Кіріспе
Ливерпульдегі пайдаланылмаған темір жол туннелі (ағылш. Liverpool Wapping or Edge Hill Tunnel) – Ливерпуль қаласының шығысындағы Эдж Хилл торабынан Ливерпульдің оңтүстік доктарына дейін, бұрын Ливерпуль-Манчестер темір жолындағы пойыздар пайдаланған туннель жолы. Туннельдің бағыты шамамен шығыстан батысқа қарай. Джордж Стивенсон бұл туннельді 1826 және 1829 жылдар аралығында Ливерпуль мен Манчестер темір жолының бір бөлігі ретінде, Ливерпуль доктары мен Манчестердегі барлық пункттер арасында жүк тасымалдауын қамтамасыз ету үшін жобалаған. Бұл қаланың астынан салынған әлемдегі алғашқы көлік туннелі. Туннельдің ұзындығы шамамен, қаланың шығысындағы Эдж Хиллдегі ұзын Кавендиш тілімінің батыс жағынан басталып, батыстағы Уэппинг догына жақын Парк-Лейн тауар станциясына дейін еңісе түседі. Эдж Хилл порталы бұрынғы Crown Street станциясының жүк ауласының жанында орналасқан. Туннель Ливерпульдің орталық метро стансасынан оңтүстікке қарай шамамен жарты мильдей жерде Мерсирейлдің Солтүстік желісінің астынан өтеді.
a tunnel in Liverpool
Wapping or Edge Hill Tunnel in Liverpool, England, is a tunnel route from the Edge Hill junction in the east of the city to the Liverpool south end docks formerly used by trains on the Liverpool Manchester line railway. The tunnel alignment is roughly east to west. The tunnel was designed by George Stephenson with construction between 1826 and 1829 to enable goods services to operate between Liverpool docks and all locations up to Manchester, as part of the Liverpool and Manchester Railway. It was the first transport tunnel in the world to be bored under a city. The tunnel is long, running downhill from the western end of the long Cavendish cutting at Edge Hill in the east of the city, to Park Lane Goods Station near Wapping Dock in the west. The Edge Hill portal is near the former Crown Street Station goods yard. The tunnel passes beneath the Merseyrail Northern Line tunnel approximately a quarter of a mile south of Liverpool Central underground station.
Тарих
Ливерпуль Мерси өзеніне қарай төмендейтін жарлық үстінде салынған. Ливерпульден шығатын темір жолдың алғашқы жобасы, доктар мен өзен жағалауы бойымен солтүстікке қарай созылатын бағыт болды. Алайда, бұл бағыт жергілікті жер иелерімен келіспеушіліктер тудырды. Қала орталығына шығыстан кіретін жаңа бағытқа туннельден өзге де маңызды инженерлік жұмыстар қажет болды. Туннельдің 1:48 еңісі, сол кездегі бу локомотивтерінің қуатына сәйкес келмей, тым тік болды. Сондықтан, Эдж Хиллдегі Кавендиш қазбасында, қазбаның бір бетіне қазылған қысқа туннельде үлкен стационарлық бу машинасы орнатылды. Бұл машина, қазба арқылы өтетін әсем мавр доғасының жанында орналасқан еді. Тауар вагондары Парк-Лейн жүк стансасынан (оңтүстік доктарда) арқанмен тартылып көтерілді. Эдж Хилл торабында тауар вагондары локомотивтерге қосылып, Ливерпульден Манчестерге дейінгі барлық бағыттарға жіберілді. Туннель 1830 жылы ашылып, 1972 жылдың 15 мамырында жабылды. Туннельдің док жаққа шығатын есігі Кингс Док көшесінде анық көрінеді. Бұл батыс жағындағы үш қысқа шығу туннелінің ортаңғысы болды, олар Парк-Лейн мен Верхняя Фредерик көшесі арасындағы ашық желдету қазбасында бірікті. Берілген ұзындыққа негізгі туннель де, қысқа шығу туннелі де кіреді. Эдж Хилл кіреберісі әлі де ауаға ашық, бірақ қазірде қоғамға жабық. Портал Кавендиш қазбасының батыс жағындағы үш туннельдің ортасында орналасқан. Оң жақтағы туннель – 1829 жылы Crown Street стансасына кіретін бастапқы туннель. Сол жақтағы туннель – 1846 жылы Crown Street жүк ауласына кіретін туннель. Қазіргі уақытта бұл туннельде жүк пойыздары үшін маневр жасауға және локомотивтерді айналдыруға арналған рельстер бар. Алайда, үшінші туннель салынар алдында жасалған суреттер порталдың бастапқыда-ақ бар екенін көрсетеді – бұл сәулеттік симметрия үшін жасалған және іс жүзінде қойма ретінде пайдаланылады. Туннельдің қалдықтарын тағы да үш импрессивті қызыл кірпіштен жасалған желдету мұнараларында көруге болады. Біреуі Crown Street пен Smithdown Lane арасындағы саябақта, екіншісі Blackburne Place-те (суретте), үшіншісі Grenville Street South көшесіне жақын орналасқан. Бұрын қиратылған кем дегенде екі мұнара болған, біреуі Great George Street көшесіне жақын, екіншісі Myrtle Street көшесіне жақын орналасқан.
Туннельді ішінара қалпына келтіру жоспарлары
1970 жылдары Ливерпуль қаласының орталығында Мерсирейл метрополитенін жоспарлау кезінде Ливерпуль орталық метро станциясы мен Эдж Хилл тоғысын қосу үшін Уэппинг туннелінің немесе Ватерлоо туннелінің (Виктория туннелі) бөліктерін пайдалану жөнінде екі ұсыныс жасалған. 1970 жылдары Мерсирейл желісі салынып жатқанда, Орталық станциядан оңтүстіске қарайғы жаңа туннельдің бір бөлігі Уэппинг туннелімен тік бұрышпен қиылысты. Жаңа туннель Уэппинг туннелінің жоғарғы бөлігіне түсіп, оның биіктігін кемітті. Бұл пойыздардың өтуіне мүмкіндік беру үшін туннель еденін осы тұста төмендетуді қажет етті. 1970 жылдардың соңында Орталық станциядан оңтүстіске қарай Солтүстік желі туннеліне кіреберіс салынып жатқанда, Уэппинг туннеліне тармақталу үшін екі бастапқы туннель салынды. 2007 жылдың мамырында Merseytravel компаниясының бас директоры Нил Скейлс туннельді қайта пайдалану мүмкіндіктерін баяндайтын есеп дайындады. 2016 жылдың қарашасында Merseytravel компаниясының Ұзақ мерзімді стратегиясының жаңаруында Network Rail-дің CP7 кезеңіндегі «Уэппинг туннелі жобасы» туралы мәлімделді. Merseytravel туннельді қайта пайдаланып, Ливерпуль орталық станциясының оңтүстігіндегі Солтүстік желідегі жаңа жер асты байланыстарын құруға үміттенеді, бұл пойыздардың Орталық станция мен Эдж Хилл станциясы және одан әрі қарай қатынауын қамтамасыз етеді. Merseytravel туннельді қайта ашу мүмкіндігін зерттеу үшін қосымша зерттеу жүргізді, ол 2016 жылдың мамырында аяқталды. Зерттеу Солтүстік және Қала желілерін біріктіру үшін Уэппинг туннелін пайдалануға және қаланың Білім ауданына қызмет ететін жаңа станция құруға бағытталған. Есепте Уэппинг туннелінің жағдайы жақсы екендігі, бірақ кейбір жерлерінде су басу қаупі бар екендігі және жөндеу жұмыстары қажет екендігі көрсетілді, алайда туннельді қайта ашу идеясы жүзеге асырылуы мүмкін.