Қоғамдық көліктегі жайлылық деңгейлері

Кіріспе

Қоғамдық көліктегі жайлылық деңгейі

Саяхат сыныбы – қоғамдық көліктегі жайлылық деңгейін көрсетеді. Бұл жайлылық орындық немесе кабина түрінде болуы мүмкін. Жоғары сыныптар көбірек жайлылықты қамтамасыз ету үшін жасалған және әдетте олар қымбатқа түседі.

Әуе компаниялары

Дәстүрлі түрде, жолаушылар ұшағы алдыңғы бөлігінен артқы бөлігіне қарай бірінші, бизнес және эконом сыныптарға бөлінеді, олар кейде кабина деп те аталады. Соңғы жылдары кейбір әуе компаниялары эконом және бизнес сыныптарының арасында премиум эконом сыныбын қосымша сынып ретінде енгізді. Әр сынып көрінбейтін брондау немесе тарифтік сыныптарға бөлінеді, олар бір кабинаға брондалғанмен де, жиі ұшатын бағдарламаларға қатысты ұпайлар, багаж лимиті, өзгерту немесе қайтару шарттары сияқты кабина сыныбынан тыс жағдайлар мен мүмкіндіктер бойынша өзгешеліктерге ие.

Теңіз кемелері

Круиздік кемелер жолаушы тасымалында басымдық алғанға дейін, мұхит кемелерінде қызмет кластары болды, олар көбінесе Бірінші класс, Екінші класс және үшінші класс деп бөлінетін. Cunard Line сияқты компаниялар осы дәстүрді сақтап, Queen's Grill, Princess Grill және Britannia кабиналарын ұсынады, олардың әрқайсысының кемеде өз тағайындалған лаунжтары мен мейрамханалары бар.

Пойыздар

Пойыздарда көбінесе бірінші сынып (жоғары сынып) және екінші сынып (Ұлыбританияда стандартты сынып деп аталады) болады. Төсек орындары бар пойыздарда сәнділіктің деңгейі одан да жоғары болуы мүмкін.

Қытай

Дәстүрлі пойыздар көбінесе келесі сыныптарды ұсынады: жұмсақ ұйқы вагоны, қатты ұйқы вагоны, жұмсақ орындық және қатты орындық, бұл маршрутқа байланысты. China Railway High Speed (CRH) электропойыздары келесі сыныптарды ұсынады: жұмсақ ұйқы вагоны (тек бірнеше түнгі бағыттарда ғана қол жетімді), бизнес-сынып орындық, 1-сыныптық орындық және 2-сыныптық орындық.

Тайвань

1949 жылға дейін теміржол бюроларының көпшілігі (Көлік министрлігінің басшылығымен) үш сыныпты құрылымға ие болды. Көптеген жағдайларда, сияқты, аз адам ғана бірінші немесе тіпті екінші сыныпты билетке қол жеткізе алатын, сондықтан кейде кейбір пойыздарда бірінші немесе екінші сынып қызметі болмайтын. Кейбіреулері тіпті төртінші сыныпты "қызмет" тауар вагондарымен ұсынды. 1949 жылы Тайвань теміржол бюросында алғашқы "Алдын ала брондалған орынды экспресс" (特快對號車) пайда болды, ол жапон отарлау кезеңінен мұра еткен үш сыныпты қызмет көрсетті. Бұл құрылым 1953 жылға дейін барлық пойыздар үшін – қалыпты да, экспресс те – стандартты болып саналды. 1953 жылы "Теңдік экспресі" енгізілді, ол тек екінші сынып вагондарынан тұрды. Соңында, жалғыз "Алдын ала брондалған орынды экспрестен" басқа барлық экспрестер тек екінші сынып қызметін ұсынды, ал қалған баяу пойыздар тек үшінші сыныпты ұсынды. Бұл пойыздың жылдамдығы мен қызмет сапасының байланысын көрсетті. 1956 жылы дизельдік "Алдын ала брондалған орынды экспресс" бір сыныпты ғана ұсынды. 1960 жылы "Алдын ала брондалған орынды экспресс" реформасы (алдын ала брондалған орынды экспресс және дизельдік экспресс бір тарифке біріктірілді) барлық жолаушылар пойыздарының ресми түрде бір сыныпты ғана ұсынуына әкелді. Сондықтан барлық экспрестерде тек екінші сынып вагондары, ал басқа пойыздарда тек үшінші сынып вагондары болды. Уақыт өте келе, вагондардың түрлері көбейді, бірақ олар сыныптар емес, түрлер ретінде қарастырылды.

Еуропа

Еуропадағы темір жол дәуірінің басында, дерлік әрбір темір жол операторы жолаушыларға үш сынып ұсынды: «Бірінші сынып» ең сәнді және сұранысы ең аз болатын, бай жабдықталған орындықтары бар, ал «екінші сынып» да жабдықталған, бірақ төмен деңгейде және орындықтары аз болды. Ал «үшінші сыныпқа» тек ағаштан жасалған төсектемелер берілді. Көптеген жолаушылар пойыздарында бір немесе екі «бірінші» және «екінші» сынып вагондары болса, қалғандары тек «үшінші» сыныптан тұратын. Бүгінде көбінесе екі сынып бар, олар «бірінші сынып» және «екінші сынып» немесе «эконом-сынып» деп аталады, немесе жергілікті тілдегі эквиваленті. Ұлыбританияда Мидленд темір жолы 1875 жылы «екінші сыныпты» жойды, тек «бірінші» және «үшінші» сынып саяхатын ұсынды. Шындығында, «үшінші сынып» жолаушылары бастапқыдағы төмен бағамен «екінші сыныпта» саяхаттай бастады, ал ағаштан жасалған «үшінші сынып» вагондары мен бөлімдер алынып тасталды. Сонымен қатар, Мидленд «бірінші сынып» билеттерінің құнын «екінші сынып» үшін бұрынғы бағаларға дейін төмендетті. Бұл қадам Мидленд пойыздарына көптеген жолаушыларды тартты және басқа теміржол компанияларын да осылай істеуге мәжбүр етті. 19-ғасырдың соңына қарай, британдық пойыздардың барлығы дерлік тек екі сыныптан (әлі де «бірінші» және «үшінші» деп аталатын) тұратын, екеуі де толық жабдықталған (жарықтандырылған және жылытылған) орындықтармен. 1883 жылғы арзан пойыз туралы заңға сәйкес жұмысшыларға арналған «үшінші сынып» пойыздары, тазалауды жеңілдету үшін ағаш орындықтарымен сақталды, сондай-ақ пойыздармен және кемелермен байланыстыратын пойыз, онда пойыздардағы үш саяхат сыныбы әлі де қалыпты жағдай болды және «бірінші», «екінші» және «үшінші» сыныпты қамтамасыз етуді жалғастырды, бірақ «үшінші сынып» басқа еуропалық пойыздардағы «екінші сыныпқа» ұқсас болды. Үш деңгейлі сыныптық құрылым 1950-ші жылдардың соңында UIC ұсынған екі деңгейлі құрылымның пайдасына көптеген еуропалық теміржолдарда жойылды. Шындығында, Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі «бірінші сынып» соғыстан кейінгі кезеңде жолаушылар азаюына байланысты алмастырылмастан жойылды, сондықтан ескі «екінші сынып» жаңа «бірінші сыныпқа» айналды, ал ағаш орындықтары бар «үшінші сынып» жаңа «екінші сынып» деп жарияланды. Ұлыбританиядағы пойыздар екі деңгейлі сыныптық құрылымды сақтап қалды, жоғары деңгейі «бірінші сынып» деп аталды. British Rail 1956 жылдың 3 маусымынан бастап төменгі деңгейді «үшінші сыныптан» «екінші сыныпқа», ал 1987 жылдың 11 мамырынан «стандартты сыныпқа» өзгертті. Еуропалық теміржол компанияларының көпшілігі пойыздың «бірінші сынып» бөлімін сары түспен, әдетте есіктер мен/немесе терезелердің үстінде сары жолақпен белгілейді. «Бірінші сынып» аймақтары толық вагондар немесе вагондардың бір жағында, екінші жағында «екінші сынып» болуы мүмкін. «Екінші сынып» бөлімдерінде әдетте «2+2» орындықтар (дәліздің әр жағында 2 орындық) болады, ал «бірінші сынып» бөлімдерінде әдетте «2+1» болады. Ұлыбритания мен Францияда кейбір қала маңындағы қысқа қашықтыққа жүретін пойыздар төменгі сынып үшін «2+3», ал «бірінші сынып» үшін «2+2» пайдаланады. Метро, қала маңындағы және жергілікті пойыздар кейде тек «екінші сыныптан» тұрады. «Бірінші сынып» пойыздары 1980-ші жылдарға дейін кең таралған (Trans Europe Express-ті қараңыз), бірақ қазір сирек кездеседі. Жоғары жылдамдықты пойыздар бір бағыттағы баяу пойыздарға қарағанда көбінесе қымбатқа түседі, бірақ «бірінші» және «екінші» сынып орындары бар. Ирландиядағы пойыздар негізінен «стандартты сыныптан» тұрады, тек кейбір ұзақ қашықтыққа жүретін қызметтерде жоғары сынып бар, олар Premier (IE 22000 Class stock), CityGold (Mark 4 локомотивтерде) және Enterprise (шекаралық қызмет) бойынша First Plus деп аталады. Жолаушыларға арналған премиум-сыныптар жоқ. Премиум-артықшылықтар оқу шамдары мен официант қызметі сияқты қарапайым болуы мүмкін, бірақ 2+1 тігінен отыруға және тамақтандырудың жақсартылған нұсқаларына дейін жетеді. Германияда 19-ғасырдың екінші жартысынан 1928 жылға дейін барлық дерлік жергілікті пойыздарда «төртінші сынып» («4. Klasse») болды. Ол өте төмен саяхат жайлылығын ұсынды, жолаушылар тіпті ағаш тақтайларға отыруға мәжбүр болды. Вагон ішіндегі кеңістіктің көп бөлігі бос қалды, соның арқасында ауыл тұрғындары жүктерін және малдарын вагонда алып жүруге мүмкіндік алды. Австрияда (және оған іргелес елдерде де қызмет көрсетеді) Railjet үш сыныптық құрылымға оралды, ең жоғары сынып қызметі шатастыратын «Business Class» деп аталады.

At the very beginning of the railway age in Europe, almost every railway operator offered three classes for passenger services: "First class" was the most luxurious and least demanded class, equipped with rich upholstered seats, while "second class" was also upholstered, but on a lower level and with less seating space. In contrast, "third class" only provided wooden benches. While most passenger trains carried just one or two "first class" and "second class" carriages, every other carriage was "third class" only. Today there are generally two classes, known as "first class" and "second class" or "economy class", or the equivalent in the local language. In the United Kingdom, the Midland Railway abolished its "second class" in 1875, offering only "first class" and "third class" travel. In fact, it was the basic wood seated "third class" carriages and compartments which were removed, with "third class" passengers now travelling in what had been "second class" but at the original lower price. At the same time, the Midland reduced the cost of its "first class" tickets to the prices previously charged for "second class". This move attracted many more passengers to Midland trains and other railway companies were pressured to follow. By the end of the 19th century, virtually all British trains consisted of only two classes (still called "first" and "third", both with fully upholstered (and lit and heated) seating arrangements. The exceptions were some "third class" trains provided for workmen under the Cheap Trains Act 1883 which retained wooden benches for ease of cleaning, and boat trains connecting with ferries and trains to continental Europe, where three travel classes on trains were still the norm and so continued to provide "first", "second" and "third" class accommodation, although the "third class" accommodation remained broadly equivalent to "second class" on other European trains. The three tier class structure was abolished on most European railways by the end of the 1950s in favor of a two tier structure conceived by the UIC. In fact, the old "first class" from the pre World War II era was deleted without substitution because of low ridership in postwar times, therefore the old "second class" became the new "first class" and the "third class", with hardly any wooden seatings left, was declared the new "second class". Trains in Great Britain continued to provide a two tier class structure, with the higher tier called "first class". The lower tier was re branded from "third class" to "second class" by British Rail from 3 June 1956, and then to "standard class" from 11 May 1987. A convention used by most European railway companies is that the first class section of a train is marked in yellow, usually with a yellow band above the doors and/or windows. First class areas may be complete carriages or at one end of a carriage, the other end being second class. Second class compartments usually have "2+2" seating (2 seats each side of the aisle); first class compartments are typically "2+1". In Britain and France, some short distance suburban trains use "2+3" for the lower class and "2+2" for first class. Metro, suburban and local trains are sometimes second class only. First class only trains were common up to the 1980s (see Trans Europe Express) but are now rare. High speed trains often charge more than slower speed trains on the same route, but still have first and second class seats. Trains in Ireland are primarily operated as standard class only, with only some of the longest distance services having a higher class, called Premier on IE 22000 Class stock, CityGold on Mark 4 loco hauled carriages and First Plus on the cross border Enterprise service. No commuter services have premium classes. Premium benefits can be as limited as a reading light and waiter service; but reach to 2+1 recliner seating and enhanced catering options. In Germany, there existed a "fourth class" ("4. Klasse") on almost every local train from the second half of the 19th century to 1928. It provided just a very low travel comfort, the passengers had to sit on even wooden planks with rudimentary backrests. Much of the space in the compartments was left empty to allow country folks to carry their goods and livestock inside the carriage. In Austria (and the adjacent countries also served by it) the Railjet has gone back to a three class structure with the highest class of service confusingly title "Business Class".

Жапония

1872 жылдан бастап Жапонияда отыратын және ұйықтайтын вагондар үшін үш сыныптық жүйе болды. 1960 жылы екінші және үшінші сынып пойыздарындағы жағдай жақсарғандықтан, бірінші сыныппен саяхаттайтын жолаушылар саны азайды; сондықтан қалған бірінші сынып вагондары жалға алуға арналған «арнайы» вагондар деп қайта аталды, нәтижесінде Жапонияның теміржол жүйесі екі сыныптық жүйеге көшті, мұнда бастапқы екінші сынып бірінші сыныпқа, ал бастапқы үшінші сынып екінші сыныпқа айналды. 1969 жылы сыныптық жүйе толығымен жойылды. Бірінші сынып «Жасыл» вагондар, ал екінші сынып «Стандарт» вагондар деп қайта аталды. Жапония теміржолдары тобының (JR) барлық мүшелері әртүрлі деңгейде қолжетімділікпен жеке саяхат сыныптарын ұсынады. Кюсю теміржол компаниясы (JR Kyūshū), Хоккайдо теміржол компаниясы (JR Hokkaido) және Шығыс Жапония теміржол компаниясы (JR East) дерлік барлық қалааралық пойыздарында «Жасыл вагон» деп аталатын жақсартылған қызмет ұсынады. Сонымен қатар, Орталық Жапония теміржол компаниясы (JR Central) және Шикоку теміржол компаниясы (JR Shikoku) кейбір пойыздарда «Жасыл вагонды» ұсынады, ал Батыс Жапония теміржол компаниясының (JR West) бірнеше пойындарында да «Жасыл вагон» бар. «Жасыл вагонға» балама – қарапайым вагон. Қарапайым вагон билеттерін орындық таңдаумен немесе орындықсыз сатып алуға болады, ал барлық «Жасыл вагон» билеттері орындықпен қамтамасыз етіледі. Билетті алдын ала сатып алу қажет, сондай-ақ «Жасыл вагон» да саяхаттауға мүмкіндік беретін «Жапония теміржол картасының» арнайы нұсқасы бар. JR тобының «Жасыл вагон» орындықтарының көпшілігі кеңірек және арқалықтары жоғары. Кейбір станцияларда «Жасыл вагон» теміржол платформасына кететін және одан келетін баспалдақтар мен эскалаторларға жақын орналасқан. «Жасыл вагон» жапон тіліндегі оқу материалдарымен және тапочкалармен де жабдықталған. Сонымен қатар, JR East өзінің «Хаябуса» бағытында үшінші деңгейлі қызмет – GranClass ұсынады. GranClass вагондарының мүмкіндіктеріне 45 градусқа дейін еңкейтілетін былғары орындықтар, көтерілген аяқ тіреуіштер, реттелетін ас үстелдері мен коктейль табақтары, жеке оқу шамдары кіреді. Арнайы GranClass қызметкерлері жапон және батыс тағамдарынан толыққанды тамақ қызметін ұсынады, сондай-ақ сусындар мен алкогольдік сусындар да ұсынады. «Хаябуса» Тохоку аймағына қашықтығы ұзақ қызмет көрсеткендіктен, түнде тапочкалар, жамылғылар және көзге арналған маскалар сияқты ыңғайлы заттар ұсынылады.

From 1872, Japan had a three class structure for both seating carriages and sleeping carriages. By 1960, as conditions improved on second and third class trains, there were few passengers travelling on first class; therefore, the few remaining first class carriages were rebranded "special" carriages available for hire, and consequently moved Japan's railway system to a two class system, of which the original second class became the first, and the original third became second. In 1969, the class structure was abolished altogether. The first class was renamed "Green" carriages and the second "Standard" carriages. All members of the Japan Railways Group (JR) offer separated classes of travel, with varying levels of availability on any given train. The Kyushu Railway Company (JR Kyūshū), Hokkaido Railway Company (JR Hokkaido), and East Japan Railway Company (JR East) all offer an enhanced service known as the Green Car on nearly all of their intercity trains. Additionally, the Central Japan Railway Company (JR Central) and Shikoku Railway Company (JR Shikoku) offer a Green Car on some trains, and a few West Japan Railway Company (JR West) trains also have a Green Car. The alternative to Green Car is the Ordinary Car. Although Ordinary Car tickets may be purchased with or without reserved seating, all Green Car tickets are reserved seating. A ticket must be purchased in advance, and a special version of the Japan Rail Pass allowing travel in Green Cars is available. Most JR Group Green Cars seats have increased width and pitch. In some stations, Green Cars are located nearer to the staircases and escalators leading to/from the train platform. Green Cars also frequently offer slippers and reading materials in Japanese. Additionally, JR East offers a third category of service, the GranClass, available on its Hayabusa route. Features of GranClass cars include leather seats that recline to a 45 degree angle, raised footrests, adjustable dining tables and cocktail trays, and personal reading lights. Full service meals, both Japanese and Western, are provided by specialized GranClass attendants, who also serve soft drinks and alcoholic beverages. Because the Hayabusa is a long distance service to the Tōhoku region, overnight amenities such as slippers, blankets, and eye masks are provided.

Ұлыбритания

Виктория дәуірінде Ұлыбританиядағы пойыздардың көпшілігі үш сыныпты орындықтарға ие болды: бірінші сынып, екінші сынып және үшінші сынып. 1875 жылдан бастап, Мидленд темір жолы екінші сыныпты үшінші сыныпқа қайта тағайындаған кезде, екінші сынып (премиум-эконом немесе бизнес-сыныпқа балама) біртіндеп жойылды, ал бірінші және үшінші сыныптар сақталды. Бұл себебі 1844 жылғы Темір жол ережелері заңы үшінші сынып қызметін ұсынуды міндеттеді. Сонымен қатар, британдық үшінші сынып бастапқыда континенттік Еуропаның үшінші сыныбымен және британдық бірінші сыныптың еуропалық бірінші сыныбымен (континентте үш сынып сақталған) салыстырылатын деңгейде болды. Осының салдарынан, Ұлыбританиядағы пароход пойыздары елдегі екінші сынып жойылғаннан кейін де көбінесе үш сыныпты орындықтармен қамтылған. 1956 жылдың 3 маусымынан бастап Британ теміржолдары үшінші сыныпты "екінші сынып" деп қайта атады, ал кейін (Британ теміржолы ретінде) 1987 жылдың 11 мамырынан бастап "екінші сыныптың" теріс мағынасын ескере отырып, "стандартты сынып" деп қайта атады. Бірнеше сыныпты қамтитын вагонды "аралас вагон" деп атайды.

Солтүстік Америка

АҚШ және Канадада пойыз кластары әуе компанияларына ұқсайды, бірақ әуе компаниялары осы деңгейлерді өз даму кезеңіндегі пойыздардан алған болуы мүмкін (мысалы, бірінші, бизнес, эконом). Amtrak Acela Express пойыздарында екі класс бар: Бірінші класс және Бизнес-класс. Amtrak Солтүстік-Шығыс аймақтық пойыздарында Бизнес-класс және Эконом-класс бар. Канаданың Via Rail пойыздарында Amtrak-пен бірдей кластар бар. Түймелі вагондары бар пойыздарда қосымша деңгейлер болады. АҚШ және Канададағы қала маңындағы пойыздарда бірнеше класс қызмет көрсету сирек кездеседі.

Трамвайлар

Дубай трамвайында бірінші класс саяхат үшін Алтын класс қызметі бар.