Кіріспе

Бір реттік, ординарлық психометриялық шкала, бастапқы байқауларды қайта дамытуға мүмкіндік береді. Субъектілерді белгілі бір қасиет бойынша бағалауға арналған көпөлшемді байқауларды талдау кезінде Гаттман шкаласы (Луи Гаттманның атымен аталады) – қасиетті бағалау үшін бір өлшемді (біртұрлы) реттік шкала болып табылады, одан бастапқы байқауларды қайта жаңғыртуға болады. Деректерде Гаттман шкаласын табу олардың көпөлшемді таралуының нақты бір құрылымға сәйкес келуіне байланысты (төменде қараңыз). Осылайша, Гаттман шкаласы – белгілі бір қасиет және белгілі бір популяцияға қатысты деректер құрылымы туралы гипотеза болып табылады және оны кез келген байқаулар жиынтығы үшін құрастыруға болмайды. Көп тараған қағидаға қайшы, Гаттман шкаласы дихотомиялық айнымалылармен ғана шектелмейді және айнымалылар арасындағы реттілікті міндетті түрде анықтамайды. Бірақ егер барлық айнымалылар дихотомиялық болса, онда олар, шындығында, 1-мысалда көрсілгендей, бағаланатын қасиетті тіркеудегі сезімталдығы бойынша реттеледі.

Қайта жаңғыртылуы

Іс жүзінде, толық ("детерминистік") Гутман шкалалары сирек кездеседі, бірақ діни амалдар, білімнің нақты шектелген салалары, нақты дағдылар және үй шаруалық құралдарына иелік сияқты қасиеттерге қатысты белгілі бір топтарда жуықтап келгендері табылған. Егер деректер Гутман шкаласына сәйкес келмесе, олар шумен бірге келген Гутман шкаласын көрсетеді (және статистикалық болжамдар мен шектеулерге байланысты бірнеше нұсқасы бар стохастикалық түрде қарастырылады). Гутманның қайталанатын коэффициентінің бастапқы анықтамасы CR – дерек жиынтығындағы жазбалар санына қатынасқан қателер санының 1-ден алынған айырмасы. Жауаптардың кең ауқымды болуын қамтамасыз ету үшін (барлық респонденттер тек бір элементті мақұлдаса, бұл жағдай болмайды) масштабталу коэффициенті қолданылады. Гутман шкаласында сұрақнамадағы элементтердің бәрі бірдей қиындық деңгейінде болмайтынын мойындайтын, классикалық тест теориясынан өзгеше элементтік жауап теориясының бастамасы бар. Детерминистік емес (яғни, стохастикалық) модельдер, мысалы, Моккен шкаласы және Раш моделі әзірленді. Гутман шкаласы қанағаттанарлық қайталау үшін қажетті шкалалардың ең аз санын анықтайтын "көп масштабтау" теориясы мен процедураларына жалпыландырылды. Мазмұндық мәліметтерді деректердің логикалық аспектілерімен байланыстыратын процедура ретінде Гутман шкаласы Луи Гутман және оның әріптестері жасаған фасеттік теорияның пайда болуын хабарлады.