Кіріспе
Хаддерсфилд филармониялық оркестрі - Англияның Батыс Йоркшир аймағындағы Хаддерсфилд қаласындағы әуесқой оркестр.
Шығу тегі
1862 жылы Хаддерсфилдте тұрақтылыққа ие болған алғашқы оркестрді пастор JH Томас «Mr Thomas’s Band» деп құрды. Кейін оркестр атауын Фицвильям көшесі филармониялық қоғамы, ал соңында Хаддерсфилд филармониялық оркестрі деп өзгертті. С.Х. Краутер «Оркестрлік жүз жылдық» (оркестр тарихы туралы) еңбегінде 1871 жылды «Хаддерсфилд Фил» құрылған күн деп көрсетті. Бірақ Р.А. Эдвардс «And the Glory» (Хаддерсфилд хор қоғамының тарихы) кітабында бұл мәлімдеме дұрыс емес екенін айтты. Ал қазіргі қоғам мұрағатшысы Томас қайтыс болғаннан кейін оркестр өзін Хаддерсфилд филармониясы деп атағанын, алғашқы концертін 7 ақпан 1885 жылы осы атаумен өткізгенін растады. Пастор J.H. Томас Кембриджді бітірген, шебер лингвист және дарынды музыкант болды. Ол бастапқыда Англия шіркеуіне қызмет еткен, бірақ кейіннен англикандықтан бас тартып, унитариандыққа көшкен. 1862 жылы ол Хаддерсфилдке Фицвильям көшесіндегі унитариандық пастор ретінде келді және 1884 жылы қайтыс болғанға дейін осы қызметте болды. «Huddersfield Examiner» газетіндегі некрологта былай делінген:
«Ол өзінің төңірегіне көптеген жігіттер мен жас жігіттерді жинады. Бес-алты жыл бойы ол тегін сабақтар берді және өзінің қаражатынан топқа көптеген аспаптар сатып алды. Алғашқы жылдары топтың музыкасы өте жабайы және көбінесе жағымсыз болды, бірақ топ үнемі жақсарып келе жатты».
Пастор Томас ізбасарларының бірі – Джон Норт (хор және Гли & Мадригал қоғамдарының да дирижері) болды. Ол өмірін тоғыз жасында етханаға тапсырыс апарушы болып бастады. Біраз уақыттан кейін 1850 жылы құрылған Джо Вудтың музыка дүкенінде тапсырыс апарушы бос орны пайда болды, және Джонни Норт осы қызметке қабылданды. Бұл оның өмірін түбірінен өзгертті. Джо Вудтың ынталандыруымен ол шебер пианист және сенімді аспапты келтіруші болды, сонымен қатар корнетке ойнап, жақсы скрипкашыға айналды. Қысқа және қарбалас өмірінде (ол 39 жасында қайтыс болды) ол әртүрлі органшы қызметтерін атқарды. Хаддерсфилд хор қоғамынан басқа, ол Холмфирт және Кигли қоғамдарын, сондай-ақ басқа да қалалардағы ұйымдарды дирижерлік етті. Джон Норт заманында оркестрдің бағдарламалары сол кезеңнің ерекшеліктерін көрсетті, көптеген нөмірлерден тұрды. Оркестр увертюрадан артық ештеңе орындамады, вокалдық және инструменталды сололар басым болды. Мысалы, 1888 жылғы қазан айындағы концертте екі вокалист, екі пианист және скрипкашы өнер көрсетті. Таза оркестрлік шығармалар Россинидің «Семирамида» увертюрасынан және гавоттан («True Love») Сельердің «Дороти» және Вальдтеуфель вальсіне дейін ауқымды болды. Үш жылдан кейін ұқсас бағдарлама орындалды, бірақ оған Мендельсонның бірінші фортепиано концерті де кірді, ол «grand pianoforte» аспабында мастер Г.Г. Стокстың орындауында тарту етілді.
Алғашқы жылдар
Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін де, соғыс кезінде де оркестрді тағы бір белгілі жергілікті музыкант, Дж. Э. Ибесон (оның ұрпағы қазіргі кезде оркестрде ойнайтын мүше) жүргізіп келді. Кейіннен оның орнын көрнекті концерттік пианист және Григтің бұрынғы шәкірті Фредерик Доусон басты. Одан кейін 1920 жылы Дж. Флетчер Сайкс келді; ал 1930 жылдардың басында ол қысқа мерзімге Ф. В. Сайкспен ауыстырылды, ол туралы ешқандай мәлімет жоқ.
Соғыс кезіндегі және соғыстан кейінгі оркестр
Соғыс аралық жылдар оркестрлер үшін, кәсіби де, әуесқойлар үшін де қиын кезең болды, және Хаддерсфилд Филі де осыдан тыс қалмады. Хаддерсфилдке тән бір фактор жағдайды одан әрі ушықтырды. Артур Вилли Кей – қарапайым отбасыдан шыққан жергілікті музыкант, өзіне-өзі құрбандық ету және қажырлы еңбек арқылы елдегі ең ұлы скрипка оқытушыларының біріне айналды (оның 100-ден астам скрипкашыны кәсіби мансапқа бастағаны есептеледі); және Хаддерсфилдте ол өз замандасы үшін «аңызға айналды». Ол өзінің симфониялық оркестрін құрды, ондағы негізгі саздықтар бөлімі негізінен оның шәкірттерінен құралды: концерттер үшін мыс және ағаштан жасалған үрмелі аспаптар Hallé оркестрінен шақырылды. Бұл оркестрдің 1920 жылдардағы өркендеуі қысқа болғанымен, сол кезде ол Фильді толыққанды басып тастады. Филь басқа да бәсекелестерге тап болды, олар туралы көп мәлімделмеген – Хаддерсфилдтің «Тұрақты» оркестрі. 1930 жылдары, Кроутердің (op. cit.) айтуынша, оркестрдің жағдайы одан әрі нашарлады – «бірде сахнада көрермендерден гөрі ойыншылар көп болған сияқты». Бірақ осындай көңілсіз жағдайға қарамастан, Филь мүшелері табандылық танытты және олардың табандылығы марапатталды. Жақсы күндердің алға тартатынының белгілері 1935 жылы Т. Х. Кроутер оркестрдің дирижері болғанда көрінді (мысалы, 1936 жылғы концертте Франктің Симфониялық вариациялары және Чайковскийдің «Патетикалық» симфониясы орындалды). Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде оркестр репетицияларын жалғастырды, бірақ тек бір концерт берді (1943 жылғы сәуірде, қалалық залы толы болғанда). Кроутердің ауруына байланысты, бұл концертті Уильям Рис жүргізді. Соғыс аяқталғаннан кейін Қоғам өзінің деңгейін және беделін көтеруге бел буды. Маңызды шешім – Қоғам кәсіби дирижерді жұмысқа алуы керек еді, және 1946 жылы Т. Х. Кроутер отставкаға кеткеннен кейін Уильям Рис бұл лауазымға тағайындалды. Феликс Вайнгартнердің бұрынғы шәкірті және Hallé оркестрінің бұрынғы скрипачиі болған Рис тәжірибелі музыкант еді, ол тез арада оркестр мен тыңдаушылардың сүйіктісіне айналды. Оның тағайындалуы маңызды өзгеріс болды: содан бері оркестрдің қазіргі деңгейіне жетуі тұрақты және сенімді болды. 1947 жылы Маргарет Биннс алғаш рет жетекші ретінде пайда болды, ол 1982 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін осы лауазымды үлкен құрметпен атқарды. Сол жылы Джеффри Филлипс Қазынашы болып тағайындалды: ол қайтыс болғанға дейін 40 жылдан астам уақыт бойы комитет мүшесі болды. 1995 жылғы 1 мамырдағы концерт оның өмірін тойлауға арналды. 1952 жылы оркестр Хаддерсфилдте Бетховеннің «Хоральдық» симфониясын алғаш рет орындады (хор қазір жойылған Хаддерсфилд Вокальдық Одағы болды). 1954 жылы Брансуик симфониялық оркестрі Филдің қонағы ретінде Хаддерсфилдке келді, ал Фил келесі жылы Брансуикке барды. Дворжактың Сегізінші симфониясы және Моцарттың скрипка концерті (A мажор, K219), солист Маргарет Биннс қатысқан бағдарлама өте жақсы қабылданды. Ристің жылдарының ерекшелігі – репертуардың дамуы болды, ол берік және жаңашыл болды. Мысалы, 1956 жылы Брамстың Төртінші симфониясынан бастап Родригоның гитаралық концертіне дейін (сол кезде бұл туынды да, солист Джулиан Брем де салыстырмалы түрде белгісіз болды) орындалды. 1958 жылы батыл бағдарламада Брамстың Альто Рапсодиясы және Вагнердің Апостолдардың махаббат мейрамы (оркестрге Колн аңғарының ерлер хоры қосылды) орындалды. Оркестр Бетховеннің үштік концертін (солистер Маргарет Биннс, Паулин Данн және Кит Сваллоумен) Хаддерсфилдте алғаш рет орындады. Уильям Ристің 1964 жылы зейнеткерлікке шығуы үлкен өкініш тудырды; ол шамамен жиырма жыл бойы оркестр мүшелерімен ерекше жылы қарым-қатынаста болды, бірақ ол Литам Сент-Аннс қаласындағы үйінен репетициялар мен концерттерге барудың қиындығынан босатылғысы келгенін түсінді. Оның орнын Артур Баттерворт басты, ол бұрын оркестрдің көмекші дирижері болған. Шотландия және Hallé оркестрлерінде трубашы болған ол дирижерлік және композиторлық мансабына көшкен. (Оның оркестрлеу шеберлігін Барбиролли мойындады, ол 1950 жылдардағы Hallé оркестрінің қаржылық қиындықтарында стандартты аспаптардың бөліктеріне қол жетімді емес «экстралардың» бөліктерін енгізу үшін оны бірнеше рет шақырды.) Баттерворт келесі 30 жыл бойы Фильді басқарды. Ол жақсы қалыптасқан, сенімді оркестрді мұра етті – қазірдің өзінде үлкен, ол оның басшылығымен одан әрі өсті (1971-72 жылғы мерейтойлық маусымда бағдарламада 113 музыкант, оның ішінде таңғажайып 81 саздық аспап болды). 1960 жылдары әуесқой оркестрлер классикалық репертуардың қауіпсіз шеңберінен шығып, Баттерворт оркестрдің үлкен әлеуетін бұрын зерттелмеген салаларға бағыттау мүмкіндігіне қуанды. Бірақ ол толыққанды еркіндікке ие болған жоқ: қазіргі заманда дирижерлер көбінесе «көркемдік жетекшілер» деп аталады және осы лауазыммен байланысты өкілеттіктерге ие, бірақ 1964 жылы, Филь сияқты ұйымдарда «комитет» басымдық құрды – тіпті репертуар мен солистерді таңдауда да. Дирижер бұл мәселелер бойынша кеңес алды, бірақ оның атқарушылық өкілеттіктері болған жоқ. Баттерворт тағайындалғаннан кейін көп ұзамай оркестрге Элгардың «Жұмбақ вариацияларын» алғаш рет орындауды ұсынды. Оның ұсынысы қабылданды, бірақ комитет мүшелерінің арасында осындай «қиын» туындыға кірісуге қатысты алаңдаушылық болды. Қазір мұндай туындыны бағдарламалау әдеттегі жағдай деп есептеледі. Шындығында Баттерворт комитетті репертуарды барлық бағытта кеңейтуге көндіре алды. Классикалық туындылар еленбеді (Бетховеннің «Эроикалық» симфониясы және мерейтойлық маусымда, Хаддерсфилд хор қоғамымен бірге, осы композитордың Тоғызыншы симфониясы есімдері жадыда қалды), бірақ Хиндэмиттың Симфониялық метаморфозалары, Берлиоздың Италиядағы Гарольд, Прокофьевтің Бірінші симфониясы, Респигидің Римдегі қарағайлар, Яначектың Сифониеттасы, Холсттың «Планеталар» және Мусоргский/Равельдің «Көрмелердегі суреттер» сияқты алуан түрлі туындылар Баттерворттың алғашқы жылдарында орындалды. Оның Сибелиус музыкасына деген құштарлығы да қанағаттандырылды: жылдар бойы жеті симфонияның төртеуі орындалды. Оның өзінің музыкасы кейде орындалды және ол мерейтойлық маусым үшін туынды жазуға шақырылды. «Желдер мұнарасынан» осы шақырудың нәтижесі болды.
But despite that depressing outlook, the members of the Phil persevered and their persistence was to be rewarded. Some signs of better days ahead had already appeared when T H Crowther became the orchestra’s conductor in 1935 (a concert in 1936, for instance, included Franck’s Symphonic Variations and Tchaikovsky’s ‘Pathétique’ Symphony) During the Second World War, the orchestra continued to rehearse, but gave only one concert (in April, 1943, when the Town Hall was filled to capacity). In the absence of Crowther through illness, this concert was conducted by William Rees. At the end of the war the Society was determined to raise both its standards and its profile. A major decision was that the Society should engage a professional conductor and in 1946, following the resignation of T H Crowther, William Rees took up the post. A one time student under Felix Weingartner and former violinist with the Hallé, Rees was an experienced musician who quickly became a firm favourite with orchestra and audience alike. His appointment marked a definite turning point: from then on, the orchestra’s rise to its present eminence as one of the country’s leading non professional orchestras was steady and assured. A notable early concert occurred in 1947 when Margaret Binns made her first appearance as Leader, a post she was to hold with great distinction until her retirement in 1982. Also in that year, Geoffrey Phillips was appointed Treasurer: he was to remain a member of the committee for over 40 years until his death. The concert of 1 May 1995 was dedicated to a celebration of his life. In 1952 the orchestra gave the first performance in Huddersfield of Beethoven’s ‘Choral’ Symphony (the choir was the now defunct Huddersfield Vocal Union). In 1954 the Brunswick Symphony Orchestra came to Huddersfield as guests of the Phil, and the Phil visited Brunswick in the following year. The programme, which included Dvořák’s Eighth Symphony and soloist Margaret Binns in Mozart’s Violin Concert in A (K219), was very well received. A characteristic feature of the Rees years was the development of a repertoire which was both solid and enterprising. In 1956, for instance, works ranged from Brahms’ Fourth Symphony to Rodrigo’s Guitar Concerto (at the time both the work and the soloist – Julian Bream – were relatively unknown). In 1958 a bold programme featured Brahms’ Alto Rhapsody and Wagner’s rarely heard Love Feast of the Apostles (in which the orchestra was joined by the Colne Valley Male Voice Choir). The orchestra was responsible for the first Huddersfield performance of the Beethoven triple Concerto (with ‘local’ soloists Margaret Binns, Pauline Dunn and Keith Swallow). William Rees’ retirement in 1964 was a matter of great regret; for almost twenty years he had enjoyed an exceptionally warm rapport with members of the orchestra, but it was understood that the time had come when he wished to be released from the strain of the road journey from his home in Lytham St Anne’s for rehearsals and concerts. His successor, Arthur Butterworth, had already acted as the orchestra’s associate conductor. Originally a trumpeter with the Scottish and Hallé orchestras, he had given up his playing career in order to concentrate on conducting and composing, in which his reputation was steadily growing. (His skill as an orchestrator was recognised by Barbirolli who more than once called upon him, in the Hallé’s cash strapped 1950s, to cue the parts of unaffordable ‘extras’ into those of standard instruments.) Butterworth was to conduct the Phil for the next 30 years. He inherited a well established, confident orchestra – already large, it was to grow under him still further (in the 1971 72 Centenary [sic] Season no fewer than 113 players are listed in the programme including an amazing 81 strings). In the 1960s amateur orchestras began to leave the safe havens of the classical core repertoire, and Butterworth relished the opportunity to steer the orchestra’s great potential into previously uncharted waters. Not that he had a free hand in the matter: nowadays conductors are usually titled ‘artistic directors’ and wield the powers implicit in that title, but in 1964, as was the way with organisations like the Phil ‘the committee’ reigned supreme – even in the choice of repertoire and soloists. The conductor was consulted on these matters but he had no executive powers. Soon after Butterworth’s appointment he suggested that the orchestra should play Elgar’s Enigma Variations for the first time. His proposal was accepted, though not without some misgivings on the part of the committee that such a ‘difficult’ work should be tackled. Nowadays the programming of such a work would be seen merely as routine. In fact Butterworth was able to persuade the committee to expand the repertoire in all directions. Standard classics were not neglected (there were memorable performances of Beethoven’s Eroica and, in the Centenary [sic] Season, with the Huddersfield Choral Society, that composer’s Ninth Symphony) but works as diverse as Hindemith’s Symphonic Metamorphoses, Berlioz’s Harold in Italy, Prokofiev’s Firth Symphony, Respighi’s The Pines of Rome, Janáček’s Sinfonietta, Holst’s The Planets and the Mussorgsky/Ravel Pictures at an Exhibition figured in Butterworth’s early years. His predilection for the music of Sibelius was also gratified: over the years four of the seven symphonies were played. His own music was occasionally performed and he was commissioned to write a work for the Centenary Season. From the Tower of Winds was the result.