіну үшін кереметтерді іздеу және оларға жатқызу процесі зерттелді. Ал басқалары оларды керемет жазылулармен байланысты аурулар мен жағдайларды түсіну үшін пайдаланды. Кейбір ғалымдар оның антисемитизмі мен әйелдерге деген жек көрушілігін атап өтті. Бұл оның яһудилерді қуу туралы тікелей шақырулары мен әйелдермен араласпауын, тіпті сол заман үшін де радикалды деп санайды; соның ішінде оның құрметіне байланысты нысандарды қайта қарау да бар, мысалы, Mappa Mundi. Оның Католик шіркеуінде және Англия шіркеуінде құрметі жалғасуда. Кантилупа "Қазіргі заманғы қайырымдылықтың әкесі" деп мақталып, Ана Тереза және Мелинда Гейтс оны шабыт көзі ретінде атайды. Епископтық оның өмірін баяндайтын кітаптарды жақында жариялады, ал оның қабіріне жекелей зиярат етуге шақырылады.

Мәдениет пен қоғамдағы

Кантилупа қоғамы 1905 жылы Херефорд епархиясының епископтық тізілімдерін, оның ішінде Кантилупаның ең ерте сақталған тізілімдерін, собор және епархияға қатысты басқа да құжаттарды жариялау мақсатымен құрылған мәтіндік баспа қоғамы болды. 1932 жылдан кейін қызметі тоқтап қалды. Кантилупа Грехэм Гриннің "Анашыммен саяхат" (1969) романында еске алынады, онда баяндаушының өткір тілді әпкесі: "Оның Орвиетода, Херефордта емес қайтыс болғанына өте қуанған болар едім. Бүгінгі күнге дейін шағын, өркениетті қала, климаты әлдеқайда жақсы және Via Garibaldi көшесінде тамаша мейрамханасы бар" дейді.