Кеңес-Капиталистік Қарым-қатынастардағы Бейбіт Теңіздік Өмір Сүру

Кіріспе

Коммунистік және капиталистік мемлекеттер арасындағы бейбіт қарым-қатынастың суық соғыс саясаты. Бейбіт бірге өмір сүру (Мирное сосуществование) – бұл теория, оны Кеңес Одағы суық соғыс кезінде әртүрлі жағдайларда, негізінен марксистік-лениндік сыртқы саясат аясында әзірледі және қолданды. Кеңес Одағымен одақтас социалистік мемлекеттер де осы теорияны қабылдады. Оған сәйкес, социалистік блоктың капиталистік блоқпен (яғни, АҚШ-тың одақтас мемлекеттерімен) бейбіт түрде қатар өмір сүруі мүмкін еді. Бұл социализм мен капитализмнің бейбіт өмір сүре алмайды деген қарама-қайшылыққа қарсы тұрды. Кеңес Одағы осы теорияны батыс әлемімен, әсіресе НАТО елдерімен және Варшава шартының елдерімен қарым-қатынастарда қолданды. Бейбіт бірге өмір сүрудің әртүрлі түсіндірмелері бойынша пікірталастар 1950 және 1960 жылдардағы Қытай-Кеңес Одағының ыдырауының бір себебі болды. 1970 жылдары Қытай Халық Республикасы, өзінің негізін қалаушы Мао Цзэдунның басшылығымен, капиталистік елдерге қатысты белдік ұстанымды сақтау қажет екенін мәлімдеді және бастапқыда бейбіт бірге өмір сүру теориясын марксистік ревизионизм деп қарады. Бірақ 1972 жылы АҚШ-пен сауда қатынастарын орнату туралы шешім қабылдағаннан кейін, Қытай да осы теорияның бір нұсқасын, өзі мен социалистік емес елдер арасындағы қарым-қатынастарға қатысты, сақтандырып қабылдады. Сол кезден бастап, 1980 жылдардың басына дейін және Қытайдың ерекшеліктерімен социализмді қабылдаған кезде, Қытай өзінің бейбіт бірге өмір сүру тұжырымдамасын барлық мемлекеттерді қамтуға дейін кеңейтті. Албания басшысы Энвер Ходжа (бір кезде Қытайдың жалғыз адал одақтасы болған) да осы теорияны сынап, Қытайға қарсы шықты, себебі Қытайдың Батыспен байланыстары күшейді, мысалы, Ричард Никсонның 1972 жылы Қытайға сапары. Бүгінде Ходжашыл партиялар бейбіт бірге өмір сүру тұжырымдамасын сынауды жалғастыруда. Бейбіт бірге өмір сүру, КСРО-ның коммунизмді түсіндіруімен байланысты барлық елдер мен әлеуметтік қозғалыстарға таралып, көптеген коммунистік партиялар үшін де жұмыс істеу тәсіліне айналды. Бұл, әсіресе дамыған елдердегі партияларды, қарулы көтерілісшіл коммунистік революцияға қолдау жинаудың ұзақ мерзімді мақсатынан бас тартып, сайлау саясатына белсенді қатысуға итермеледі.

Cold War policy of peaceful relations between Communist and Capitalist nations

Peaceful coexistence (Мирное сосуществование) was a theory, developed and applied by the Soviet Union at various points during the Cold War in the context of primarily Marxist–Leninist foreign policy and adopted by Soviet allied socialist states, according to which the Socialist Bloc could peacefully coexist with the capitalist bloc (i. e., U. S. allied states). This was in contrast to the antagonistic contradiction principle that socialism and capitalism could never coexist in peace. The Soviet Union applied it to relations between the western world, particularly NATO countries, and nations of the Warsaw Pact. Debates over differing interpretations of peaceful coexistence were one aspect of the Sino Soviet split in the 1950s and 1960s. During the 1970s, the People's Republic of China under the leadership of its founder, Mao Zedong, argued that a belligerent attitude should be maintained towards capitalist countries, and so initially rejected the peaceful coexistence theory as essentially Marxist revisionism. Their decision in 1972 to establish a trade relationship with the United States also saw China cautiously adopting a version of the theory to relations between itself and non socialist countries. From that point through the early 1980s and the adoption of Socialism with Chinese characteristics, China increasingly extended its own peaceful coexistence concept to include all nations. Albanian ruler Enver Hoxha (at one time, China's only true ally) also denounced this and turned against China as a result of the latter's growing ties to the West, as exemplified by Richard Nixon's visit to China in 1972; today, Hoxhaist parties continue to denounce the concept of peaceful coexistence. Peaceful coexistence, in extending itself to all countries and social movements tied to the USSR's interpretation of communism, quickly became modus operandi for many individual communist parties as well, encouraging quite a few, especially those in the developed world, to give up their long term goal of amassing support for an armed, insurrectionist communist revolution in exchange for more active participation in electoral politics.

Кеңес саясаты

Хрущев 1956 жылы Кеңес Одағы Коммунистік партиясының 20-шы съезінде осы ұғымды Кеңес Одағының сыртқы саясатында бекітті. Бұл саясат екі үлкен держава арасындағы жаңашылықты азайтуға бағытталған, әсіресе ядролық соғыс қаупін ескере отырып туындады. Кеңес теориясы бойынша бейбіт өмір сүру, АҚШ пен КСРО, сондай-ақ олардың саяси идеологиялары бір-бірімен соғысудың орнына қатар өмір сүре алады деді. Хрущев бейбіт өмір сүруге деген ұмтылысын халықаралық бейбітшілік конференцияларында, мысалы, Женева саммитінде қатысу арқылы және халықаралық сапарлар жасау арқылы көрсетуге тырысты, соның ішінде 1959 жылы АҚШ-ты 13 күндік сапармен аралап шықты. 1949 жылы құрылған және көбінесе Кеңес Одағы қаржылаған Дүниежүзілік бейбітшілік кеңесі, осы ұғымды қолдау үшін халықаралық деңгейде бейбітшілік қозғалысын ұйымдастыруға тырысты. Бейбіт өмір сүрудің мақсаты – батыстың капиталистік алаңдаушылықтарын басу болды, себебі социалистік Кеңес Одағының оның негізін қалаушылары Владимир Ленин мен большевиктер жақтаған әлемдік революция идеясымен жетекшілік ететіні қаупі болды. Ленин мен большевиктер өз елдері ішіндегі жұмысшылардың «ішкі төңкерісі» арқылы әлемдік революцияны қолдады, бірақ олар оны басқа елдерге соғыс арқылы таратуды жақтаған емес, мысалы, көршілес социалистік мемлекеттен Қызыл Армия әскерлерінің капиталистік елге басып кіруі сияқты. Шындығында, Ленин жұмысшылардың өзі жасаған мұндай «ішкі төңкерістерден» басқа, капиталистік елдермен «бейбіт қатар өмір сүру» мүмкіндігі туралы айтқан. Хрущев Ленин саясатының осы тұсын социализмнің капитализмді күшпен емес, мысал арқылы жеңеді деген тұжырымды дәлелдеу үшін пайдаланды. Бұл жариялау КСРО-ның бүлікшіл зорлық-зомбылық арқылы коммунистік революцияны тарату саясатын тоқтатуын білдірді, бұл әлемдегі кейбір коммунистер үшін революциялық коммунизм принциптеріне опасыздық болып көрінді. Бұл, екі үлкен держава арасындағы ядролық соғыстың социалистік жүйені ғана емес, бүкіл адамзатты жою қаупін сезінудің нәтижесі болды, сонымен қатар КСРО-ның стратегиялық әскери бағытын көрсетті – үлкен және саяси тұрғыдан қауіпті әскери операциялардан прокси-соғыстарға және стратегиялық ядролық зымыран күштеріне көшу. Бұл өзгеріске байланысты наразылық Хрущевтің құлауына себеп болғанымен, оның ізбасарлары капиталистік және социалистік жүйелер арасындағы қақтығыстың болмайтындығы туралы теорияға қайта оралмады. Бастапқыда бұл теорияға Қытайдың басты қарсылығы болды және сол кезден бастап Қытай Кеңес Одағын «Революцияға опасыздық жасаған» деп санады.

Khrushchev solidified the concept in Soviet foreign policy in 1956 at the 20th Congress of the Communist Party of the Soviet Union. The policy arose as an attempt to reduce hostility between the two superpowers, particularly in light of the possibility of nuclear war. The Soviet theory of peaceful coexistence asserted that the United States and USSR, and their respective political ideologies, could coexist rather than fighting one another, and Khrushchev tried to demonstrate his commitment to peaceful coexistence by attending international peace conferences, such as the Geneva Summit, and by traveling internationally, such as his 13 day trip to tour the United States in 1959. The World Peace Council founded in 1949 and largely funded by the Soviet Union attempted to organize a peace movement in favor of the concept internationally. Peaceful coexistence was meant to assuage Western, capitalist concerns that the socialist Soviet Union was driven by the concept of world revolution advocated by its founders, Vladimir Lenin and the Bolsheviks. Lenin and the Bolsheviks advocated world revolution through workers' "internal revolutions" within their own nations, but they had never advocated its spread by intra national warfare, such as invasion by Red Army troops from a neighboring socialist nation into a capitalist one. Indeed, short of such "internal revolutions" by workers themselves, Lenin had talked about "peaceful cohabitation" with capitalist countries. Khrushchev used this aspect of Lenin's politics to argue that while socialism would eventually triumph over capitalism, this would be done not by force but by example. Implicitly, this proclamation meant the end of the USSR's advocacy of the spread of communist revolution through insurrectionist violence, which some communists around the world saw as a betrayal of the principles of revolutionary communism itself. In addition to being a reaction to the realization that a nuclear war between the two superpowers would ensure the destruction of not only the socialist system but the entirety of humanity, it also reflected the USSR's strategic military disposition the move away from large, and possibly politically offensive, military ventures towards a force centered on proxy wars and a strategic nuclear missile force. Although disquiet over this shift helped bring Khrushchev down, his successors did not return to the antagonistic contradiction theories of an inevitable conflict between the capitalist and socialist systems. Initially, this was China's main gripe with the theory, and the reason the latter from then on classified the Soviet Union as a "betrayer of the Revolution."

Қазіргі дипломатияда қолдану

Соңғы кезде бұл тіркес коммунистік сөзжұмбағында қолданылудан асып, дипломатиялық кеңістікте кеңінен қолданыла бастады. Мысалы, 2004 жылғы Рождестволық үндеуінде Папа Иоанн Павел II Таяу Шығыста "бейбіт бірлесуге" шақырды.