Түркіменстан манатының тарихы мен айналымы

Кіріспе

Түрікменстанның валютасы

Манат (; қысқарту: м; код: TMT) – Түрікменстанның валютасы. Алғашқы манат 1993 жылғы 1 қарашада енгізілді, ол 1 манат = 500 рубль бағамымен рубльді алмастырды. Манат 100 теңгеге бөлінеді. Қатты инфляцияның салдарынан 2009 жылғы 1 қаңтарда 5000 ескі манаттан 1 жаңа манат есебімен жаңа манат енгізілді.

Этимология

"Манат" сөзі парсы тіліндегі "мунат" және орыс тіліндегі "монета" ("moneta") сөздерінен шыққан, екеуі де латын тіліндегі "Monēta" сөзінен туындаған. Бұл атау Түрікменстан мен Әзірбайжан түркі тілдерінде совет валютасының атауы ретінде қолданылған.

Монеталар

1993 жылы 1, 5, 10, 20 және 50 теңгелік номиналдарда монеталар енгізілді. 1, 5 және 10 теңгелік монеталар мыс жалатылған болаттан, ал жоғары номиналды монеталар никель жалатылған болаттан соғылды. Бұл алғашқы монеталар сериясының қызмет мерзімі қысқа болды, себебі олардың металл құны тез арада номиналды құнынан асып кетті. 1999 жылы жоғары инфляция кезеңінен кейін 500 және 1000 манаттық жаңа монеталар енгізілді. Заң бойынша, осы кезеңдегі барлық монеталарда биліктегі президенттің суреті болуы тиіс еді. Түрікменстан манатының монеталары (Бірінші манат) Сурет Құны Диаметрі (миллиметр) Құрамы Сипаттамасы Шығарылған жылы Алдыңғы жағы Артқы жағы Алдыңғы жағы Артқы жағы 1 теңге 16 мм Мыс жалатылған болат Сапармұрат Ниязов Гүл тәрізді суреттің ортасында номиналы 1993 5 теңге 19.5 мм 10 теңге 22.5 мм 20 теңге 20.9 мм Никель жалатылған болат Сапармұрат Ниязов Гүл тәрізді суреттің ортасында номиналы 1993 50 теңге 24 мм Номиналы ешкібас суретінің үстінде 500 манат 20.9 мм Никель жалатылған болат Номиналы, 1999 жыл 1000 манат 24 мм 2009 жылғы ақша реформасы кезінде 1, 2, 5, 10, 20 және 50 теңгелік жаңа монеталар шығарылды, ал 2010 жылы 1 және 2 манаттық екі металлдан жасалған монеталар енгізілді. 1, 2 және 5 теңгелік монеталар никель жалатылған болаттан, ал 10, 20 және 50 теңгелік монеталар мыстан соғылды. Монеталарда қазіргі мемлекет басшысының суреті орнына Түрікменстан картасы бейнеленген, ал алдыңғы жағында Тәуелсіздік мұнарасы орналасқан. Түрікменстанның барлық айналымдағы монеталарын Корольдік монета соғу зауыты шығарады. Түрікменстан манатының монеталары (Екінші манат) Сурет Құны Диаметрі (миллиметр) Құрамы Сипаттамасы Шығарылған жылы Алдыңғы жағы Артқы жағы Алдыңғы жағы Артқы жағы 1 теңге 16 мм Никель жалатылған болат Түрікменстан картасының үстінде Тәуелсіздік ескерткіші, ұлттық әнұранның аты. Номиналы және жылы 2009 2 теңге 18 мм 5 теңге 20 мм 10 теңге 22 мм Мыс 20 теңге 24 мм 50 теңге 26 мм 1 манат 27 мм Екі металл: мыс-никель ортасы, мыс сақина 2010 2 манат 28 мм Екі металл: мыс ортасы, мыс-никель сақина 2010

In 1993, coins were introduced in denominations of 1, 5, 10, 20, and 50 tenge. The 1, 5, and 10 tenge were struck in copper plated steel, with the higher denominations in nickel plated steel. This first series of coins was short lived as their metal value soon became worth more than their actual face value. After a period of high inflation, new coins of 500 and 1,000 manats were introduced in 1999. All coins of this period had to depict the incumbent president by law. Coins of the Turkmenistan manat (First manat) Image Value Diameter (millimeters) Composition Description Date of issue Obverse Reverse Obverse Reverse 1 tenge 16 mm Copper plated steel Saparmurat Niyazov Value in center of flower like design within circle 1993 5 tenge 19.5 mm 10 tenge 22.5 mm 20 tenge 20.9 mm Nickel plated steelSaparmurat NiyazovValue in center of flower like design within circle1993 50 tenge 24 mm Value above Cornucopia with a goat head 500 manats 20.9 mm Nickel clad steel Denomination, date below 1999 1,000 manats 24 mm

During the monetary reform of 2009, new coins of 1, 2, 5, 10, 20, and 50 tenge were issued with bimetallic 1 and 2 manats following in 2010. The 1, 2, and 5 tenge are nickel plated steel while the 10, 20, and 50 tenge are struck in brass. Instead of depicting the current head of state the coins feature a map of Turkmenistan with the Independence Tower superimposed in front of it. All circulating coins of Turkmenistan are struck by the Royal Mint. Coins of the Turkmenistan manat (Second manat) Image Value Diameter (millimeters) Composition Description Date of issue Obverse Reverse Obverse Reverse 1 tenge 16 mm Nickel plated steel Monument of Independence superimposed on the map of Turkmenistan, the name of the national anthem. Denomination and date 2009 2 tenge 18 mm 5 tenge 20 mm 10 tenge 22 mm Brass 20 tenge 24 mm 50 tenge 26 mm 1 manat 27 mm Bimetallic: copper nickel center in brass ring 2010 2 manats 28 mm Bimetallic: brass center in copper nickel ring2010

Бірінші манат (ТММ, 19932009)

1993 жылы совет рублінің орнына 1, 5, 10, 20, 50, 100 және 500 манат номиналындағы манат банкноттары енгізілді. Олардан кейін 1995 жылы 1000 манат, 1996 жылы 5000 және 10000 манат банкноттары шығарылды. 2005 жылы 50, 100, 500, 1000, 5000 және 10000 манат номиналындағы жаңа банкноттар сериясы енгізілді. 1 және 5 манаттан басқа барлық банкноттарда бұрынғы президент Сапармурат Ниязовтың суреті бейнеленген. Түркіменстанның барлық банкноттарын "De La Rue" басып шығару және банкноттарды жасау компаниясы шығарады. Түркіменстан манатының банкноттары (Бірінші манат)
Сурет Құны Өлшемі (миллиметр) Негізгі түс Сипаттамасы Шығарылу күні Алғашқы шығарылу күні Су белгісі Беткі жағы Артқы жағы
1 манат 120 x 60 мм Қызыл және қызыл Ғылымдар академиясы, Ашхабад Иларсланин Ядыгърлиги кесенесі 1993
5 манат 125 x 62.5 мм Көк Базцылык Оқу политехникалық институты, Ашхабад Әбу Сейіт кесенесі 1993
10 манат 133 x 66 мм Қоңыр Түркіменстан қарым-қатынас орталығы (Ашхабад), Президент Сапармурат Ниязов (1940–2006) Текешабад кесенесі 1993
20 манат 139 x 69 мм Көк және ақ Ұлттық кітапхана (Ашхабад), Президент Сапармурат Ниязов Астанабаба кесенесі 1993
50 манат 144 x 72 мм Қызыл және қоңыр Советтік құрмет монументі, Президент Сапармурат Ниязов Анев мешіті 1993
100 манат 150 x 75 мм Көк және қызыл Президенттік сарай (Ашхабад), Президент Сапармурат Ниязов Сұлтан Санжар кесенесі 1993
500 манат 156 x 78 мм Қызыл және күлгін Ұлттық театр (Ашхабад), Президент Сапармурат Ниязов Төребег ханым кесенесі 1993
1,000 манат 156 x 78 мм Жасыл және қызыл Президенттік сарай (Ашхабад), Президент Сапармурат Ниязов Түркіменстанның мемлекеттік гербі 1995
5,000 манат 156 x 78 мм Күлгін Президенттік сарай (Ашхабад), Президент Сапармурат Ниязов Түркіменстанның мемлекеттік гербі 1996
10,000 манат 156 x 78 мм Көк және қоңыр Президенттік сарай (Ашхабад), Президент Сапармурат Ниязов Түркіменстанның мемлекеттік гербі 1996
Түркіменбаши сарайы (Ашхабад), Президент Сапармурат Ниязов Сапармұрат хажы мешіті 1998
Бейтараптық монументі, Рухиет сарайы, Ашхабад 2000
Ақ түсті қоңыр Тәуелсіздік және бейбітшілік монументі, Ашхабад 2003/2005

In 1993, manat notes were introduced in denominations of 1, 5, 10, 20, 50, 100, and 500 manats, replacing the Soviet rouble. These were followed by notes for 1,000 manats in 1995 and 5,000 and 10,000 manats in 1996. In 2005, a new series of notes was introduced in denominations of 50, 100, 500, 1,000, 5,000, and 10,000 manats. All notes, with exception of the 1 and 5 manat banknotes bear a portrait of former president Saparmurat Niyazov. All Turkmen banknotes are produced by the De La Rue printing and banknote company. Banknotes of the Turkmenistan manat (First manat) Image Value Dimensions (millimeters) Main Color Description Date of issue Date of first issue Watermark Obverse Reverse Obverse Reverse 1 manat 120 x 60 mm Orange and red Ylymlar academy, Aşğabat Ilarslanyn Yadygarligi mausoleum 1993 5 manats 125 x 62.5 mm Blue Bazcylyk Okuw Polytechnic Institute, Aşğabat Abu Seyidiñ mausoleum 1993 10 manats 133 x 66 mm Brown Turkmenistan Relationship building (Aşğabat), President Saparmurat Niyazov (1940–2006) Tekesiñ mausoleum 1993 20 manats 139 x 69 mm Blue and white National library (Aşğabat), President Saparmurat Niyazov Astanababa mausoleum 19931995 50 manats 144 x 72 mm Orange and brown Soviet Honor monument, President Saparmurat Niyazov Anew mosque 19931995 100 manats 150 x 75 mm Blue and orange Prezident Köşgi (President's Palace, Aşğabat), President Saparmurat Niyazov Sultan Sanjariń mausoleum 19931995 500 manats 156 x 78 mm Red and violet National theatre (Aşğabat), President Saparmurat Niyazov Törebeg Hanymyń mausoleum 19931995 1,000 manats 156 x 78 mm Green and red Prezident Köşgi (President's Palace, Aşğabat), President Saparmurat Niyazov National emblem of Turkmenistan 1995 5,000 manats 156 x 78 mm Violet Prezident Köşgi (President's Palace, Aşğabat), President Saparmurat Niyazov National emblem of Turkmenistan 1996 10,000 manats156 x 78 mmBlue and brown Prezident Köşgi (President's Palace, Aşğabat), President Saparmurat Niyazov National emblem of Turkmenistan 199619992000 Türkmenbaşi Köşgi (Turkmenbashi's Palace, Aşğabat), President Saparmurat Niyazov Saparmurat Haji mosque 19981999 Neutrality Monument, Ruhyýet Palace, Aşğabat 2000 Light brown Monument of Independence and Peace, Aşğabat 20032005

Валюталық бағамдар

2009 жылдың сәуірінен бұрын: 1 АҚШ доллары = 1,04 манат
2009 жылдың сәуірінен 2015 жылдың қаңтарына дейін: 1 АҚШ доллары = 2,85 манат
2015 жылдың қаңтарынан бастап: 1 АҚШ доллары = 3,5 манат

Түрікменстанда қолма-қол ақша айырбастау заңмен тыйым салынғандықтан, валюта бағамының қара нарығы бар. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, параллель айырбас бағамы бір АҚШ доллары үшін 40–41 манатты құрады.