Жоханның кітаптарының авторлығы туралы пікірлер

Кіріспе

Жаңа Келісімде елші Иоаннға жатқызылатын еңбектер

Иоанн еңбектерінің авторлығы (Жоханның Ізгі хабары, Иоанн хаттары және Аян кітабы) Киелі кітап зерттеушілері арасында кем дегенде б.з. 2-ғасырынан бері талқыланып келеді. Талқылау негізінен авторлардың кім екендігі, сондай-ақ осы жазбалардың жазылған уақыты мен орнына қатысты. Бұл еңбектердің авторы ретінде дәстүрлі түрде елші Иоанн қарастырылғанмен, кейбір ғалымдар хаттардың авторы Ізгі хабардың авторынан өзгеше деген тұжырымға келсе де, көптеген ғалымдар үш хатты да бір автор немесе ойлау мектебі жазғандығына келіседі. Осы жазбалардың жазылған уақыты мен орнына қатысты, төрт шығарманың да бір Иоанн қауымынан шыққандығы туралы жалпы пікір қалыптасқан. Бұл қауым дәстүрлі түрде және ықтимал түрде Ефеске немесе Дамаскқа, шамамен 90-110 жылдар аралығында жатқызылады. Аян кітабына келсек, көптеген қазіргі ғалымдар оны бөлек автор – Патмостық Иоанн жазғандығын мойындайды, шамамен 95 жылы, ал кейбір бөліктері Нерон билігі кезінде, яғни 60-шы жылдардың басында жазылған болуы мүмкін.

Куәлік

Иоанн теологиясы бойынша шіркеу әкелері арасындағы алғашқы куәлік Антиохиялық Игнатийге жатқызылады, оның Філіпіліктерге жолдаған хатында кейбір адамдар Иоанн 3:8-ге сілтеме жасайды және Иоанн 10:7-9 және Иоанн 14:6-ға аллюзия жасайды, бірақ олардың ешқайсысы тікелей цитата емес және Иоаннға ғана тән ақпаратты қамтымайды. Смирналық Поликарп өзінің Філіпіліктерге жолдаған хатында 7:1-де «антихрист» туралы айтады, бұл Иоанн хаттарынан алынған анық сілтеме, себебі антихрист ілімі Иоанн хаттарынан бұрынғы мәтіндерде кездеспейді. Юстин Мартир де Иоанн кітабындағы идеяларға сілтеме жасайды, бірақ бұл сілтеме нақты емес, сондықтан Иоаннның жазылған мерзімі әлі де даулы. Автор туралы ең ерте куәлік – Папиас, оның сөздері Евсевийдің шіркеу тарихында фрагменттер түрінде сақталған. Осы себепті бұл мәтін өте түсініксіз. Евсевий екі түрлі Иоаннды ажырату қажет дейді: апостол Иоанн және пресвитер Иоанн, Ізгі хабар апостолға, ал Аян кітабы пресвитерге жатқызылған. Ириней Папиасқа сүйене отырып, Иоанн апостолының Ефесте өмір сүргендігі туралы дәстүрді көрсетеді. Ириней Поликарптың шәкірті болғандықтан, апостолдан кейінгі екінші буынға жатады. Көптеген ғалымдардың пікірінше, ол Ізгі хабардың авторы апостол екенін нақты айтады. (Дегенмен, басқа ғалымдар Ириней Ізгі хабар мен Аян кітабының авторына үнемі «Иеміздің шәкірті» деп, ал басқаларына «апостолдар» деп атағанын көрсетеді. Осылайша, Ириней төртінші Ізгі хабардың авторы Иоаннды апостол Иоанндан ажыратады.) Костер Антиохиялық Игнатийдің сілтемесін Ізгі хабарға қатысты емес деп жоққа шығарып, оны алғаш қолданған Иринейді көрсетеді. Бір кезде Райлендс кітапханасының P52 папирусы, Иоанн Ізгі хабарының 18-тарауының шағын бөлігін қамтитын, Ізгі хабар мәтінінің екінші ғасырда Мысырда жылдам тарағанын көрсетеді деп жиі айтылатын. Алайда, соңғы зерттеулер бұл фрагмент бұрынғыдай екінші ғасырдан емес, үшінші немесе төртінші ғасырға жатуы мүмкін екенін көрсетті. Александриялық Климент Иоанн апостолының Кіші Азиядағы миссионерлік қызметін айтады және былай жалғастырады: «Соңғысы Иоанн болса, Ізгі хабарларда олар денелік мәселелерді айтқандарын көріп, шәкірттері қолдап, Киелі Рухтың жетелеуімен рухани Ізгі хабар жазды». Оригеннен Иоаннның ғибадатхананы тазартуды соңғы емес, бірінші орынға қалай қойғаны туралы сұрағанда, ол: «Иоанн әрқашан шындықты сөзбе-сөз айтпайды, ол әрқашан шындықты рухани айтады» деп жауап берді. Александрияда Ізгі хабар мен бірінші хаттың авторлығына ешқандай күмән болған жоқ. Брюс Мецгер былай деді: «Клименттің еңбектерінде Філемон, Жақып, 2 Петір және 2 және 3 Иоанн жазбаларынан басқа Жаңа өсиеттің барлық кітаптарына сілтемелер бар». Римде төртінші Ізгі хабарға алғашқы қарсылық болды. Бұған Монтанизмнің қарсыластары жауапты болды. Ириней бұл адамдар Монтанизмді жою үшін Киелі Рух туралы ілімді басып тастауға тырысқанын айтады, нәтижесінде олар Ізгі хабардың авторлығын және оның құқықтық мәнін жоққа шығарды. Кейіннен Епифаний діни қызметкер Гайдың ізбасарлары болған бұл топты «Сөзсіздер» және «ақылсыздықтар» деген сөздерді ойынмен қолданып, «Алогтар» деп атады.

The first supposed witness to Johannine theology among the Fathers of the Church is in Ignatius of Antioch, whose Letter to the Philippians some claim references John 3:8 and alludes to John 10:7 9 and John 14:6, but none of these are direct quotations or contain information exclusive to John. Polycarp of Smyrna quotes about the "antichrist" in his Epistle to the Phillipians 7:1, a sure reference from the letters of John because the antichrist doctrine is not found in the textual record before the Johannine letters. Justin Martyr also alludes to ideas in John, though this reference is not certain, so the dating of John is not settled. The earliest testimony to the author was that of Papias, preserved in fragmentary quotes in Eusebius's history of the Church. This text is consequently rather obscure. Eusebius says that two different Johns must be distinguished, John the Apostle, and John the Presbyter, with the Gospel assigned to the Apostle and the Book of Revelation to the Presbyter. Irenaeus's witness based on Papias represents the tradition in Ephesus, where John the Apostle is reputed to have lived. Irenaeus was a disciple of Polycarp, thus in the second generation after the apostle. According to many scholars, he states unequivocally that the apostle is the author of the Gospel. (Other scholars note, however, that Irenaeus consistently refers to the author of the gospel, as well as of Revelation, as "the disciple of the Lord," whereas he refers to the others as "apostles." And so Irenaeus appears to distinguish John, the author of the fourth gospel, from John the Apostle.) Koester rejects the reference of Ignatius of Antioch as referring to the Gospel and cites Irenaeus as the first to use it. For some time it was common practice to assert that the Rylands Library Papyrus P52, which contains a small portion of chapter 18 of the Gospel of John, demonstrated that the text of the gospel spread rapidly through Egypt in the second century. However, more recent scholarship has shown the fragment may date from as late as the third or fourth century, rather than the second century, as was previously supposed. Clement of Alexandria mentions John the Apostle's missionary activity in Asia Minor, and continues, "As for John, the last, upon seeing that in the Gospels they had told the corporal matters, supported by his disciples and inspired by the Holy Spirit, he wrote a spiritual Gospel." Origen, when asked how John had placed the cleansing of the Temple first rather than last, responded, "John does not always tell the truth literally, he always tells the truth spiritually." In Alexandria, the authorship of the Gospel and the first epistle was never questioned. Bruce Metzger stated "One finds in Clement's work citations of all the books of the New Testament with the exception of Philemon, James, 2 Peter, and 2 and 3 John." Rome was the home to the only early rejection of the fourth Gospel. The adversaries of Montanism were responsible. Irenaeus says that these persons tried to suppress the teaching about the Holy Spirit in order to put down Montanism, and as a result denied the authorship of the Gospel and its authority. Later Epiphanius called this group, who were followers of the priest Caius, the Alogi in a wordplay between "without the Word" and "without reason".

Цитаталар

Ізгі хабар 2-ші ғасырдың соңына дейін кеңінен цитаталанбады. Әйелі Юстин, мүмкін, Жохан Ізгі хабарынан алғаш цитата келтірген шіркеу әкесі. Кейбір ғалымдар ежелгі заманда Жоханның синоптиктерге қарағанда аз маңызды деп есептелгенін болжайды. Вальтер Бауэр былай дейді: Валентиандарға қарсы күрескен еретиктердің жауы Юстиннен кейін (Dial. 35. 6), Италиядағы Римде осы мектептің төртінші Ізгі хабарды ерекше құрметтеген екі өкілі пайда болды – Птолемей мен Гераклон (Hillolytus Ref. 6. 35)? Әрине, Юстин шәкірті Татиан Жохан Ізгі хабарын синоптиктермен бірдей деңгейге қойды, бірақ ол сенімдегі терең дауларға байланысты шіркеуден де оқсыды – Иринейдің пікірінше, Валентиандар мен Марционның уытты әсерінен (AH 1. 28. 1 [=1.26.1]). Бұл «ортодоксалдық екіұштылықтың» бір себебі – гностиктердің төртінші Ізгі хабарды қабылдауы. Гностиктердің ерте қолданысын Ириней, Гипполит және Ориген гностиктер Птолемей, Василид және Гераклонның Жоханға жасаған түсіндірмелерінде келтіреді. Ириней өзінің «Иресейге қарсы» кітабынан гностикалық ереске қарсы мынадай аргумент келтіреді: Ол бұрын айтқан Сөз туралы мәлімдемесін қорытындылап, «Сөз етке айналды және біздің арамызда тұрды» дейді. Бірақ, олардың [гностиктердің] болжамы бойынша, Сөз ешқашан етке айналмады, өйткені Ол Плеромадан ешқашан шыққан емес, ал [етке айналған] – барлық Эондардан ерекше тәртіппен құрылған және Сөзден кейін пайда болған Құтқарушы. 2-ші ғасырдың бірнеше шіркеу әкелері Жоханды цитаталамады, бірақ Жаңа өсиеттің кез келген кітабына жазылған ең ерте түсіндірме – гностик Валентиннің шәкірті Гераклонның Жоханға арналған түсіндірмесі. Төмендегі кестеде әртүрлі шіркеу әкелері Жоханды синоптикалық Ізгі хабарлармен салыстырған цитаталар саны көрсетілген. Ізгі хабар Барнаба Дид. Игнатий Поликарп Ириней II Климент Папий Василид Синоптиктер 1? 1? 7(+4?) 1 0 1(+3?) 2 1 Жохан немесе хаттар 0 0 2? 1 0 0 ? 1

The gospel was not widely quoted until late in the 2nd century. Justin Martyr is probably the first Church Father to quote the Gospel of John. Some scholars conclude that in antiquity John was probably considered less important than the synoptics. Walter Bauer suggests:
Can it be a coincidence that immediately after Justin, the enemy of heretics who took aim at the Valentinians (Dial. 35. 6), we note the appearance in Italy Rome of two representatives of this latter school who especially treasure the Fourth Gospel – namely Ptolemy and Heracleon (Hillolytus Ref. 6. 35)? To be sure, Justin's disciple Tatian placed the Gospel of John on the same level as the synoptics, but he also broke with the church on account of profound differences in faith – poisoned, so Irenaeus thought, by the Valentinians and Marcion (AH 1. 28. 1 [=1.26.1]). One reason for this 'orthodox ambivalence' was gnostic acceptance of the fourth gospel. The early Gnostic use is referred to by Irenaeus, Hippolytus and Origen in quoted commentary made on John by the Gnostics Ptolemy, Basilides and Heracleon. In the quote below Irenaeus argues against the gnostic heresy from his book Against Heresies:
For, summing up his statements respecting the Word previously mentioned by him, he further declares, "And the Word was made flesh, and dwelt among us." But, according to their [gnostic] hypothesis, the Word did not become flesh at all, inasmuch as He never went outside of the Pleroma, but that Saviour [became flesh] who was formed by a special dispensation [out of all the Æons], and was of later date than the Word. Several church fathers of the 2nd century never quoted John, but the earliest extant written commentary on any book of the New Testament was that written on John by Heracleon, a disciple of the gnostic Valentinus. The following table shows the number of times various church fathers cited John compared to the synoptic gospels. Gospel Barn. Did. Ign. Poly. Herm. II Clem. Papias Basilides Synoptics 1? 1? 7(+4?) 1 0 1(+3?) 2 1 John or Epistles 0 0 2? 1 0 0 ? 1

Ізгі хабар Марцион Юстин Валентин Гегесип Птолемей Мелито Аполлоний Афинагор Синоптиктер Лұқа 170 1 3? 4 4 1 13 Жохан немесе хаттар 0 1 0 0 1 4 1 0

Жоханның Ізгі хабары

Жохан Ілтебігінің, төртінші Ілтебіктің авторлығы кеңінен даулы. Ғалымдар Жохан әдебиетінің авторлығын кем дегенде үшінші ғасырдан бері, әсіресе Ағарту дәуірінен бастап талқылап келеді.

Кездесу

Жоханның Ізгі хабары төрт канондық Ізгі хабардың соңғысы деп есептеледі. Көптеген қазіргі ғалымдар оны 90-100 жылдар аралығында жазылған деп санайды. Төртінші Ізгі хабар да кішкентай топқа, Иоанн қауымының ішіндегі белгілі бір адамдарға арналғандықтан, кейінірек жазылған болуы мүмкін, және бастапқыда кеңінен таралмаған. Дегенмен, 100 жылдан кейін авторлыққа жатқызылған мәлімдемелер Рилендс кітапханасының P52 папирусының табылуымен күмәнді болып қалды. Бұл папирус Египетте табылған Ізгі хабардың фрагменті және шамамен 125 жылы жазылған болуы мүмкін.

XIX ғасыр көзқарасы

Адольф Юлихердің айтуынша, К. Г. Бретшнайдердің 1820 жылдары Иоанн авторлығы тақырыбында жазған еңбегі осы тақырыптағы қазіргі заманғы сыншыл зерттеулердің бастауы болды. Бретшнайдер Ізгі хабардың апостолдардың авторлығын күмәндандырып, тіпті автордың топографияны дұрыс түсінбеуіне сүйенсек, автор Палестинадан келмегенін айтты. Ол Жохан Ізгі хабарындағы Исаның мағынасы мен мәні Синоптикалық Ізгі хабарлардағыдан мүлдем өзгеше екенін, сондықтан оның авторы оқиғалардың куәгері болмауы мүмкін екенін дәлелдеді. Бретшнайдер Иоаннның апологетикалық сипатын атап, оның кейінірек жазылғандығын көрсетті. Веллхаузен, Вендт және Спита сияқты ғалымдар төртінші Ізгі хабарды Грундшрифт немесе "өзгерістерге ұшыраған, бірақ канондық түріне жеткен туынды" деп есептейді. Вальтер Бауэр өзінің "Rechtgläubigkeit und Ketzerei im ältesten Christentum" атты кітабымен Иоанн туралы қазіргі заманғы пікірталасты ашты. Бауэрдің тұжырымы бойынша, ертедегі христиан әлемінде "иресікпен айналысушылар, әрине, ортодоксалдықтан көп болған", ал "иресік пен ортодоксалдық қазіргідей нақты анықталмаған". Ол "Апостол Әкелерінің ешқайсысы да Төртінші Ізгі хабарға сүйенбегеніне сенімді болды. Оны алғаш рет гностиктер, маркиониттер және монтанистер қолданды және христиан қауымына енгізді".

Елші Жохан

Көптеген ғалымдар Жоханның Ізгі хабарын (осы себепті кейде оны Ізгі хабардан бөлектеу үшін "Төртінші Ізгі хабар" деп атайды) қоса алғанда, Жоханның басқа да жазбаларын Зебедей ұлы Жохан елші жазбаған деген тұжырымға келеді. Елші Жоханның авторлығына әртүрлі қарсылықтар айтылды: Синоптикалық Ізгі хабарлар Жоханды Галилеядан келген балықшы деп сипаттайды және оны "білімсіз" немесе "оқымаған" деп атайды. Төртінші Ізгі хабар Яһудея аймағына ерекше назар аударады, ал автор Яһудея жерін жақсы білген болуы керек, сондықтан ол сол жерден шыққан болуы мүмкін, ал Елші Жохан Галилеядан келген. Сондай-ақ қараңыз:
Ф. Ф. Брюс (1981): "Дәлелдер [ ] Ізгі хабардың елшілік екендігіне қолдайды [ ] Жохан басқа Ізгі хабарларды білген және оларды толықтырады [ ] Егер біз Жоханның артынан ерсек, синоптикалық баяндама түсінікті болады". Жоханның стилі ерекше, сондықтан Исаның "тұрақты шындықтары бастапқы жағдаймен таныс емес ерлер мен әйелдерге ұсынылуы мүмкін [ ] Ол христиандықты қайталауға ұмтылмайды [ ] Бұл тарихта болған оқиғалардың шындығы [ ] Жохан оқиғаны палестиналық контекстінен ажыратпайды". Эдвардс, Р. А. "Жоханның Ізгі хабары", 1954, 9-бет. Оның Жоханның авторлығын қабылдауының бір себебі – "қазіргі кезде өмір сүретін адамдар кездесіп, сөйлескен әлемде баламалы шешімдер тым қиынға соққандай көрінеді". Хантер, А. М. "Жаңа өсиетті түсіндіру", 86-бет. "Барлық болжамдар тыңдалғаннан кейін, Сүйікті шәкіртті Елші Жоханмен бірдейлейтін көзқарас ең ықтимал". Доктор Крейг Бломберг, Ли Стробелдің "Христос үшін дәлел" кітабында келтірілген, 1998 жыл, 2-тарау. Маршалл, Хауард. "Суреттелген Киелі кітап сөздігі", бас редактор Дж. Д. Дуглас және т.б., Лестер, 1980 жыл, II том, 804-бет. Робинсон, Дж. А. Т. "Жоханның басымдығы", 122-бет. Ізгі хабардың тарихи және куәгерлік сипатының дәлелі ретінде бірнеше үзінділер келтірілген. Жоханның Исаның өліміне қатысты хронологиясы көбірек сенімді көрінеді, себебі Синоптикалық Ізгі хабарларда Исаның Синедрион алдындағы сот отырысы Құрбандық мерекесінің бірінші күні, демалыс күні болып өтеді. Бірақ анонимді жазылған Төртінші Ізгі хабар неге "Жоханның Ізгі хабары" (немесе "Жоханның жазғандары бойынша") деп аталды? Бұл, мүмкін, Зебедей ұлы Жоханның Синоптикалық Ізгі хабарлардағы ең маңызды елшілердің бірі болғанына қарамастан, Төртінші Ізгі хабарда мүлдем есімдерінің жоқ болуымен байланысты. Дегенмен, сыншы ғалымдар басқа да мүмкіндіктерді ұсынды, өйткені сол кезде басқа біреудің атына құжаттарды жасалмалау немесе айналымдағы анонимді еңбектерді белгілі тұлғаға жатқызу арқылы олардың сенімділігін арттыру кең таралған.

Most scholars conclude that the apostle John, son of Zebedee, wrote none of the Johannine works, including the Gospel of John (that is therefore sometimes referred to as the 'Fourth Gospel' in order to dissociate John from it). Various objections to John the Apostle's authorship have been raised:
The Synoptic Gospels are united in identifying John as a fisherman from Galilee, and refers to John as "without learning" or "unlettered". The Fourth Gospel emphasises Judea, and the author seems to have had advanced knowledge of Judean topography, so likely came from there; on the other hand, John the Apostle came from Galilee. See also:
F. F. Bruce (1981): "The evidence [ ] favor[s] the apostolicity of the gospel [ ] John knew the other gospels and supplements them [ ] The synoptic narrative becomes more intelligible if we follow John." John's style is different so Jesus' "abiding truth might be presented to men and women who were quite unfamiliar with the original setting [ ] He does not yield to any temptation to restate Christianity [ ] It is the story of events that happened in history [ ] John does not divorce the story from its Palestinian context." Edwards, R. A. "The Gospel According to St. John" 1954, p 9. One reason he accepts John's authorship is because "the alternative solutions seem far too complicated to be possible in a world where living men met and talked". Hunter, A. M. "Interpreting the New Testament" P 86. "After all the conjectures have been heard, the likeliest view is that which identifies the Beloved Disciple with the Apostle John. Dr. Craig Blomberg, cited in Lee Strobel The Case for Christ, 1998, Chapter 2. Marshall, Howard. "The Illustrated Bible Dictionary", ed J. D. Douglas et al. Leicester 1980. II, p 804
Robinson, J. A. T. "The Priority of John" P 122 In favor of the historical and eyewitness character of the Gospel, a few passages are cited. John's chronology for the death of Jesus seems more realistic, because the Synoptic Gospels would have the trial before the Sanhedrin occurring on the first day of the Passover, which was a day of rest. The question remains why the anonymously written Fourth Gospel was eventually given the title 'the Gospel of John' (or 'the Gospel according to John'), especially because John, son of Zebedee is never even mentioned in the Fourth Gospel. This may be due to the fact that John, son of Zebedee, who is one of the most important apostles in the Synoptic Gospels, would otherwise be entirely missing in the Fourth Gospel. However, critical scholars have suggested some other possibilities, as it was common at the time to forge documents in someone else's name, or attribute anonymous works already in circulation to a famous person, for credibility.

Сүйікті шәкірті

Иса сүйген шәкірт (ὁ μαθητὴς ὃν ἠγάπα ὁ Ἰησοῦς, ho mathētēs hon ēgapā ho Iēsous) немесе, Жохан 20:2-де, Исаның сүйікті шәкірті (ὃν ἐφίλει ὁ Ἰησοῦς, hon ephilei ho Iēsous) деген тіркес Жохан Ізгі хабарында алты рет қолданылады, бірақ Жаңа өсиетте Иса туралы басқа есептерде кездеспейді. Бұл, Жохан Ізгі хабары осы шәкірттің жазба куәлігіне негізделгенін көрсетеді. 2-ғасырдан бері кейбір адамдар 21:24-тарауды, Жохан Ізгі хабарының авторының өзі куәгер болғанын (яғни Иса сүйген шәкірт) білдіреді деп түсіндірсе, басқа ғалымдар 21:24-тарау автордың осы шәкірттен өзге екенін көрсетеді, себебі ол өзі туралы бірінші жақта көптік санмен ('біз білеміз') сөйлейді, ал шәкірт туралы үшінші жақта ('осының бәрін жазған шәкірт') айтады. Сондықтан автор төртінші Ізгі хабарды жазу үшін осы шәкірттен деп есептелетін бұрынғы жазбаны пайдаланғанын мәлімдейді. Тіпті, төртінші Ізгі хабардың авторы ретінде сүйікті шәкіртті қабылдаған жағдайда да, осы сүйікті шәкірттің кім болғаны туралы сұрақ ашық қалады. Хью Дж. Шонфилд, даулы «Пасхалық жоспар» (1965) және басқа еңбектерінде осы Ізгі хабардың көзі Соңғы кешкі асқа қатысқан Сүйікті шәкірт екенін дәлелдеді, және бұл адам, мүмкін, Жохан аталған, ғибадатхананың жоғары дәрежелі дін қызметкері болған, сондықтан Синедрион мүшесі болуы мүмкін. Бұл ғибадатхана туралы білуге және кіруге мүмкіндік берген, бұл қатал балықшылар мен Ғалилеядан келген көшпелі уағызшының ізбасарларына қол жетімді болмаған, сонымен қатар дінге қарсы айыпталған және, мүмкін, Исаның қызметі кезеңінде Сүйікті шәкірттің сирек көрінуіне себеп болған. Осы түсінікте, Ізгі хабар бұл шәкірттің соңғы жылдарында, мүмкін Патмостағы шәкірті мен ізбасары жазған болуы мүмкін. Шонфилд Ізгі хабардың елшінің қарттығының нәтижесі екенімен келіседі, бірақ оны Соңғы кешкі асқа қатысқан Сүйікті шәкірт ретінде анықтайды, сондықтан Ізгі хабар бірінші қолдан алынған куәлікке негізделген деп санайды, бірақ ондаған жылдар өткен соң және жас ізбасар мен жазушының көмегімен, бұл ивриттік тілдің (Шәкірттен) және грек тілінің (көмекшіден) қосылуын түсіндіруге болады.

The phrase the disciple whom Jesus loved (ὁ μαθητὴς ὃν ἠγάπα ὁ Ἰησοῦς, ho mathētēs hon ēgapā ho Iēsous) or, in John 20:2, the disciple beloved of Jesus (ὃν ἐφίλει ὁ Ἰησοῦς, hon ephilei ho Iēsous) is used six times in the Gospel of John, but in no other New Testament accounts of Jesus. states that the Gospel of John is based on the written testimony of this disciple. Although since the 2nd century some people have taken verse 21:24 to mean that the author of the Gospel of John himself was the eyewitness (namely the disciple whom Jesus loved), other scholars point out that verse 21:24 indicates that the author is someone else than this disciple, because he's speaking about himself in the first person plural ('we know') and the disciple in the third person ('the disciple who has written all these things'). Therefore, the author merely claims to have used an earlier written report, allegedly from this disciple, as a source for writing the Fourth Gospel. Even if the beloved disciple is to be accepted as the author of the Fourth Gospel, however, this still leaves open the question of what the identity of this beloved disciple was. Hugh J. Schonfield, in the controversial The Passover Plot (1965) and other works, saw evidence that the source of this Gospel was the Beloved Disciple of the Last Supper and further that this person, perhaps named John, was a senior Temple priest and so probably a member of the Sanhedrin. This would account for the knowledge of and access to the Temple which would not have been available to rough fishermen and followers of a disruptive rural preacher from the Galilee, one who was being accused of heresy besides, and probably for the evanescent presence of the Beloved Disciple in the events of Jesus' Ministry. On this reading, the Gospel was perhaps written by a student and follower of this disciple in his last years, perhaps at Patmos. Schonfield agrees that the Gospel was the product of the Apostle's great age, but further identifies him as the Beloved Disciple of the Last Supper, and so believes that the Gospel is based on first hand witness, though decades later and perhaps through the assistance of a younger follower and writer, which may account for the mixture of Hebraicisms (from the Disciple) and Greek idiom (from the assistant).

Елші Жоханның атымен атау

Бәлкім, бірінші ғасырдың соңынан бері, "Сүйікті шәкірт" Жақиямен (Жоханмен) бірдей деп жиі айтылып келген. IV ғасырдың басында Евсевий өзінің "Шіркеу тарихында" 'Иса сүйген елші және Жақияны' деп жазған. "Иса сүйген шәкірт" деп аталуына қарсы пікірлер бар, себебі ол соңғы тоқсан алдында есімдердің тізімінде көрсетілмеген. Джордж Бизли Мюррейге "сүйікті шәкірт" деген атау да түсініксіз, өйткені "егер сүйікті шәкірт Он екі елшінің бірі болғанда, ол Жақияның шіркеулер тобынан тыс жерде де жетік білінетін еді, сондықтан автор оның есімін атаған болар еді".

Өзін басқалармен сәйкестендіру

Паркер бұл шәкірттің Жохан Марқ болуы мүмкін деп болжады; алайда, Елшілердің істері Жохан Марқтың өте жас болғанын және шәкірттікке кеш келгенін көрсетеді. Дж. Колсон төртінші Інжілдегі діни көзқарасты түсіндіре отырып, «Жохан» Иерусалимдегі дін қызметкері болғанын айтты. Р. Шнакенбург «Жохан» – Исаның достарының шеңберінен шыққан, Иерусалимде тұратын, әзірге белгісіз адам екенін ұсынды. Филиптің және Мәриямның Інжілдері Магдалалық Мәриямды Исаның сүйіп өскен шәкірті ретінде көрсетеді, бұл байланыс Эстер де Буэр тарапынан талданды және «Да Винчи Коді» романында кеңінен танымал болды. Соңында, Лойзи, Бултманн және Ханс Мартин Шенке сияқты бірнеше авторлар «Сүйікті шәкіртті» таза символдық туынды, авторлар тобының идеализацияланған псевдонимі деп қарастырады. Фильсон, Сандерс, Вернард Эллер, Рудольф Штайнер және Бен Уизерингтон Лазарды ұсынады, себебі Інжілде нақты Исаның оны «жақсы көргені» айтылған.

Иоанн қауымы

Авторы туралы мәліметтер аз болғанымен, кейбір ғалымдар бұл Ізгі хабар І ғасырдың соңында, мүмкін Ефесте жұмыс істеген Иоанн мектебінен немесе тобынан пайда болды деп санайды. Әсіресе, 21-тарау стиль жағынан Ізгі хабардың негізгі бөлігінен өзгеше, және кейіннен қосылған деп есептеледі (қосымша деп аталады). Көптеген христиан ғалымдары арасында шәкірттермен қатар елшінің де қатысуымен дамудың бірнеше кезеңі болды деген пікір қалыптасты; Браун (1970) дамудың төрт кезеңін ажыратады: тікелей елшіге байланысты дәстүрлер, оның шәкірттерімен ішінара өңдеу, елшінің синтезі және соңғы редактордың қосымшалары. Кемінде, 21-тарауда тағы бір адам бірінші жақ көпше түрінде ("біз") сөйлейтіні анық көрінеді, яғни "жақын шәкірт" деп аталатын осы адамның куәлігін шындық деп санайтын қауымның дауысы ретінде. Соңғы кезде Адель Рейнхартц және Роберт Кисар сияқты ғалымдар Иоанн қауымы туралы идеяны сынап, мұндай қауымның болуын дәлелдейтін деректердің жоқтығын айтады.

Гностикалық шығу тегі

ХХ ғасырдың басындағы сын Логос (сөз) идеясына негізделді, ол эллиндік ұғым ретінде қарастырылды. Сондықтан Х.Ж. Холцманн бұл еңбектің Фило Иудаистің еңбектеріне тәуелділігін болжады; Альберт Швейцер оны Паулин мистикасының эллиндік нұсқасы деп санады, ал Р. Райценштейн оның шығу тегін Мысыр және Парсы құпия діндерінен іздеді. Рудольф Бултман басқаша көзқарас ұсынды. Ол шығарманың гностикалық тегі бар деп болжады (әсіресе, Исаны mšiha kdaba, яғни "жалған пайғамбар" деп есептейтін мандеандықтарға сілтеме жасады). Ол Паулин деректемелерімен ұқсастықтарды байқады, бірақ оны жалпы эллиндік фонмен байланыстырды. Ізгі хабардағы жарық пен қараңғылық, шындық пен жалған, жоғары мен төмен сияқты көптеген қарама-қайшылықтар жұмыстың гностикалық тамырларымен түсіндірілетін дуализмге бейімділікті көрсетеді деп мәлімдеді. Гностикалық шығу тегіне қарамастан, Бултман авторын Гностицизмге қарағанда бірнеше жетістіктері үшін мақтады, мысалы, яһуди-христиандық жаратылыс туралы көзқарас және Құтқарушы рөлінің мифологиялық сипатын жою. Ол Ізгі хабарды толығымен басқа және трансцендентті Құдайды зерттеу ретінде қарастырды, автордың көзқарасында шіркеу мен қасиеттіліктерге орын жоқ еді. Бұл талдау неміс тілді елдерде әлі де кеңінен қолданылады, бірақ көптеген түзетулер мен пікірталастар бар. Бұл талдауға түрлі жауаптар берілді. Бүгінде көптеген христиан зерттеушілері Бултманның теориясының көп бөлігін қабылдамайды, бірақ оның кейбір интуицияларын мойындайды. Мысалы, Дж. Бланк соңғы сот туралы талқылауында Бултманға сілтеме жасайды, ал В. Тюсинг оны Исаның көтерілуі мен даңқталуын талқылау үшін пайдаланады. Ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде Бултманның ықпалы аз болды. Оның орнына, бұл ғалымдар эллиндік және платоникалық теорияларды зерттеуді жалғастырды, көбінесе дәстүрлі түсіндірмеге жақын теорияларға оралды. Мысалы, Г.Х.К. Макгрегор (1928) және В.Ф. Говард (1943) осы топқа жатады. Құмраннан Өлі теңіздің кітаптарының табылуы (1946/47–1956) Иоанн зерттеулерінде маңызды өзгеріс болды. Ессейлер қауымынан шыққан деп есептелетін гимндердің бірнешеуінде жарық пен қараңғылық, шындық пен жалған сияқты қарама-қарсылықтарды қолданушылық, Ізгі хабардағы тақырыптарға ұқсас болды. Осылайша, Ізгі хабар гностицизмге негізделген деген болжам қолдау таппады. Көптеген адамдар Жақияның өзінің ессейлер қауымына тиесілі болғанын және елші Жақия бұрын Жақияның шәкірті болған болса, онда оған осы ілім әсер еткен болуы мүмкін деп болжады. Иоанн зерттеулеріндегі революцияны Джон А.Т. Робинсон "жаңа көзқарас" деп атады, ол бұл терминді 1957 жылы Оксфордта қолданды. Робинсонның сөзіне göre, бұл жаңа мәліметтер авторлық мәселені салыстырмалы етіп көрсетті. Ол қартайған елші Жоханның айналасындағы шәкірттер тобының естеліктерін жазып, теологиялық болжамдармен араластырғанын қарастырды, бұл модель бұрыннан Ренанның "Исаның өмірі" (1863) еңбегінде ұсынылған болатын. Мұндай ғалымдардың жұмысы мәтіннің шығу тегі туралы консенсусты бұрынғы онжылдықтардағы сыншылардың жақтаған эллиндік тегіне емес, палестиналық тегіне қайтарды. 2003 жылы гностицизмді зерттеуші Элейн Пейджлс Төртінші Ізгі хабардың авторы гностик болғанын мәлімдеді, Томас Ізгі хабары және Филипп Ізгі хабарымен ұқсастықтарға сілтеме жасады. Гностицизмді зерттеуші Пейджлстің сөзіне göre, кітаптардың табылуымен туындаған "Құмран қызуы" біртіндеп басылды, Иоанн еңбектеріндегі гностикалық ықпал туралы теориялар, әсіресе Германияда, қайтадан ұсыныла бастады. Кейбір соңғы көзқарастар Иоанн еңбектерінің теологиясын "Томас христиандарына" тікелей қарсылық ретінде қарастырды. Алайда, көптеген ғалымдар гностицизм мәселесі шешілген деп санайды.

Criticism in the early 20th century centered on the idea of the Logos (word), which was perceived as a Hellenistic concept. Thus H. J. Holtzmann hypothesized a dependence of the work on Philo Judaeus; Albert Schweitzer considered the work to be a Hellenized version of Pauline mysticism, while R. Reitzenstein sought the work's origin in Egyptian and Persian mystery religions. Rudolf Bultmann took a different approach to the work. He hypothesized a Gnostic origin (specifically Mandaeanism which maintains that Jesus was a mšiha kdaba or "false prophet,") for the work. He noted similarities with the Pauline corpus, but attributed this to a common Hellenistic background. He claimed that the many contrasts in the Gospel, between light and darkness, truth and lies, above and below, and so on, show a tendency toward dualism, explained by the Gnostic roots of the work. Despite the Gnostic origin, Bultmann commended the author for several improvements over Gnosticism, such as the Judeo Christian view of creation and the demythologizing of the role of the Redeemer. He saw the Gospel as an investigation into a God who was wholly Other and transcendent, seeing no place in the vision of the author for a Church or sacraments. Bultmann's analysis is still widely applied in German speaking countries, although with many corrections and discussions. Wide ranging replies have been made to this analysis. Today, most Christian exegetes reject much of Bultmann's theory, but accept certain of his intuitions. For instance, J. Blank uses Bultmann in his discussion of the Last Judgment and W. Thüsing uses him to discuss the elevation and glorification of Jesus. In the English speaking world, Bultmann has had less impact. Instead, these scholars tended to continue in the investigation of the Hellenistic and Platonistic theories, generally returning to theories closer to the traditional interpretation. By way of example, G. H. C. McGregor (1928) and W. F. Howard (1943) belong to this group. The discovery of the Dead Sea Scrolls in Qumran (1946/47–1956) marked a change in Johannine scholarship. Several of the hymns, presumed to come from a community of Essenes, contained the same sort of plays between opposites – light and dark, truth and lies – which are themes within the Gospel. Thus the hypothesis that the Gospel relied on Gnosticism fell out of favor. Many suggested further that John the Baptist himself belonged to an Essene community, and if John the Apostle had previously been a disciple of the Baptist, he would have been affected by that teaching. The resulting revolution in Johannine scholarship was termed the new look by John A. T. Robinson, who coined the phrase in 1957 at Oxford. According to Robinson, this new information rendered the question of authorship a relative one. He considered a group of disciples around the aging John the Apostle who wrote down his memories, mixing them with theological speculation, a model that had been proposed as far back as Renan's Vie de Jésus ("Life of Jesus," 1863). The work of such scholars brought the consensus back to a Palestinian origin for the text, rather than the Hellenistic origin favored by the critics of the previous decades. Gnosticism scholar Elaine Pagels claimed in 2003 that the author of the Fourth Gospel was a Gnostic, citing similarities with the Gospel of Thomas and the Gospel of Philip. According to Gnosticism scholar Pagels, "Qumran fever" that was raised by the discovery of the Scrolls was gradually dying down, with theories of Gnostic influences in the Johannine works beginning to be proposed again, especially in Germany. Some recent views have seen the theology of Johannine works as directly opposing "Thomas Christians". Most scholars, however, consider the Gnosticism question closed.

Жоханның хаттары

Көптеген ғалымдар үш хаттың да бір автордың жазғанына келіседі, бірақ сол автордың кім екені туралы пікірталас бар.

Бірінші хат

Жоханның бірінші хатының тілдік ерекшеліктері төртінші Ізгі хабардағы тілдік ерекшеліктермен өте ұқсас, сондықтан оның авторлығы туралы мәселе жиі Ізгі хабардың авторлығы туралы мәселемен байланысты қарастырылады. Екі еңбекте де көптеген ортақ ерекше сөздер мен тіркестер қолданылады, мысалы, жарық, қараңғылық, өмір, шындық, жаңа өсиет, шындыққа қатысты болу, шындықты істеу және жалғыз туған ұл. Екі еңбек те стиль жағынан көптеген ұқсастықтарды көрсетеді. Амос Уайлдердің сөзімен айтқанда, еңбектер «Пауылдың икемді сөйлеуінен және Синоптикалық Ізгі хабарлардың нақты лексикасы мен формальды ерекшеліктерінен өзгеше, қарапайымдық пен биіктіктің үйлесімін» бөліседі. Ізгі хабармен ұқсастығын ескере отырып, сыншы-ғалымдардың «көпшілігі» (1957 жылға дейін) хатқа және Ізгі хабарға бірдей авторлық құқық береді. Екіншісі, хат авторы «әртүрлі риторикалық тәсілдерде шартты сөйлемді қолданады, ол Ізгі хабарда белгісіз». Евсевийдің мәлімдемесіне сәйкес, бұл кітаптың канондық мәртебесі күмәнді болған кітаптардың қатарына жатпады; алайда, ол ежелгі Сирия канонына енбеген. Мопсуэстиялық Теодор да оның канондық екендігіне қарсы пікір білдірді. Алайда, Сириядан тыс жерлерде бұл кітаптың көптеген ерте куәгерлері бар және ол кеңінен қабылданған сияқты. Жоханның бірінші хаты Жоханның Ізгі хабары туралы білімді болжайды, ал кейбір ғалымдар хат авторы осы Ізгі хабарды редакциялаған адам болған болуы мүмкін деп санайды. Евсевий 2-ші және 3-ші Жохан хаттарының авторы апостол Жохан емес, шын мәнінде Жохан Ақсақал екенін мәлімдеді, себебі хаттардың кіріспелері. Алайда, қазіргі ғалымдар Евсевийдің Папиас айтқан сөзді дұрыс түсінбегендігі және Аян кітабының авторы болатын екінші Жоханды табуға тырысқандығы салдарынан осы қорытындыға келгенін айтады. Карсонның пікірінше, Жоханның І, ІІ және ІІІ хаттарының лексикасы, құрылымы және грамматикасы өте ұқсас.

Аян кітабы

Аян кітабының авторы өзін "Жохан" деп атайды. Бұл кітап дәстүрлі түрде елші Жоханның кітабы деп есептеледі. Бұл дәстүрге куә болған басқа да ертедегі адамдар – Папиас, Ириней, Александриялық Климент, Тертуллиан, Киприан және Гипполит. Дегенмен, басқа әулие аталар, атап айтқанда Александриялық Дионисий, Кесариялық Евсевий, Иерусалимдік Кирилл, Назианздық Григорий және Иоанн Златоуст бұл пікірді жоққа шығарды. Иоаннның апокрифі кітабы өзін және Аян кітабын жазған автор ретінде Иоаннды көрсетеді. Эпифанийдің сөзіне сүйенсек, Римдік Каий Серинт, гностик, Аян кітабының авторы болған деп есептеген. 3-ғасырда Александрия епископы Дионисий кітаптың елшілік авторлығын жоққа шығарды, бірақ оның канондық мәнін мойындады. Дионисий автордың басқа бір адам, сондай-ақ Иоанн болғанын, Папиас шәкірті, Гиерополис епископы Иоанн Пресвитер болғанын айтты. Кейін Кесариялық Евсевий осы пікірмен келісті. Авторлық мәселе канонизациялау үшін маңызды шарттардың бірі болғандықтан, бірнеше шіркеу аталары мен Лаодикия соборы Аян кітабын қабылдамады. Көптеген ғалымдар эсхатология, тіл және стильдегі айқын айырмашылықтарға байланысты автордың Иоанн Ізгі хабарын да жазбағанына келіседі. Аян кітабында грамматикалық қателер мен стильдік ерекшеліктер кездеседі, ал Ізгі хабар мен Хабарламалар стильдік тұрғыдан үйлесімді, бұл оның авторы Ізгі хабар/Хабарламалар авторы сияқты грек тілін жақсы білмегенін көрсетеді. Қазіргі ғалымдар Аян мен Ізгі хабарда Исаны "қошқар" деп атағанда әртүрлі грек сөздерін қолданғанын, ал "Иерусалим" атауын әртүрлі жазғанын атап көрсетеді. Кітап пен Ізгі хабарда әртүрлі мотивтер бар: аллегория, символизм және "тірі су", "бақташы", "қошқар" және "манна" сияқты ұқсас метафоралар қолданылады. Аян кітабында жарық, қараңғылық, шындық, махаббат және "дүние" сияқты Иоаннға тән тақырыптар толыққанды қарастырылмаған. Екі еңбектің эсхатологиясы да өте ерекше. Дегенмен, автор Иса Мәсіх үшін "Құдай Сөзі" және "Құдай Қошқары" терминдерін қолданады, бұл автордың Иоанн Ізгі хабарының авторымен ортақ теологиялық көзқарасқа ие болғанын көрсетеді. Ириней, Евсевий және Иеронимнің куәлігіне сәйкес, бұл кітап Домицианның билігінің соңында, шамамен 95 немесе 96 жылы жазылған.

The author of the Book of Revelation identifies himself as "John". The book has been traditionally credited to John the Apostle. Other early witnesses to this tradition are Papias, Irenaeus, Clement of Alexandria, Tertullian, Cyprian, and Hippolytus. This identification, however, was denied by other Fathers, including Dionysius of Alexandria, Eusebius of Caesarea, Cyril of Jerusalem, Gregory Nazianzen, and John Chrysostom. The Apocryphon of John, a Gnostic work, claims John as both the author of itself and Revelation. According to Epiphanius, one Caius of Rome believed that Cerinthus, a Gnostic, was the author of the Book of Revelation. In the 3rd century, Bishop Dionysius of Alexandria rejected apostolic authorship but accepted the book's canonicity. Dionysius believed that the author was another man also named John, John the Presbyter, teacher of Papias, bishop of Hieropolis. Eusebius of Caesarea later agreed with this. Because authorship was one of several considerations for canonization, several Church Fathers and the Council of Laodicea rejected Revelation. Mainstream scholars conclude that the author did not also write the Gospel of John because of wide differences in eschatology, language, and tone. The Book of Revelation contains grammatical errors and stylistic abnormalities whereas the Gospel and Epistles are all stylistically consistent which indicate its author may not have been as familiar with the Greek language as the Gospel/Epistles's author. Contemporary scholars note that when Revelation and the Gospel refer to Jesus as "lamb" they use different Greek words, and they spell "Jerusalem" differently. There are differing motifs between the book and the Gospel: use of allegory, symbolism, and similar metaphors, such as "living water", "shepherd", "lamb", and "manna". The Book of Revelation does not go into several typically Johannine themes, such as light, darkness, truth, love, and "the world" in a negative sense. The eschatology of the two works are also very different. Still, the author uses the terms "Word of God" and "Lamb of God" for Jesus Christ, possibly indicating that the author had a common theological background with the author of John. According to the testimony of Irenaeus, Eusebius, and Jerome, the writing of this book took place near the very end of Domitian's reign, around 95 or 96.